Chi Ma – định nghĩa một khu kinh tế biên giới tầm quốc tế mới
Khu kinh tế biên giới Chi Ma Lạng Sơn là khu vực cửa khẩu chính rộng khoảng 535ha, nằm sát đường biên Việt – Trung, được quy hoạch để trở thành cực tăng trưởng kinh tế, thương mại, dịch vụ và logistics hiện đại, gắn với mô hình cửa khẩu thông minh, nhằm tăng hiệu quả thương mại Việt Trung, tạo việc làm cho cư dân biên giới và đóng góp vào an ninh – quốc phòng lâu dài.
Điểm quan trọng không phải là việc có thêm một khu cửa khẩu, mà là tầm nhìn chiến lược mà Quyết định 1723/QĐ-TTg mang theo: biến Chi Ma thành “khu kinh tế phát triển năng động, hiệu quả, có tầm quốc tế, là một cực tăng trưởng quan trọng phía Đông tỉnh Lạng Sơn”. Nói cách khác, đây là dự án đặt cược rằng biên giới không chỉ là đường phòng thủ mà còn là không gian tăng trưởng mới. Phạm vi quy hoạch thuộc xã Mẫu Sơn, trải dọc 5,8km từ mốc 1220/2 đến 1239, cho thấy Nhà nước đang thiết kế một cực kinh tế gắn chặt với thương mại Việt Trung ngay tại đường biên.
Vì sao Chi Ma được đẩy lên tuyến đầu chiến lược?
Việc phê duyệt Quy hoạch chung khu vực cửa khẩu Chi Ma đến năm 2045 không phải là quyết định đơn lẻ, mà nằm trong chuỗi điều chỉnh chiến lược về cửa khẩu và không gian biên giới. Quy hoạch này cụ thể hóa quy hoạch cửa khẩu trên tuyến biên giới Việt Nam – Trung Quốc giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến 2050, cũng như Quy hoạch tỉnh Lạng Sơn đã được điều chỉnh. Sau hơn 10 năm thực hiện Nghị định 112 về quản lý cửa khẩu, Lạng Sơn đã hình thành được nền nếp pháp lý và thực tiễn quản lý biên giới – đây là nền tảng để tiến thêm một bước táo bạo: nâng cấp Chi Ma thành khu kinh tế biên giới tầm quốc tế.
Theo Quyết định 1723/QĐ-TTg ngày 4/9/2026, Thủ tướng đã phê duyệt Quy hoạch chung khu vực cửa khẩu Chi Ma đến năm 2045, với mã số thông tin quy hoạch 202613095390. Một câu trích dẫn dễ nhớ từ văn bản này là: “Quy hoạch chung khu vực cửa khẩu Chi Ma nhằm xây dựng khu vực cửa khẩu chính Chi Ma thành một khu kinh tế phát triển năng động, hiệu quả, có tầm quốc tế”. Đó là tuyên bố khá tham vọng cho một khu vực hiện còn thưa dân, khi quy mô dân số dự báo đến năm 2030 là 4.700 người và đến năm 2045 là 6.900 người – nghĩa là quy hoạch này sẽ định hình hoàn toàn cấu trúc dân cư mới của vùng biên.
Hạ tầng giao thương biên giới: “xương sống” của tham vọng cửa khẩu thông minh
Tất cả tham vọng về khu kinh tế biên giới sẽ là khẩu hiệu nếu không có hạ tầng giao thương đủ mạnh. Lạng Sơn dường như hiểu rất rõ điều này. Tỉnh đang đồng thời đón các dự án giao thông quy mô như cao tốc Hữu Nghị – Chi Lăng và Đồng Đăng – Trà Lĩnh, tạo trục kết nối cửa khẩu Chi Ma với mạng lưới liên vùng. Bên trong khu quy hoạch, hành lang đô thị – dịch vụ – logistics được bố trí dọc tuyến ĐT.236 và tuyến Chi Ma – Co Sa, tập trung phát triển thương mại, dịch vụ, logistics, bến bãi, kho ngoại quan và các trung tâm phân phối hàng hóa. Nói thẳng, đây là cách biến Chi Ma từ điểm thông quan thành đầu mối phân phối hàng hóa của cả vùng.
