Bắc Ninh muốn gì từ cuộc chơi logistics thông minh và công nghệ cao?
Bắc Ninh logistics thông minh là chiến lược xây dựng một hệ sinh thái kho vận dựa trên hạ tầng công nghiệp hiện đại, dữ liệu kết nối thời gian thực và ứng dụng công nghệ số đồng bộ giữa nhà máy, vận tải, kho bãi và cơ quan quản lý, nhằm giảm chi phí, rút ngắn thời gian lưu thông hàng hóa và nâng cao sức cạnh tranh khu vực.
Điểm mấu chốt là tỉnh không coi logistics là dịch vụ phụ trợ, mà là “hệ thần kinh” cho mục tiêu trở thành trung tâm điện tử khu vực và trung tâm công nghiệp điện tử, công nghệ cao của cả nước. Trong tầm nhìn đến 2030, Bắc Ninh xác định công nghiệp tiếp tục là động lực tăng trưởng, với mục tiêu tăng trưởng khoảng 13,3% mỗi năm. Đây là lựa chọn đầy tính cạnh tranh: ai kiểm soát được chuỗi logistics thông minh gắn với công nghệ cao Bắc Ninh, người đó chiếm lợi thế trong mạng lưới sản xuất toàn vùng thủ đô. Câu hỏi không còn là “có làm hay không”, mà là Bắc Ninh có đi đủ nhanh để giữ vị thế đầu tàu trước sức ép từ các địa phương lân cận hay không.
Hạ tầng công nghiệp Bắc Ninh: sức bật lớn, điểm nghẽn cũng lớn
Nếu chỉ nhìn vào con số, Bắc Ninh đang sở hữu một nền hạ tầng công nghiệp khiến nhiều địa phương phải dè chừng. Toàn tỉnh có 39 khu công nghiệp đã được phê duyệt chủ trương đầu tư, với 58 dự án đầu tư hạ tầng khu công nghiệp, tổng diện tích khoảng 11.524 ha. Giá trị sản xuất công nghiệp 8 tháng đạt hơn 2,23 triệu tỷ đồng, tăng 17,5% so với cùng kỳ. Đây không phải là một nền công nghiệp “mới nổi”, mà là một cực sản xuất đã định hình rõ ràng.
Tuy nhiên, quy mô không tự động biến thành lợi thế cạnh tranh lâu dài. Tốc độ tăng trưởng sản xuất nhanh lại tạo áp lực trực diện lên hệ thống kho bãi, bốc xếp, vận tải liên vùng. Hạ tầng công nghiệp Bắc Ninh nếu chỉ tiếp tục trải rộng khu công nghiệp mà thiếu lớp “não bộ” logistics thông minh sẽ dẫn tới tình trạng tắc nghẽn nội tại: chi phí cao, thời gian xoay vòng hàng hóa dài, doanh nghiệp FDI buộc phải tự xây chuỗi riêng. Khi đó, tỉnh dễ rơi vào thế “hạ tầng to, giá trị gia tăng mỏng” – điều đi ngược với tham vọng công nghệ cao Bắc Ninh đang theo đuổi.
Logistics thông minh: mảnh ghép bắt buộc để giữ vị thế trung tâm điện tử
Việc Bắc Ninh trở thành điểm đến của Samsung, Foxconn, Amkor và một hệ thống công nghiệp phụ trợ dày đặc đã đẩy nhu cầu logistics lên một cấp độ hoàn toàn mới. Tỉnh hiện có 11 cảng cạn, hàng chục kho ngoại quan, kho gom hàng lẻ phục vụ gần 40 khu công nghiệp và 67 cụm công nghiệp. Nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển, chuỗi dịch vụ logistics liên vùng với các trung tâm tại Tiên Sơn, Quế Võ, Đồng Sơn, cùng các trung tâm kho vận Sen Hồ, Phong Khê, Kép đang được hình thành.
