“Thực phẩm là thuốc” không có nghĩa là bỏ thuốc
“Thực phẩm là thuốc” là cách nhìn nhận rằng những gì ta ăn có thể góp phần phòng ngừa và kiểm soát bệnh tật, như một phần của chăm sóc sức khỏe chứ không phải phương pháp điều trị độc lập. Bác sĩ tim mạch Louai Razzouk nhấn mạnh: ăn uống không thể tự chữa khỏi bệnh, nhưng chế độ ăn cân bằng có thể hỗ trợ phòng bệnh và đôi khi giúp giảm nhu cầu dùng thuốc dưới sự theo dõi chuyên môn.
Lý do là thức ăn tác động đến nhiều yếu tố sức khỏe cùng lúc: tình trạng viêm, độ nhạy insulin, cân nặng và huyết áp. Vì vậy, lựa chọn bữa ăn có thể có ý nghĩa với người cần kiểm soát tiểu đường hoặc cholesterol cao, dù vẫn phải tuân thủ kế hoạch điều trị. Cách hiểu này hữu ích hơn khẩu hiệu hứa hẹn một món ăn có thể chữa bệnh: xem thực phẩm như một phần trong bức tranh chăm sóc tổng thể, không phải lối tắt thay cho bác sĩ hay thuốc.
Đậu gà và quả óc chó: ví dụ, không phải phép màu
Đậu gà là một ví dụ dễ đưa vào bữa ăn quen thuộc: có thể dùng trong món hầm, trộn salad hoặc xay thành hummus để ăn cùng rau củ. Đầu bếp Marcus Samuelsson cũng nhắc đến đậu gà trong các nguyên liệu ông yêu thích, còn bác sĩ Razzouk gợi ý các loại hạt, đặc biệt là quả óc chó, cùng dầu ô liu nguyên chất.
Điều đáng học không phải là săn lùng một loại “siêu thực phẩm”, mà là chọn nguyên liệu giàu dinh dưỡng để thay cho những món ăn vặt đóng gói hoặc tinh bột tinh chế thường xuyên. Có thể rắc quả óc chó lên sữa chua, ăn cùng trái cây hoặc thêm đậu gà vào salad để bữa ăn đa dạng hơn. Một món riêng lẻ không bảo đảm phòng bệnh; hiệu quả phụ thuộc vào cách ăn tổng thể và thói quen duy trì lâu dài.
Thói quen bền vững bắt đầu từ việc đi chợ và nấu ăn
Theo bác sĩ tim mạch Dariush Mozaffarian, thay đổi quan trọng không nằm ở việc thêm hoặc loại bỏ một món đơn lẻ, mà là chủ động mua thực phẩm tươi nguyên bản, tự chuẩn bị bữa ăn và hạn chế đồ chế biến sẵn. Đây là lời khuyên thực tế hơn những chế độ ăn khắt khe: bắt đầu bằng vài lựa chọn dễ duy trì, thay vì cố biến mọi bữa ăn thành một bài kiểm tra dinh dưỡng.
Khi đi chợ, có thể ưu tiên rau quả, các loại hạt, cá và sữa chua nguyên chất; ở nhà, kết hợp chúng thành những bữa ăn mình vẫn muốn ăn. Chẳng hạn, thay bánh ngọt đóng gói bằng trái cây và hạt, hoặc dùng cà rốt chấm hummus. Việc tự nấu giúp chủ động hơn với thành phần và lượng muối, đồng thời đưa thực phẩm tươi vào nếp sống hàng ngày. Tự đi chợ, nấu ăn tại nhà và giảm đồ chế biến sẵn được xem là những thói quen gắn với sức khỏe và tuổi thọ ở nhiều độ tuổi.
Chọn cách ăn có thể duy trì, không thay thế điều trị
Một chế độ ăn có lợi chỉ phát huy ý nghĩa khi phù hợp với đời sống và khẩu vị. Bác sĩ Razzouk khuyến khích tìm sự cân bằng thay vì chạy theo chế độ ăn theo trào lưu: thực đơn nên vừa hỗ trợ sức khỏe, vừa đủ dễ chịu để duy trì. Có thể ăn thiên về thực vật mà không nhất thiết loại bỏ hoàn toàn thực phẩm có nguồn gốc động vật; mục tiêu là đưa thêm lựa chọn lành mạnh vào bữa ăn thường ngày.
Nếu đang mắc bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc, đừng tự ý ngừng điều trị vì đã thay đổi thực đơn. Hãy trao đổi với nhân viên y tế về những điều chỉnh phù hợp, nhất là khi cần kiểm soát huyết áp, đường huyết hay mỡ máu. Tóm lại, “thực phẩm là thuốc” nên được hiểu như lời nhắc ăn uống có thể hỗ trợ chăm sóc sức khỏe: hãy chọn thực phẩm tươi, nấu tại nhà khi có thể và xây dựng thói quen cân bằng, đồng thời tiếp tục điều trị theo hướng dẫn chuyên môn.
