Từ quy mô xuất khẩu đến năng lực cạnh tranh
Công nghiệp Bắc Ninh là hệ sinh thái sản xuất tập trung, kết nối doanh nghiệp điện tử, nhà cung ứng và các tập đoàn đầu tư nước ngoài, với mục tiêu ngày càng chuyển dịch sang công nghệ cao và giá trị gia tăng lớn. Vì vậy, sức cạnh tranh của địa phương không thể chỉ đo bằng nhà máy, vốn đầu tư hay kim ngạch xuất khẩu; điều quan trọng hơn là doanh nghiệp trong nước có thể tham gia sâu đến đâu vào chuỗi cung ứng.
Trong 10 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu của thành phố ước đạt 101,30 tỷ USD, tăng 32,51% so với cùng kỳ; tổng kim ngạch xuất nhập khẩu vượt 204,70 tỷ USD. Đây là quy mô đáng kể, nhưng chưa đồng nghĩa với năng lực tự chủ: xuất khẩu vẫn tập trung vào một số nhóm điện tử và linh kiện, còn doanh nghiệp nội địa cần tiến sâu hơn vào các công đoạn có giá trị cao, xây dựng thương hiệu và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Chính khoảng cách đó khiến chiến lược mới có ý nghĩa: tăng trưởng phải đi cùng năng lực cạnh tranh bền vững, thay vì chỉ dựa vào sản lượng.
FDI phải đem theo công nghệ và khả năng lan tỏa
Ngày 29/10/2026, Ủy ban Nhân dân thành phố ban hành Kế hoạch số 400/KH-UBND nhằm triển khai định hướng phát triển khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Bắc Ninh đặt mục tiêu thu hút mới và mở rộng khoảng 15–20 tỷ USD vốn FDI đến năm 2030, nhưng điểm đáng chú ý không nằm ở con số vốn: thành phố muốn chọn dự án theo chất lượng, hiệu quả và khả năng lan tỏa.
Ưu tiên được dành cho điện tử, bán dẫn, công nghiệp hỗ trợ, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số, vật liệu mới và năng lượng sạch. Nhà đầu tư sẽ được xem xét qua trình độ công nghệ, năng lực nghiên cứu và phát triển, chuyển giao công nghệ, giá trị gia tăng, hiệu quả sử dụng đất và liên kết với doanh nghiệp trong nước. Thành phố cũng hướng tới thu hút từ 3–6 trung tâm nghiên cứu và phát triển, thiết kế, đổi mới sáng tạo của các tập đoàn đa quốc gia. Đây là cách tiếp cận hợp lý: FDI chỉ củng cố sức cạnh tranh lâu dài nếu giúp địa phương học hỏi, nâng cấp sản xuất và hình thành nhà cung ứng đủ sức đứng trong chuỗi toàn cầu.
Công nghiệp số cần biến chính sách thành năng lực doanh nghiệp
Bắc Ninh có nền tảng sản xuất rộng với 72 khu công nghiệp, tổng diện tích gần 21.519 ha và khoảng 1.282 doanh nghiệp điện tử. Đến năm 2026, lĩnh vực bán dẫn và công nghiệp phụ trợ bán dẫn đã thu hút 33 dự án. Tuy nhiên, hạ tầng và dự án lớn không tự động tạo ra đổi mới tại doanh nghiệp địa phương. Muốn dịch chuyển khỏi gia công, lắp ráp, doanh nghiệp cần nhân lực có kỹ năng, vốn đổi mới công nghệ và khả năng tiếp cận kiến thức pháp lý, kỹ thuật.
Tại hội thảo về chính sách, đại biểu được phổ biến các nội dung trọng tâm của Luật Công nghiệp công nghệ số cùng văn bản hướng dẫn, nhằm giúp doanh nghiệp nắm cơ hội tiếp cận nguồn lực ứng dụng và làm chủ công nghệ. Các chương trình đào tạo nhân lực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và công nghiệp số, cùng cơ chế rút ngắn thủ tục, có thể giúp giảm rào cản tiếp nhận công nghệ. Nhưng thước đo cuối cùng không nên là số hội thảo hay chính sách được ban hành; đó phải là số doanh nghiệp cải tiến được quy trình, phát triển sản phẩm và chuyển từ làm theo đơn hàng sang tham gia khâu có giá trị cao hơn.
Công nghiệp hỗ trợ là phép thử của chiến lược
Đề án phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026–2030, định hướng đến năm 2035, đặt mục tiêu nâng năng lực nhà cung ứng nội địa và chuyển từ gia công đơn giản sang sản phẩm có hàm lượng công nghệ, giá trị gia tăng cao. Đến năm 2030, Bắc Ninh phấn đấu có ít nhất 700 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong các ngành ưu tiên, trong đó khoảng 60% doanh nghiệp nội địa đạt chuẩn quản lý quốc tế và trở thành nhà cung cấp chính thức cho các tập đoàn lớn.
Đề án còn nhấn mạnh chuyển đổi số, sản xuất xanh và thông minh, ưu tiên điện tử, bán dẫn, cơ khí chế tạo, tự động hóa và phương tiện thông minh. Thành phố dự kiến hỗ trợ ít nhất 20 lượt doanh nghiệp mỗi năm, tổ chức tối thiểu hai hoạt động kết nối cung cầu và hoàn thành cơ sở dữ liệu số về công nghiệp hỗ trợ trong quý I/2027. Với người lao động, điều này có thể mở thêm nhu cầu về kỹ năng kỹ thuật và công nghệ; với doanh nghiệp nhỏ, kết nối nhà mua hàng và hỗ trợ nâng chuẩn có thể tạo lối vào chuỗi cung ứng. Dù vậy, chỉ tiêu sẽ khó thành hiện thực nếu thiếu hỗ trợ thực chất về nhân lực, tiêu chuẩn và đổi mới thiết bị.
Kết luận: cạnh tranh bằng chiều sâu, không bằng số lượng
Hướng đi của Bắc Ninh có logic rõ ràng: chọn FDI chất lượng cao, phổ biến chính sách công nghiệp công nghệ số và xây nền nhà cung ứng trong nước bằng công nghiệp hỗ trợ. Ba mũi nhọn này chỉ phát huy khi được triển khai như một chuỗi thống nhất, trong đó tập đoàn đầu tư tạo nhu cầu, doanh nghiệp địa phương nâng chuẩn để đáp ứng, còn chính quyền tháo gỡ điểm nghẽn về nhân lực, công nghệ và kết nối thị trường.
Ưu tiên công nghệ tiên tiến và đổi mới sáng tạo cần đi liền với sản xuất thân thiện môi trường; thành phố đã xác định không đánh đổi môi trường và tài nguyên để lấy tăng trưởng đơn thuần. Kết quả không nên chỉ được đánh giá bằng vốn FDI hay xuất khẩu, mà bằng mức độ doanh nghiệp nội địa làm chủ công nghệ, trở thành nhà cung ứng và tạo sản phẩm giá trị cao. Nếu giữ được trọng tâm ấy, Bắc Ninh có thể chuyển lợi thế sản xuất hiện tại thành sức cạnh tranh bền vững; nếu không, quy mô lớn vẫn có nguy cơ che khuất sự phụ thuộc vào gia công và một số ngành hàng.
