Từ quyết định thành lập trung tâm đến chiến lược mở rộng đại học vùng biên
Mô hình Đại học Thái Nguyên mở các trung tâm đào tạo, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và huấn luyện kỹ năng y khoa tại Cao Bằng là cách tiếp cận mới trong mở rộng đại học vùng biên, gắn đào tạo, nghiên cứu và chăm sóc sức khỏe trực tiếp với nhu cầu phát triển của địa phương, thay vì chỉ tập trung trong khuôn viên trường đại học truyền thống. Ngày 10/9, tại Trung tâm Hội nghị tỉnh Cao Bằng, Đại học Thái Nguyên và tỉnh Cao Bằng tổ chức lễ công bố quyết định thành lập Trung tâm Đào tạo, Khoa học công nghệ và Đổi mới sáng tạo, cùng Trung tâm Đào tạo, bồi dưỡng và Huấn luyện kỹ năng y khoa, đồng thời khởi động chương trình hợp tác giữa hai bên. Đây không phải là một hoạt động mang tính nghi thức, mà là bước đi thể hiện một quan điểm: đại học vùng phải đi đến vùng khó, chứ không chỉ chờ người học tìm đến.
Đại học Thái Nguyên hiện là một đại học đa ngành với gần 4.000 cán bộ, giảng viên, trong đó có hơn 200 giáo sư, phó giáo sư và trên 1.000 tiến sĩ; đào tạo gần 350 ngành với hơn 100.000 người học. Trong giai đoạn 2020-2025, gần 45.000 người tốt nghiệp, khoảng 80% trở về phục vụ vùng trung du và miền núi phía Bắc, 35% là con em đồng bào dân tộc thiểu số. Những con số này cho thấy: nếu có một đại học đủ quy mô và cam kết, mô hình trung tâm đào tạo Cao Bằng có thể trở thành hình mẫu cho phát triển giáo dục khu vực ở các tỉnh biên giới. Nhưng để mô hình này thành công, điều quan trọng không phải là bảng tên trung tâm, mà là mức độ gắn kết với chiến lược phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh.
Trung tâm đào tạo Cao Bằng: Đưa bệnh viện, phòng lab và lớp học về gần bản làng
Điểm đáng chú ý nhất trong hợp tác lần này là trọng tâm kép: một bên là Trung tâm Đào tạo, Khoa học công nghệ và Đổi mới sáng tạo; bên kia là Trung tâm Đào tạo, Huấn luyện kỹ năng y khoa và chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Việc lựa chọn khoa học – công nghệ và y tế làm hai mũi nhọn cho thấy Đại học Thái Nguyên không đi theo lối mòn mở thêm vài lớp tại chức, mà muốn xây một hạ tầng tri thức phục vụ trực tiếp cho phát triển kinh tế cửa khẩu, du lịch, nông nghiệp, công nghiệp chế biến và chuyển đổi số của Cao Bằng.
Theo quyết định được công bố, trung tâm y khoa sẽ mở thêm một không gian đào tạo và thực hành chuyên môn, tăng cường nguồn lực để bồi dưỡng và nâng cao chất lượng đội ngũ y tế tại Cao Bằng, qua đó đáp ứng tốt hơn nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân. Nói thẳng: nếu không nâng chất y tế cơ sở thì mọi khẩu hiệu phát triển vùng biên cũng chỉ nằm trên giấy. Việc hướng tới thành lập phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại Cao Bằng sẽ tiếp tục mở rộng đào tạo nhân lực tại chỗ, giảm chi phí cho người học và tạo nền tảng hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ với doanh nghiệp, đối tác trong nước và cả khu vực Quảng Tây (Trung Quốc). Đây là một bước đi chiến lược để mở rộng đại học vùng biên gắn với giao thương xuyên biên giới.
STEM/STEAM ở Trà Linh: Giáo dục không dừng lại ở giảng đường đại học
Nếu các trung tâm tại thành phố Cao Bằng là phần “trên cao” của hệ sinh thái, thì hoạt động STEM/STEAM ở xã Trà Linh cho thấy cách Đại học Thái Nguyên “chạm đất”. Ngày 9/9, Trường Đại học Sư phạm – thành viên của Đại học Thái Nguyên – đã tổ chức chương trình tập huấn hỗ trợ triển khai giáo dục STEM/STEAM cho giáo viên tiểu học và trung học cơ sở tại xã Trà Linh, huyện Trùng Khánh, với sự tham gia của gần 80 giáo viên và 20 học sinh THPT đóng vai trò “lớp học thực nghiệm”. Đây là một cách tiếp cận đúng đắn: thay vì mang vài mô hình ra trưng bày, họ chuyển năng lực đại học thành năng lực sư phạm của giáo viên địa phương.
