Trường nội trú biên giới: từ công trình giáo dục đến chiến lược quốc gia
Trường nội trú biên giới là mô hình trường phổ thông nội trú liên cấp được xây dựng tại các xã vùng giáp ranh, nhằm bảo đảm điều kiện học tập, ăn ở và rèn luyện tập trung cho con em đồng bào, qua đó thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa miền núi và đồng bằng, củng cố an sinh – quốc phòng trên các tuyến biên giới. Hai dự án trường phổ thông nội trú liên cấp La Êê và La Dêê là những ví dụ điển hình cho cách tiếp cận mới: đầu tư đồng bộ hạ tầng, tổ chức nuôi dạy nội trú, gắn giáo dục với ổn định cộng đồng và quản lý dân cư vùng biên.
Nhìn từ những công trình đang gấp rút hoàn thiện ở Đà Nẵng, có thể thấy định hướng rất rõ: nhà nước không còn xem trường học vùng cao như hạng mục phụ mà là trụ cột của xây dựng hạ tầng giáo dục tại biên giới. Cổng trường, sân trường, khối phòng học, nhà ăn được ưu tiên tiến độ, vì đó là những không gian trực tiếp quyết định trải nghiệm học tập và sinh hoạt của học sinh nội trú. Khi trẻ em miền núi được học trong môi trường tương đương đô thị, chúng ta đang thay đổi quỹ đạo cả đời của các em chứ không chỉ sửa chữa vài phòng học tạm.
Đôn đốc tiến độ: quyết tâm chính trị phía sau con số phần trăm hoàn thành
Sáng 14/8, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu – Trưởng Ban Chỉ đạo xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền – đã chủ trì cuộc họp trực tuyến với 22 tỉnh, thành để nghe báo cáo, cho ý kiến về tiến độ xây dựng và chuẩn bị đưa các trường giai đoạn 1 vào vận hành từ năm học 2026–2027. Việc một Phó Thủ tướng trực tiếp chỉ đạo cho thấy đây là chương trình mang tính chiến lược, không phải dự án đơn lẻ của ngành giáo dục. Quyết tâm chính trị được đo cụ thể bằng mốc thời gian, tỷ lệ hoàn thành, trách nhiệm cá nhân.
Theo báo cáo, 108 dự án giai đoạn 1 đã được triển khai đồng loạt từ khi khởi công năm 2025, trong đó 51 trên 99 trường sử dụng ngân sách trung ương đã đạt tỷ lệ hoàn thành từ 80% trở lên. Một phát biểu đáng chú ý là yêu cầu “phải hoàn thành việc xây dựng các trường đã khởi công giai đoạn 1 trước ngày 30/8/2026; các trường giai đoạn 2 hoàn thành trước ngày 30/8/2027”. Đây không chỉ là mốc kỹ thuật, mà là cam kết chính trị trước học sinh, phụ huynh và cử tri vùng cao: năm học mới sẽ mở ra trong những ngôi trường mới, chứ không còn là lời hẹn vô thời hạn.
Hai công trình La Êê, La Dêê: nghĩa là gì với học sinh miền núi?
Trên thực địa, câu chuyện chiến lược quốc gia được thể hiện qua những công trường như La Êê và La Dêê. Gói thầu xây dựng và lắp đặt thiết bị ở trường La Dêê do liên danh Lũng Lô – Công ty 29 – Công ty Nam Thành thực hiện với giá trị hợp đồng gần 202 tỉ đồng, huy động 527 người gồm công nhân, lái máy, bộ đội, dân quân cùng nhiều phương tiện thiết bị; nhiều hạng mục khối lớp học đã đạt 80–95% tiến độ. Trường La Êê được Tổng Công ty xây dựng Trường Sơn thi công, giá trị hợp đồng hơn 194 tỉ đồng, với 495 công nhân và bộ đội tham gia, các hạng mục đang bước vào giai đoạn hoàn thiện.
