Khi tiếng đàn nguyệt bước vào không gian giao hưởng
Đêm diễn đàn nguyệt của NSND Cồ Huy Hùng cùng Dàn nhạc giao hưởng Hà Nội trong chương trình “Hòa âm Trung – Việt” là một khoảnh khắc hiếm có, nơi nhạc cụ Việt Nam truyền thống đối thoại bình đẳng với ngôn ngữ giao hưởng phương Tây, vừa tôn vinh bản sắc dân tộc, vừa mở ra cách thưởng thức mới cho khán giả thành thị. Tối 1/10 tại Nhà hát Hồ Gươm, chương trình nghệ thuật đặc biệt “Hòa âm Trung – Việt” diễn ra nhân dịp kỷ niệm 77 năm Quốc khánh nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Ngay từ khoảnh khắc đầu tiên, dưới đũa chỉ huy của nhạc trưởng Trần Nhật Minh, không gian trở nên trang trọng với Quốc ca Việt Nam “Tiến quân ca” và Quốc ca Trung Quốc “Hành khúc quân tình nguyện” qua phần trình diễn của Dàn nhạc giao hưởng Hà Nội. Chính nền tảng giao hưởng này chuẩn bị tinh thần cho người nghe đón nhận sự xuất hiện của đàn nguyệt ở một “sân chơi” khác: sân chơi của đối thoại văn hóa, chứ không chỉ là tái hiện dân gian.
Tiếng đàn nguyệt du dương: khi ký ức làng quê bước lên sân khấu lớn
Ở phần “Cảm xúc quê hương”, đàn nguyệt không còn là điểm nhấn trang trí cho chương trình, mà trở thành linh hồn của cả tác phẩm. Tiếng đàn nguyệt du dương, sâu lắng của NSND Cồ Huy Hùng hòa quyện cùng Dàn nhạc giao hưởng Hà Nội đã chạm đến trái tim của khán giả, đưa họ trở về với những con đường làng, những buổi trưa nắng trên cánh đồng, những khung cửa tre mở ra mùi rơm mới. Âm thanh của đàn nguyệt truyền thống, thường gắn với chèo, ca trù hay những không gian dân gian thân thuộc, nay được “nâng” bằng hòa âm giao hưởng, khiến ký ức quê nhà trở nên rộng mở và đậm chiều sâu hơn. “Nét thanh bình, mộc mạc của quê hương Việt Nam được gửi gắm trọn vẹn qua Cảm xúc quê hương” là minh chứng rằng nhạc cụ Việt Nam có thể kể lại câu chuyện làng quê trên nền dàn nhạc giao hưởng mà không mất đi chất mộc mạc vốn có.
Cầu nối Đông – Tây: từ đàn nguyệt đến opera Ý
Điều làm đêm nhạc đáng nhớ không chỉ là màn trình diễn của Cồ Huy Hùng, mà là cách đàn nguyệt được đặt trong một dòng chảy âm nhạc bao quát cả Á Đông và phương Tây. Sau phần đàn nguyệt và các tác phẩm quen thuộc như “You and Me” – ca khúc chủ đề Thế vận hội mùa hè Bắc Kinh 2008, chương trình tiếp tục mở cửa cho khán giả bước vào thế giới opera và ca khúc kinh điển quốc tế. Không chỉ dừng lại ở âm hưởng Á Đông, khán giả được thưởng thức “O Sole Mio” qua giọng hát Trường Linh, đưa người nghe đến không gian lãng mạn, ấm áp của ánh nắng Ý, cùng aria “Ô vin, dissipe la tristesse” trong vở opera Hamlet do Đào Mác thể hiện. Khi Nessun Dorma từ Turandot vang lên qua giọng tenor Wang Chong, người nghe hiểu rằng ngôn ngữ âm nhạc có thể vượt qua mọi rào cản. Trong bối cảnh đó, đàn nguyệt của Cồ Huy Hùng đứng cạnh những kiệt tác phương Tây như một đối tác bình đẳng, góp phần khẳng định giá trị của nhạc cụ Việt Nam trong cuộc đối thoại giao hưởng toàn cầu.
Âm nhạc như ngoại giao văn hóa: thông điệp từ tiếng đàn nguyệt
Không thể nhìn đêm “Hòa âm Trung – Việt” như một buổi hòa nhạc thuần túy. Đó là một sự kiện ngoại giao, nhưng thành công nằm ở chỗ âm nhạc đã làm được điều mà diễn văn khó chạm tới: cảm xúc. Tiếng kèn trumpet trong “You and Me” được mô tả là vừa da diết vừa tươi sáng, như lời nhắn gửi về tình bạn, sự thấu hiểu và sẻ chia không biên giới. Cũng trên tinh thần đó, tiếng đàn nguyệt của Cồ Huy Hùng là một dạng “ngoại giao mềm” đầy thuyết phục: nó kể câu chuyện Việt Nam bằng ngôn ngữ ai cũng có thể cảm nhận. Khi ca khúc “Hà Nội, niềm tin và hy vọng” hướng về Thủ đô, rồi “Việt Nam – Trung Hoa” kết thúc đêm diễn với tiếng hát hòa quyện của các nghệ sĩ cùng Dàn nhạc giao hưởng Hà Nội và dàn hợp xướng, người ta thấy rõ một trục kết nối: từ bản sắc Việt, qua đối thoại với Trung Hoa, đến giao hưởng phương Tây. Trên trục ấy, đàn nguyệt truyền thống không bị mờ đi, mà trở thành biểu tượng cho khả năng của văn hóa Việt trong việc góp tiếng nói riêng vào bản hòa âm khu vực và thế giới.
Kết luận: Đàn nguyệt và trách nhiệm của âm nhạc cổ điển hôm nay
Đêm nhạc tại Nhà hát Hồ Gươm cho thấy một điều: nếu dàn nhạc giao hưởng chịu mở cửa, nhạc cụ Việt Nam hoàn toàn có thể bước vào không gian cổ điển mà không đánh mất bản sắc. Màn trình diễn của NSND Cồ Huy Hùng là lời khẳng định rằng đàn nguyệt không chỉ thuộc về sân đình, chiếu chèo hay ký ức làng quê; nó còn có chỗ đứng xứng đáng trong những nhà hát, những chương trình mang tầm ngoại giao văn hóa. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, sẽ là lãng phí nếu âm nhạc cổ điển tại Việt Nam chỉ tái hiện di sản phương Tây. Sự hòa quyện giữa đàn nguyệt truyền thống và dàn nhạc giao hưởng không phải là “điểm nhấn cho có”, mà là lựa chọn mang tính chiến lược: dùng chất liệu dân tộc để làm giàu cho giao hưởng, và dùng cấu trúc giao hưởng để giúp nhạc cụ dân gian bước ra thế giới. Nếu mỗi buổi diễn giao hưởng đều dám đặt một nhạc cụ Việt Nam vào vị trí trung tâm như đàn nguyệt trong “Cảm xúc quê hương”, chúng ta sẽ có một đời sống âm nhạc cổ điển vừa hiện đại, vừa mang ký ức thôn quê đi cùng khán giả hôm nay.