Trong không gian triển lãm khoa học – công nghệ tại lễ công bố trung tâm, gian trưng bày của Trường Đại học Sư phạm đã thu hút học sinh Cao Bằng với nhiều mô hình giáo dục STEM có tính ứng dụng cao. Trong khuôn khổ chương trình, công đoàn Trường Đại học Sư phạm tặng 4 bộ thiết bị STEM cho các trường tham gia, với kỳ vọng được sử dụng hiệu quả như công cụ tổ chức hoạt động trải nghiệm, thực hành và thiết kế sản phẩm STEM/STEAM cho học sinh. Ở đây, thông điệp rất rõ: giáo dục STEM Đông Nam Á sẽ không có nhiều ý nghĩa nếu vùng biên như Cao Bằng bị bỏ lại phía sau. Mô hình kết nối đại học – trường phổ thông – cộng đồng ở Trà Linh cho thấy đại học có thể hỗ trợ phát triển giáo dục khu vực mà không cần mở thêm một mét vuông giảng đường.
Vì sao mô hình Cao Bằng có thể trở thành hình mẫu cho các vùng biên khác?
Cao Bằng đang đứng trước những cơ hội lớn từ kinh tế cửa khẩu, du lịch, nông nghiệp, công nghiệp chế biến và chuyển đổi số, nhưng mọi cơ hội chỉ thành hiện thực khi có nguồn nhân lực đủ năng lực để nắm bắt. Chủ tịch UBND tỉnh đã nhấn mạnh rằng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là yêu cầu cấp thiết để đạt mục tiêu tăng trưởng bình quân 10% đến năm 2030. Khi đặt các trung tâm đào tạo, khoa học – công nghệ và y khoa ngay tại địa phương, Đại học Thái Nguyên đã chọn đứng về phía bài toán phát triển của tỉnh, chứ không chỉ giải bài toán tuyển sinh của mình.
Theo mô hình này, đại học vùng không chỉ là nơi cấp bằng mà là đối tác chiến lược về tri thức cho vùng biên. Hai trung tâm tại Cao Bằng, cùng với các phân hiệu tại Lào Cai, Tuyên Quang, Điện Biên và kế hoạch thành lập phân hiệu tại Cao Bằng, đang góp phần đào tạo và bồi dưỡng nhân lực cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số miền núi phía Bắc, đồng thời tham gia phát triển kinh tế – xã hội và bảo vệ vùng biên cương. Chương trình tại Trà Linh khẳng định tinh thần kết nối giữa giáo dục đại học và giáo dục phổ thông, giữa nhà trường và cộng đồng địa phương, hướng tới một mối quan hệ hợp tác bền vững. Nếu được triển khai đến nơi đến chốn, đây là một mô hình mở rộng đại học vùng biên đáng để các tỉnh khác tham khảo và điều chỉnh cho phù hợp bối cảnh của mình.
Kết luận: Đại học phải bước ra ngoài cổng trường nếu muốn đồng hành với vùng biên
Điểm chung của những bước đi tại Cao Bằng là sự dứt khoát từ bỏ cách làm “đại học đóng khung trong khuôn viên” để chuyển sang mô hình mở, bám sát nhu cầu địa phương. Việc thành lập hai trung tâm, kế hoạch phân hiệu, cùng chuỗi hoạt động STEM/STEAM ở Trà Linh cho thấy Đại học Thái Nguyên đang chọn một con đường khó hơn nhưng đúng hơn: đưa nguồn lực mạnh về đào tạo, nghiên cứu và y khoa tiến gần tới các huyện, xã vùng biên.
Về bản chất, đây là một cuộc thử nghiệm về vai trò mới của đại học trong phát triển giáo dục khu vực: không chỉ là nơi sản sinh tri thức, mà là tác nhân trực tiếp của đổi mới sáng tạo, của nâng chất y tế cơ sở, của cải thiện dạy và học trong các lớp học nông thôn. Nếu Cao Bằng kiên trì cùng Đại học Thái Nguyên biến các trung tâm này thành không gian học tập sống, nơi bác sĩ tuyến huyện được nâng tay nghề, giáo viên được cập nhật phương pháp, học sinh được chạm vào khoa học, thì câu chuyện mở rộng đại học vùng biên ở đây sẽ không chỉ là tin tức một ngày, mà là tiền lệ để nhiều tỉnh khác mạnh dạn thay đổi cách tổ chức giáo dục của mình.
