Lễ hội vinh danh làng nghề: không chỉ là ngày hội, mà là tuyên ngôn kinh tế – văn hóa
Lễ hội vinh danh làng nghề xã Phú Xuyên và Tuần lễ quảng bá nông sản – đặc sản vùng miền Hà Nội là sự kiện diễn ra từ ngày 23 đến 26/10 tại sân vận động thôn Vạn Điểm, quy tụ khoảng 100 gian hàng với hơn 1.000 dòng sản phẩm gốm sứ, nông sản VietGAP, sản phẩm OCOP, đặc sản vùng miền và thủ công mỹ nghệ đến từ hơn 20 tỉnh, thành phố, hướng tới mục tiêu đưa nông sản và sản phẩm làng nghề đến gần hơn với người tiêu dùng thông qua hoạt động xúc tiến thương mại, trải nghiệm và kết nối thị trường. Điểm đáng nói là lễ hội này không được tổ chức như một phiên chợ ngắn ngày, mà như một tuyên ngôn: nếu làng nghề và nông sản muốn sống khỏe trong thị trường hiện đại, chúng phải bước ra khỏi lũy tre làng, đối thoại trực tiếp với người tiêu dùng. Việc khai mạc tối 23/10 với sự tham dự của lãnh đạo Thành ủy Hà Nội cho thấy đây không chỉ là câu chuyện riêng của Phú Xuyên, mà là một mảnh ghép trong chiến lược phát triển kinh tế nông thôn của thành phố.
Quy mô 100 gian hàng: nhỏ về diện tích, lớn về chiều sâu sản phẩm
Khoảng 100 gian hàng tại lễ hội nghe qua có vẻ khiêm tốn, nhưng chính sự chọn lọc lại tạo nên chiều sâu cho sự kiện. Các gian trưng bày tập trung vào hơn 1.000 dòng nông sản, sản phẩm OCOP Hà Nội, đặc sản vùng miền, hàng thủ công mỹ nghệ và sản phẩm làng nghề truyền thống đến từ hơn 20 tỉnh, thành phố như Hà Nội, Hải Phòng, Lào Cai, Bình Phước…. Mỗi gian không chỉ bán hàng, mà kể câu chuyện về nguồn gốc, quy trình sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng. Không gian được tổ chức theo hướng mở, kết hợp khu trưng bày với trình diễn ẩm thực, quảng bá văn hóa và du lịch nông nghiệp, nông thôn. Đây là lựa chọn thông minh: thay vì dàn trải, ban tổ chức tạo một “sân khấu” để sản phẩm đối thoại với khách tham quan bằng hương vị, chất liệu và câu chuyện. Người dân và du khách có thể tham quan, dùng thử, mua sắm, đồng thời tìm hiểu quy trình sản xuất – điều mà siêu thị hay thương mại điện tử khó làm được ở mức độ cảm xúc như vậy.
Phú Xuyên – “đất trăm nghề” và sức bật từ sản phẩm OCOP, thủ công mỹ nghệ
Phú Xuyên không ngẫu nhiên được chọn làm địa phương đăng cai. Đây là vùng “đất trăm nghề” với 32/32 làng có nghề, trong đó 10 làng đã được công nhận là làng nghề truyền thống. Các nghề mộc mỹ nghệ, cơ khí, đan võng, dệt lưới, sản xuất lưới cước không chỉ giữ lại ký ức nghề mà còn tạo việc làm, cải thiện thu nhập cho người dân. Cùng với đó, xã hiện có 97 sản phẩm OCOP – một con số cho thấy tiềm lực xây dựng thương hiệu địa phương. Tuy nhiên, thế mạnh truyền thống không tự động chuyển hóa thành lợi thế thị trường. Nhiều cơ sở đã bắt đầu đầu tư máy móc, hoàn thiện quy trình sản xuất và ứng dụng nền tảng số để quảng bá sản phẩm, tìm kiếm khách hàng. Nhưng để phát triển ổn định, các cơ sở vẫn cần tăng cường liên kết tiêu thụ, cải tiến mẫu mã và thích ứng với nhu cầu thị trường. Lễ hội vinh danh làng nghề vì thế trở thành “phòng thí nghiệm” sống động, nơi các nghệ nhân thử nghiệm cách kể câu chuyện sản phẩm trước người tiêu dùng hiện đại.
Từ lễ hội đến chuỗi giá trị: khi người thợ gặp trực tiếp người mua
Điểm đáng chú ý nhất của lễ hội không nằm ở sân khấu khai mạc, mà ở những cuộc gặp gỡ âm thầm giữa chủ thể sản xuất và người tiêu dùng, doanh nghiệp, đơn vị phân phối. Khi người thợ gốm, người làm thủ công mỹ nghệ hay hộ sản xuất nông sản VietGAP đứng trực tiếp tại gian hàng, họ nghe được câu hỏi, lời khen, cả phàn nàn của khách. Đó là dữ liệu thị trường quý giá mà không bản báo cáo nào thay thế được. Theo ban tổ chức, mục tiêu của chương trình là thúc đẩy tiêu dùng nội địa, hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất mở rộng thị trường tiêu thụ. Nói cách khác, lễ hội vinh danh làng nghề là bước đi cụ thể để cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” không dừng lại ở khẩu hiệu. Nếu sau lễ hội, thêm vài hợp đồng phân phối được ký, thêm vài sản phẩm OCOP Hà Nội xuất hiện trong giỏ hàng của người dân, thì đó là minh chứng rằng tôn vinh văn hóa có thể đi cùng hiệu quả kinh tế.
Ý nghĩa kinh tế – văn hóa và những việc còn phải làm sau ngày hội
Lễ hội năm nay cho thấy một cách tiếp cận đáng khích lệ: tôn vinh nghệ nhân, thợ giỏi, giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời đặt họ vào trung tâm của chuỗi giá trị hàng hóa. Các hoạt động bên lề như nghi thức tế lễ tổ nghề, rước kiệu, tour du lịch làng nghề kết hợp tâm linh, thi biểu diễn tay nghề, chương trình thời trang áo dài, trò chơi dân gian, livestream quảng bá… biến Phú Xuyên thành một không gian trải nghiệm, nơi du lịch, văn hóa và thương mại đan xen. Tuy vậy, lễ hội chỉ kéo dài bốn ngày. Nếu mọi nỗ lực dừng lại ở đây, hiệu quả sẽ khó bền vững. Điều Phú Xuyên và các làng nghề cần làm sau ánh đèn sân khấu là duy trì kết nối đã hình thành, tiếp tục nâng cấp bao bì, truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu để gốm sứ, đặc sản vùng miền, thủ công mỹ nghệ không chỉ đẹp trong lễ hội mà còn đứng vững trên kệ hàng. Khi đó, Ngày vinh danh làng nghề 26/10 hằng năm sẽ không chỉ là dịp hoài niệm, mà là mốc nhắc nhở về trách nhiệm đưa tinh hoa làng nghề vào đời sống kinh tế hiện đại.