Nhưng hạ tầng vật lý mới chỉ là “xương”. Chi phí logistics vẫn còn chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành, dữ liệu giữa nhà máy – vận tải – cảng bãi chưa liên thông, doanh nghiệp nội địa yếu và phân mảnh. Chính vì vậy, phát triển hệ sinh thái logistics thông minh là yêu cầu cấp thiết để nâng cấp toàn diện dịch vụ hậu cần và kho bãi, chuyển từ mô hình cung cấp dịch vụ đơn lẻ sang điều phối chuỗi giá trị logistics số dựa trên dữ liệu kết nối. Nếu Bắc Ninh bỏ lỡ bước chuyển này, lợi thế trung tâm điện tử khu vực có thể bị bào mòn bởi những địa phương dám đi xa hơn trong số hóa chuỗi cung ứng.
Ưu tiên công nghệ cao, ít ô nhiễm: chiến lược chọn lọc thay vì mở rộng ồ ạt
Bắc Ninh không giấu tham vọng vươn lên thành trung tâm công nghiệp điện tử, công nghệ cao của cả nước. Theo lãnh đạo tỉnh, ưu tiên thu hút thuộc về các lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao như chất bán dẫn, chip, robot, năng lượng tái tạo, trí tuệ nhân tạo và công nghệ thông tin. Song song, tỉnh định hướng thu hút các dự án ít ô nhiễm, sử dụng ít đất, ít lao động nhưng có suất đầu tư và hiệu quả kinh tế cao. Đây là tuyên bố “chọn chất lượng hơn số lượng” trong thu hút đầu tư.
Để làm được điều đó, chỉ có đất sạch và điện không đủ. Bắc Ninh đang rà soát lại không gian phát triển công nghiệp, yêu cầu các khu, cụm phải kết nối thuận lợi với cảng biển phía Đông, cửa khẩu phía Bắc và vùng Tây Bắc. Cùng với kế hoạch phát triển dịch vụ logistics giai đoạn 2026–2030 và đề án các trung tâm logistics – ICD quốc tế, tỉnh đang cố gắng xây dựng một “hệ sinh thái công nghiệp” đồng bộ, trong đó logistics thông minh đóng vai trò nền tảng. Đây là bước đi đúng, nhưng nếu không đi kèm cải thiện mạnh về dữ liệu số và doanh nghiệp nội địa, Bắc Ninh rất dễ bị kẹt trong bẫy phụ thuộc chuỗi cung ứng của các tập đoàn lớn.
Muốn cạnh tranh khu vực, Bắc Ninh phải biến logistics số thành lợi thế nhận diện
Điểm đặc biệt trong chiến lược Bắc Ninh là tỉnh không chỉ xây thêm khu công nghiệp hay trung tâm kho vận, mà đặt vấn đề số hóa logistics như khâu đột phá: xây nền tảng số liên thông dữ liệu chuỗi cung ứng, thay cho những hệ thống phần mềm rời rạc. UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch phát triển dịch vụ logistics giai đoạn 2026–2030 nhằm tạo động lực tăng trưởng mới cho toàn ngành.
Quan điểm thẳng thắn cần được nhắc lại: xây dựng hệ sinh thái logistics số không chỉ giải quyết bài toán giao thương trước mắt, mà là bước chuẩn bị cho tầm nhìn phát triển dài hạn. Khi công nghiệp Bắc Ninh nhắm đến những ngành công nghệ cao, ít phát thải, giá trị gia tăng lớn, thì chính logistics thông minh – chứ không phải các ưu đãi thuế ngắn hạn – mới là lợi thế cạnh tranh bền vững. Nếu tỉnh biến được Bắc Ninh logistics thông minh thành “thương hiệu nhận diện” cho nhà đầu tư, gắn liền với hình ảnh trung tâm điện tử khu vực, khả năng giữ vị thế đầu tàu vùng thủ đô sẽ cao hơn nhiều so với việc chỉ tiếp tục mở rộng hạ tầng công nghiệp theo chiều rộng.
