Ga tích hợp và TOD: bước ngoặt cần thiết cho đô thị Việt Nam
Ga tích hợp Việt Nam là mô hình nhà ga nơi hạ tầng giao thông công cộng kết nối trực tiếp với các chức năng đô thị như nhà ở, thương mại, dịch vụ và không gian cộng đồng, tạo thành một hệ sinh thái đa chức năng giúp tối ưu hóa sử dụng đất, giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân và nâng cao chất lượng sống của cư dân thông qua tiếp cận thuận tiện giao thông, tiện ích và hoạt động cộng đồng. Hợp tác giữa Gamuda Land Việt Nam và MTR Corporation được ký kết trong khuôn khổ Hội nghị Cấp cao “Vành đai và Con đường” (BRI) lần thứ 11 tại Hong Kong, với mục tiêu nghiên cứu các cơ hội phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (phát triển TOD). Việc SonKim Land đồng hành trong thỏa thuận nguyên tắc này cho thấy khu vực tư nhân đang chủ động tiến vào lĩnh vực thường bị coi là “đất” của các chủ đầu tư hạ tầng công, và đó là tín hiệu tích cực nếu Việt Nam muốn nghiêm túc với giao thông công cộng như trục xương sống của đô thị.
Từ Hong Kong tới Sydney: vì sao kinh nghiệm Gamuda Land – MTR đáng để Việt Nam học?
Điểm đáng chú ý trong hợp tác Gamuda Land MTR là đây không phải mối quan hệ khởi đầu từ con số 0, mà được xây dựng trên hàng loạt dự án hạ tầng và đô thị tích hợp ở Australia. Trong dự án Sydney Metro West, liên danh Riverside Link Consortium do các công ty thuộc Gamuda và MTR Australia thành lập được trao hợp đồng phát triển ga metro ngầm Parramatta cùng các hạng mục liên quan, bao gồm cả quyền phát triển thương mại, bán lẻ và nhà ở phía trên và liền kề nhà ga. Dù thông tin chi tiết không được công bố rộng rãi, mô hình này cho thấy cách tư duy “ga không chỉ để đón tàu” mà là hạt nhân của một đô thị mới. Hệ thống đường sắt đô thị Việt Nam đang mở rộng, nhưng vẫn thiếu các trung tâm ga tích hợp có khả năng thu hút cư dân, doanh nghiệp và dòng vốn dài hạn. Nếu kinh nghiệm “Rail plus Property” của MTR được nghiên cứu nghiêm túc, các tuyến metro Hà Nội, TP.HCM có thể thoát khỏi tình trạng nhà ga rời rạc, thiếu kết nối với đời sống đô thị.
Ga tích hợp: hạt nhân của phát triển TOD và giao thông công cộng
Theo các thỏa thuận nguyên tắc, Gamuda Land, MTR và SonKim Land sẽ cùng nghiên cứu những mô hình đô thị kết hợp giữa giao thông công cộng, nhà ở, thương mại, dịch vụ và không gian công cộng, với trọng tâm là mô hình ga tích hợp. TOD – đô thị định hướng giao thông công cộng – đặt giao thông công cộng ở vị trí trung tâm của quy hoạch, kết nối trực tiếp với khu dân cư và các không gian kinh tế – xã hội. Khi ga tích hợp trở thành hạt nhân, cư dân có thể di chuyển, mua sắm, làm việc và sinh hoạt cộng đồng trong bán kính đi bộ, thay vì lệ thuộc vào ô tô, xe máy. Điều này không chỉ giúp giảm áp lực lên hạ tầng đường bộ, mà còn tạo giá trị gia tăng cho đất đai xung quanh nhà ga nhờ mật độ sử dụng cao và đa dạng chức năng. Nói cách khác, nếu Việt Nam coi metro là xương sống đô thị, thì ga tích hợp chính là “trái tim” bơm dòng người, dòng vốn và năng lượng kinh tế vào toàn bộ cấu trúc đô thị phát triển TOD.
Cơ hội cho cư dân và nhà đầu tư: đô thị thông minh có bắt đầu từ nhà ga?
Từ góc nhìn người dùng, nghiên cứu mô hình TOD và ga tích hợp không phải câu chuyện hàn lâm mà liên quan trực tiếp đến trải nghiệm sống hằng ngày. Doanh nghiệp kỳ vọng việc nghiên cứu này mở ra các không gian đô thị gắn với nhà ga, “qua đó phục vụ nhu cầu di chuyển, mua sắm, trải nghiệm lẫn an cư”. Nghĩa là một cư dân có thể bước từ căn hộ xuống nhà ga, bắt metro tới nơi làm việc, tiện đường dùng dịch vụ y tế, giáo dục hoặc giải trí, tất cả trong một cấu trúc quy hoạch nhất quán. Việc nghiên cứu mô hình nhà ga tích hợp được nhìn nhận như bước tiếp theo trong định hướng đưa giao thông công cộng trở thành thành phần quan trọng của quy hoạch đô thị, giúp nâng cao khả năng tiếp cận, giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân và cải thiện chất lượng sống. Nếu được triển khai nghiêm túc, đây có thể là nền tảng cho những đô thị thông minh thực sự, nơi dữ liệu, dịch vụ và hạ tầng được thiết kế xoay quanh dòng di chuyển của con người, không phải chỉ quanh mặt đường cho xe cá nhân.
Vì sao hợp tác Gamuda Land – MTR là tín hiệu nhưng chưa phải lời giải?
Hội nghị Cấp cao BRI lần thứ 11 ở Hong Kong được coi là cơ hội quảng bá môi trường đầu tư Việt Nam và kết nối doanh nghiệp với các đối tác quốc tế, và rõ ràng ngành giao thông công cộng đã tận dụng thời điểm này để tìm kiếm mô hình mới cho đô thị. Tuy vậy, các thỏa thuận hiện nay mới dừng ở nghiên cứu cơ hội phát triển TOD, chia sẻ kinh nghiệm và xem xét khả năng ứng dụng vào điều kiện quy hoạch Việt Nam. Chưa có dự án cụ thể, chưa có khung pháp lý riêng cho ga tích hợp, và sự phối hợp giữa chính quyền đô thị, đơn vị vận hành metro với chủ đầu tư bất động sản vẫn là dấu hỏi lớn. Hợp tác Gamuda Land MTR, cùng vai trò của SonKim Land, vì thế nên được nhìn như bước chuẩn bị cần thiết: tạo kênh chia sẻ chuyên môn về đường sắt, TOD và phát triển đô thị tích hợp, chứ chưa phải lời giải hoàn chỉnh. Nếu Việt Nam muốn tận dụng cơ hội này, điều tiếp theo phải đến từ phía nhà nước: rõ ràng hóa quy hoạch, cơ chế tài chính và cách phân chia giá trị đất đai quanh ga, thay vì chỉ trông chờ vào sáng kiến của doanh nghiệp.