Điểm đáng chú ý là Lạng Sơn không chỉ mở rộng đường mà còn thay đổi cách vận hành cửa khẩu. Tỉnh đang triển khai ba dự án đầu tư công cốt lõi để thí điểm mô hình cửa khẩu thông minh: mở rộng đường chuyên dụng mốc 1088/2–1089 từ 4 lên 8 làn; đường khu vực mốc 1119–1120 từ 6 lên 14 làn; và xây mới khu nhà làm việc liên ngành. Hạ tầng công nghệ số đã phủ 100% cửa khẩu với mạng viễn thông băng rộng, cùng nền tảng cửa khẩu số, thủ tục biên phòng điện tử và hệ thống kiểm soát tự động, qua đó rút ngắn đáng kể thời gian thông quan cho doanh nghiệp. Nếu chính quyền kiên trì, đây sẽ là bước chuyển từ “xếp hàng ở bãi” sang “thông quan số hóa” cho thương mại Việt Trung.
Thương mại Việt Trung và kỳ vọng khu kinh tế biên giới 535ha
Chi Ma không chỉ là câu chuyện của Lạng Sơn; đó là phép thử mới cho thương mại Việt Trung trên tuyến biên giới phía Bắc. Quy hoạch định hướng khu vực này tập trung phát triển các hoạt động kinh tế cửa khẩu, trung tâm logistics, kho bãi, trung chuyển, phân phối hàng hóa và dịch vụ hậu cần xuất nhập khẩu, đồng thời là đầu mối giao thương liên vùng và quốc tế. Vùng 1 của khu quy hoạch được xác định là bộ mặt đối ngoại, nơi diễn ra giao lưu kinh tế – văn hóa và hợp tác song phương. Nếu làm tốt, Chi Ma có thể trở thành “cửa phụ” nhưng hiệu quả, chia tải cho các cửa khẩu đã quá tải khác, giảm rủi ro tắc nghẽn hàng hóa nông sản mỗi khi phía bên kia thay đổi chính sách.
Tuy nhiên, một khu kinh tế biên giới tầm quốc tế không tự xuất hiện chỉ vì có quyết định phê duyệt. Để đạt mục tiêu “khu kinh tế phát triển năng động, hiệu quả, có tầm quốc tế”, Chi Ma phải thực sự tạo được môi trường kinh doanh thuận lợi, thu hút doanh nghiệp logistics, thương mại, dịch vụ và cả công nghiệp hỗ trợ. Thực tế, hạ tầng mới đã thu hút 25 dự án đầu tư kinh doanh bến bãi với tổng vốn đăng ký hơn 3.400 tỷ đồng ở khu vực cửa khẩu Lạng Sơn nói chung, cho thấy nhà đầu tư đang phản ứng tích cực với chiến lược hạ tầng giao thương. Vấn đề là Lạng Sơn phải giữ được kỷ luật quy hoạch để Chi Ma không trượt thành “khu bến bãi mở rộng” mà mất đi tính đồng bộ và quốc tế.
Từ tầm nhìn 2030–2045 đến sinh kế người dân biên giới
Tầm nhìn phát triển Chi Ma được chia thành hai giai đoạn: ngắn hạn đến 2030 và dài hạn đến 2045. Điều đáng khen là quy hoạch không chỉ nói về hạ tầng, mà nhấn mạnh mục tiêu tạo việc làm, tăng thu nhập, ổn định dân cư và bảo đảm quốc phòng, an ninh. Phát triển hệ thống hạ tầng kỹ thuật đồng bộ được coi là cách tạo sinh kế cho người dân và góp phần bố trí, ổn định dân cư khu vực biên giới Việt – Trung. Nói cách khác, dự án này sẽ thất bại nếu người dân biên giới không thấy đời sống, việc làm và dịch vụ xã hội tốt hơn trong 10–20 năm tới.
Theo báo cáo địa phương, việc ứng dụng nền tảng cửa khẩu số, thủ tục biên phòng điện tử và kiểm soát tự động đã “thay đổi hoàn toàn phương thức quản lý, rút ngắn đáng kể thời gian thông quan cho doanh nghiệp”. Nhưng bước tiếp theo khó hơn: đưa các lợi ích đó xuống thẳng người lao động, hộ kinh doanh, tài xế, dịch vụ hậu cần. Tỉnh Lạng Sơn được đề nghị tiếp tục bám sát tình hình xuất nhập khẩu và đẩy nhanh việc cắm mốc, nâng cấp cặp cửa khẩu Chi Ma – Ái Điểm để mở rộng không gian giao thương. Nếu giữ được cân bằng giữa an ninh biên giới, môi trường và tăng trưởng, Chi Ma có thể trở thành ví dụ mới về một khu kinh tế biên giới phát triển mà vẫn bền vững.
