Vì sao thị trấn sách là điểm đến đáng đi ít nhất một lần
Thị trấn sách nổi tiếng là những cộng đồng nhỏ nơi sách, hiệu sách và các hoạt động văn chương xuất hiện dày đặc trong đời sống thường ngày, từ quảng trường, công viên đến những không gian công cộng, khiến văn hóa đọc trở thành bản sắc và lý do du khách ghé thăm lâu hơn, không chỉ để chụp ảnh mà để đọc, trò chuyện và tham gia các lễ hội gắn với sách. Những nơi này không cố gắng cạnh tranh bằng những trung tâm thương mại hay khu vui chơi ồn ào, mà dùng chính những giá sách, các tiệm sách cũ và lễ hội đọc để tạo nên một kiểu văn hóa đọc du lịch riêng: đến là để ở chậm, lựa sách và hòa vào cộng đồng độc giả. Nếu du lịch thường gợi đến việc "sống ảo", thì trong thị trấn sách, việc rút một cuốn sách ra và ngồi xuống trở thành hành động du lịch trung tâm, đầy ý nghĩa.
Hay-on-Wye và Bellprat: những thị trấn sách tiên phong ở châu Âu
Hay-on-Wye ở xứ Wales được xem là thị trấn sách đầu tiên trên thế giới, nổi tiếng với hơn 30 hiệu sách trong khi dân số chỉ khoảng 2.000 người, tức trung bình một hiệu sách cho mỗi 65 cư dân. Cấu trúc ấy nói lên nhiều điều: ở đây, sách không phải tiện ích phụ, mà là trục chính của đời sống cộng đồng. Sách có mặt ở góc phố, khu vườn, bức tường, biến việc tìm thấy một cuốn sách thành cuộc tản bộ khám phá thị trấn hơn là một hành vi mua sắm. Mỗi tháng 5, Liên hoan Văn học Hay-on-Wye lại quy tụ nhà văn, học giả, nghệ sĩ, độc giả, biến nơi này thành điểm đến yêu sách đúng nghĩa. Trong khi đó, Bellprat ở Catalonia, cách Barcelona 90 km, dùng hội chợ sách và văn hóa diễn ra tuần đầu tháng 6 hằng năm để biến làng quê thành điểm hẹn văn chương và gắn văn hóa đọc với hoạt động cộng đồng như quyên góp cho ngân hàng thực phẩm.
Gold Cities và St. Pierre de Clages: hệ sinh thái đọc trong lòng cộng đồng
Gold Cities ra đời năm 1997 theo cảm hứng từ Hay-on-Wye, nhưng cách triển khai lại rất riêng: hơn 30 cửa hàng trong khu vực Grass Valley và Nevada City, mỗi nơi chuyên một dòng sách như minh họa, truyện thiếu nhi hay tiểu thuyết, tạo nên không gian đọc trải rộng giữa đời sống địa phương. Điểm thú vị là tình nguyện viên có thể mượn sách không giới hạn, và sự xuất hiện của nhà xuất bản tư nhân The Open Book Press biến thị trấn này thành một hệ sinh thái du lịch văn học tự túc, nơi xuất bản và đọc gắn với cộng đồng chứ không phụ thuộc chuỗi lớn. Ở St. Pierre de Clages, hiệu sách và tiệm sách cũ hoạt động quanh năm, chuyên từ ấn bản hiếm, sách cổ, sách đã ngừng xuất bản đến sách cũ thuộc nhiều lĩnh vực. Mỗi cửa hàng mang màu sắc riêng, trong đó có Le Livre Ouvert với khoảng 6.000 đầu sách phân loại theo chủ đề, khiến ngôi làng nhỏ trở thành điểm đến yêu sách cho những ai thích săn tìm và trò chuyện về sách hơn là tiêu thụ nhanh.
Khi sách cũ và lễ hội đọc trở thành bản sắc du lịch văn học
Điểm chung dễ thấy ở các thị trấn sách nổi tiếng là cách họ dùng sách cũ, hiệu sách độc lập và không gian văn chương để duy trì văn hóa đọc trong đời sống thường ngày. Mỗi năm, hội chợ sách, lễ hội văn học và nhiều hoạt động đọc được tổ chức để đưa sách ra khỏi kệ, đặt vào quảng trường, công viên, biến việc đọc thành hoạt động cộng đồng chứ không phải thú vui cô độc trong phòng. Công thức này tạo nên loại văn hóa đọc du lịch riêng: du khách không được khuyến khích “cưỡi ngựa xem hoa”, mà được mời ở lại, tham gia ký tặng, tọa đàm, khu vực đọc mở, như Fête du Livre ở St. Pierre de Clages với khoảng 100 gian hàng sách và các hoạt động ký tặng, triển lãm, hội thảo. Du lịch văn học ở đây không đứng ngoài cộng đồng; nó là phần kéo thêm nguồn lực, ý tưởng và độc giả đến nuôi dưỡng chính đời sống địa phương.
Điểm đến yêu sách dành cho người muốn đi chậm và ở lại lâu
Khi chọn đến một thị trấn sách, bạn không chỉ chọn điểm đến, mà chọn cách đi khác: đi chậm, ở sâu và để sách dẫn đường. Văn hóa đọc vẫn được duy trì tại những nơi mà sách cũ, hiệu sách và không gian văn chương trở thành một phần đời sống, đồng thời thu hút đông đảo khách du lịch. Chính bản sắc ấy đã biến các thị trấn sách thành điểm đến yêu sách hấp dẫn đối với du khách và những người yêu văn hóa đọc từ khắp nơi. Thay vì chạy theo danh sách điểm check-in, bạn có thể để hành trình xoay quanh các buổi đọc, lễ hội sách, những cuộc trò chuyện bất chợt với người bán sách. Những thị trấn này nhắc ta rằng du lịch có thể là một cơ hội để sống chậm lại, đọc kỹ hơn và nhận ra sách vẫn đang sống giữa đời thường – trên tường, trong công viên, giữa những người dân coi việc đọc là nhịp sống chứ không phải hoạt động phụ.
