Nhà máy điện rác Nghệ An là gì và vì sao mang tính bước ngoặt?
Nhà máy điện rác Nghệ An là dự án biến chất thải rắn sinh hoạt thành điện năng nhờ công nghệ lò ghi cơ học của Đức, có công suất xử lý 1.500 tấn rác mỗi ngày và phát 30 MW điện, với tổng mức đầu tư hơn 4.056 tỷ đồng, trở thành cơ sở xử lý rác đốt phát điện lớn nhất khu vực miền Trung hiện nay. Sáng 19/8/2026, tại Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Nghi Yên (xã Hải Lộc), tỉnh Nghệ An tổ chức lễ khởi công nhà máy điện rác Nghệ An, do Công ty cổ phần Galax cùng Tập đoàn AMACCAO làm chủ đầu tư. Đây không chỉ là thêm một công trình xử lý rác, mà là tuyên bố rõ ràng: Nghệ An chọn công nghệ xử lý chất thải công nghệ Đức để bước ra khỏi vòng luẩn quẩn chôn lấp rác, và muốn đứng trong nhóm địa phương đi trước về năng lượng tái tạo Việt Nam. Lựa chọn này mang tính quan điểm: hoặc tiếp tục mở rộng bãi rác, hoặc biến rác thành điện, giảm ô nhiễm, tăng thêm nguồn năng lượng sạch cho hệ thống điện đang trong quá trình tái cấu trúc.
Công nghệ lò ghi cơ học Martin: “Công nghệ thế kỷ” hợp rác Việt Nam
Điểm khác biệt quan trọng nhất của nhà máy điện rác Nghệ An là việc áp dụng công nghệ lò ghi cơ học Martin Rückschub-Rost của Đức, một công nghệ đã được phát triển hơn 100 năm và triển khai tại hơn 200 công trình, 350 bộ lò trên toàn cầu. Đây là lựa chọn mang tính chiến lược, vì Việt Nam đang phải xử lý chủ yếu rác hỗn hợp, chưa phân loại kỹ từ nguồn. Công nghệ Martin nổi bật vì “không kén rác”, có thể đốt triệt để rác hỗn hợp chưa phân loại, đồng thời kiểm soát khí thải chặt chẽ và tối ưu hiệu suất chuyển hóa nhiệt thành điện năng. Về mặt vận hành, toàn bộ tiêu chí khí thải và bụi được thiết kế đáp ứng tiêu chuẩn châu Âu 2010/75/EU, cao hơn nhiều lần so với tiêu chuẩn trong nước; nước thải đạt Cột A, QCVN 40:2025/BTNMT và được giám sát online, gửi trực tiếp về cơ quan chức năng và công khai tại cổng nhà máy. Nói cách khác, xử lý chất thải công nghệ Đức ở Nghệ An là bước nâng cấp tiêu chuẩn môi trường lên thang đo châu Âu, chứ không chỉ là đổi một kiểu lò đốt.
Giải bài toán rác miền Trung và áp lực bãi chôn lấp
Nhà máy điện rác Nghệ An không xuất hiện trong khoảng trống, mà là câu trả lời cho bài toán rác thải sinh hoạt đang dồn nén ở nhiều địa phương. Dự án được đánh giá đặc biệt quan trọng trong việc xử lý rác sinh hoạt chưa phân loại tại các khu vực liên đô thị như Vinh, Cửa Lò, Nghi Lộc, Hưng Nguyên, Diễn Châu, góp phần bảo vệ bền vững môi trường sinh thái của tỉnh. Mô hình “waste-to-energy” này biến trực tiếp 1.500 tấn chất thải rắn sinh hoạt mỗi ngày thành năng lượng sạch, thay vì chôn lấp – nguồn ô nhiễm đất và nước ngầm kéo dài. Nó đồng thời giảm áp lực quỹ đất chôn lấp và tạo ra nguồn điện tái tạo ổn định, không phụ thuộc thời tiết như điện gió hay điện mặt trời. Nhìn rộng hơn, khi nhiều địa phương phía Nam đang “kẹt” vì rác tồn đọng, phải vội vàng siết lại trách nhiệm thu gom và đẩy nhanh các dự án xử lý, thì việc Nghệ An chủ động khởi công một nhà máy điện rác quy mô lớn nhất miền Trung là động thái mang tính tiên phong hơn là theo sau.
AMACCAO và chiến lược mở rộng hệ sinh thái năng lượng tái tạo
Đằng sau nhà máy điện rác Nghệ An là Tập đoàn AMACCAO – doanh nghiệp thành lập từ năm 1995, hiện sở hữu hơn 40 công ty thành viên, hơn 10 khu, cụm công nghiệp và hơn 40 nhà máy trong lĩnh vực năng lượng, môi trường và sản xuất công nghiệp. Việc cùng Công ty cổ phần Galax đầu tư dự án hơn 4.056 tỷ đồng với công suất 1.500 tấn rác/ngày đêm, phát 30 MW, cho thấy AMACCAO không coi đây là thương vụ đơn lẻ mà là mắt xích trong một chuỗi chiến lược. Trong lĩnh vực môi trường, AMACCAO đang mua cổ phần một loạt nhà máy điện rác trên cả nước như Seraphin (Hà Nội, 2.250 tấn/ngày), Bắc Giang (750 tấn/ngày), Đồng Nai (750 tấn/ngày), Bến Tre (650 tấn/ngày), Khánh Hòa (1.300 tấn/ngày). Song song, tập đoàn cũng gom cổ phần các dự án năng lượng tái tạo Việt Nam khác như các nhà máy điện gió 1, 2, 3 tại Quảng Trị và thủy điện 1, 2, 3 tại Lai Châu. Nếu coi nhà máy điện rác Nghệ An là “trạm trung chuyển” rác cho miền Trung, thì chuỗi dự án mà AMACCAO đang tham gia chính là một bản đồ mới của hệ sinh thái năng lượng tái tạo trong nước.
Tiến độ, tham vọng và những điều cần giám sát
Theo quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư, dự án nhà máy điện rác Nghệ An được yêu cầu hoàn thành giai đoạn 1 vào quý 4/2028 và giai đoạn 2 vào quý 4/2030. Tuy nhiên, chủ đầu tư khẳng định mục tiêu cao hơn: hoàn thành xây dựng, lắp đặt thiết bị và vận hành cả hai giai đoạn ngay trong quý 4/2027 – sớm hơn khoảng một năm so với mốc nêu trong chủ trương. Một nguồn khác cũng cho biết dự kiến nhà máy vận hành vào quý IV/2027. Tham vọng về tiến độ nhanh là tín hiệu tích cực, nhưng để tránh lặp lại vết xe các dự án hạ tầng chậm trễ, địa phương cần bám sát yêu cầu “chuẩn bị nghiêm túc, tổng thể” mà lãnh đạo tỉnh đã đặt ra trước lễ khởi công. Xuất phát điểm là ý chí tốt, nhưng sự chấp thuận của người dân sẽ phụ thuộc vào việc nhà máy có giữ đúng cam kết khí thải theo tiêu chuẩn châu Âu, công khai số liệu quan trắc online và xử lý tro xỉ, nước thải minh bạch như thiết kế đề ra.