Nhưng điều quan trọng hơn những con số là mục tiêu “tạo điều kiện học tập, sinh hoạt và rèn luyện tập trung cho học sinh tại khu vực biên giới”. Khi Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu ưu tiên hoàn thành cổng trường, sân trường, khối phòng học và nhà ăn, đồng thời chuẩn bị kỹ đội ngũ giáo viên, thiết bị dạy học, y tế, an toàn thực phẩm và quản lý học sinh nội trú, đó là cách nhìn coi học sinh miền núi xứng đáng được chăm sóc toàn diện. Những ngày đầu xa gia đình, nếu nhà trường có phương án nuôi dưỡng phù hợp, nắm chắc số em ở lại và về nhà, không để bất kỳ em nào bị bỏ quên, thì trường nội trú biên giới mới thực sự là mái nhà thứ hai chứ không chỉ là ký túc xá.
An toàn, vận hành và tương lai phát triển bền vững miền núi
Một trường nội trú biên giới chỉ có ý nghĩa khi vận hành an toàn và ổn định. Phó Thủ tướng đã yêu cầu rõ: chỉ đón học sinh nội trú khi các điều kiện về an toàn, vệ sinh thực phẩm, chăm sóc sức khỏe và quản lý học sinh đã hoàn thành và được kiểm tra, xác nhận. Đồng thời, Bộ Giáo dục và Đào tạo phải tham mưu họp Ban Chỉ đạo để sơ kết giai đoạn 1 sau khi các trường đi vào hoạt động, rút kinh nghiệm cho giai đoạn 2. Đây là cách tiếp cận quản trị nghiêm: không chạy theo tiến độ bằng mọi giá, mà đặt an toàn và chất lượng sống của học sinh lên trước.
Ở cấp tỉnh, Bí thư và Chủ tịch UBND được giao trách nhiệm trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo; thành quả phải được biểu dương, còn chậm trễ phải kiểm điểm, xử lý. Song song, lực lượng vũ trang được huy động hỗ trợ nhân công, máy móc, ngày công giúp địa phương đẩy nhanh tiến độ các dự án. Nếu những cam kết đó được thực hiện đến nơi đến chốn, mạng lưới trường nội trú biên giới sẽ trở thành nền tảng vững chắc cho giáo dục vùng cao, góp phần vào một quỹ đạo phát triển bền vững miền núi: trẻ em đi học đầy đủ, cộng đồng gắn bó với biên giới, chất lượng nhân lực tương lai được nâng lên từ chính những bản làng xa nhất.
Không chỉ là trường học, mà là lời hứa với vùng sâu, vùng biên
Nhìn tổng thể, dự án xây dựng hệ thống trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới là một quyết sách mang tính nhân văn sâu sắc. Hai công trình La Êê, La Dêê thể hiện rõ tinh thần chăm lo giáo dục cho vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới: trường không chỉ là nơi học mà là không gian sống, rèn luyện, bảo vệ trẻ em trước những rủi ro của đói nghèo, tảo hôn, bỏ học. Việc đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện công trình, đồng thời chuẩn bị đồng bộ các điều kiện vận hành được kỳ vọng giúp các trường sớm ổn định hoạt động, đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh trên địa bàn.
Từ góc nhìn người viết, điểm mấu chốt của chiến lược này là: nhà nước mang chuẩn sống giáo dục của đô thị lên miền núi, thay vì yêu cầu miền núi “tạm đáp ứng” với điều kiện thiếu thốn. Khi trường nội trú biên giới được xây dựng bài bản, khai giảng đúng hẹn, vận hành an toàn, chúng ta gửi đi một thông điệp rõ ràng: con trẻ vùng cao xứng đáng với cùng một tiêu chuẩn giáo dục và chăm sóc như bất kỳ đứa trẻ nào khác. Nếu lời hứa đó được giữ vững qua từng năm học, mạng lưới 248 trường sẽ không chỉ là hạ tầng giáo dục mới, mà là nền tảng của một tương lai công bằng hơn cho học sinh miền núi.
