Giữ học trò ở lại trường bắt đầu từ việc hiểu các em
Hỗ trợ học trò khó khăn là tập hợp những việc làm thiết thực giúp trẻ có điều kiện đến lớp, cảm thấy được chào đón và duy trì việc học, từ tạo niềm vui trong trường học đến kết nối gia đình, cộng đồng và nguồn lực cần thiết. Câu chuyện của hai cô giáo cho thấy muốn ngăn nguy cơ nghỉ học, nhà trường phải nhìn xa hơn điểm danh: thiếu thốn vật chất, tâm lý và trải nghiệm học tập đều có thể khiến trẻ xa lớp. Năm 2013, Bùi Thị Thúy bắt đầu dạy Âm nhạc tại Trường Tiểu học Hải Ninh 2, huyện Bắc Bình, Bình Thuận, nay thuộc tỉnh Lâm Đồng. Khi đảm nhiệm công tác Tổng phụ trách Đội, cô gặp một vấn đề cần giải quyết: có thời điểm trường ghi nhận 7 học sinh nghỉ học, trốn học hoặc có nguy cơ bỏ học. Thay vì quy trách nhiệm cho ý thức của các em, cô cùng đồng nghiệp tìm hiểu hoàn cảnh gia đình và tâm lý, rồi tổ chức văn nghệ, thể thao, trò chơi và hoạt động trải nghiệm để việc đến trường có thêm ý nghĩa.
Cách làm ấy là lời nhắc đáng lưu ý: cảm giác thuộc về trường lớp cũng là một phần của việc duy trì sĩ số. Sau một thời gian triển khai, tỷ lệ học sinh tham gia phong trào của trường và Liên đội đạt 100%, còn tình trạng trốn học, bỏ học giữa chừng không còn được ghi nhận. Kết quả không đến từ một khẩu hiệu, mà từ việc tạo cơ hội cho cả những em rụt rè được tham gia và thể hiện năng lực.
Mô hình nhỏ trong trường, cơ hội học tập gần hơn
Những mô hình giáo dục của cô Thúy bắt đầu từ điều gần gũi với học sinh: “Thư viện cầu thang”, “Thư viện xanh”, “Xổ số học tập”, “Hộp số toán học” và “Vừa chơi vừa học”. Chúng mở thêm không gian đọc, khuyến khích tư duy và giúp trẻ tiếp thu kiến thức qua trải nghiệm. Giá trị của các cách làm này không nằm ở tên gọi, mà ở việc đưa hoạt động học ra khỏi khuôn khổ bài giảng, để trẻ có nhiều dịp tham gia và tự tin hơn. Nhưng niềm vui đến trường không thể thay thế những điều kiện vật chất còn thiếu. Vì vậy, các chương trình “Nuôi heo đất”, “Thắp sáng ước mơ”, “Tấm áo tặng bạn”, “Tiếp bước tới trường” và “Xe đạp đến trường” được dùng để vận động học bổng, quần áo, sách vở, bảo hiểm và phương tiện đi học cho học sinh. Trong 5 năm, các hoạt động hỗ trợ học sinh và an sinh xã hội huy động được trên 350 triệu đồng. Nguồn lực ấy giúp học sinh khó khăn tiếp tục đến trường, đồng thời cho thấy hỗ trợ hiệu quả cần gắn với nhu cầu cụ thể của từng em.
Hơn 11 năm bám trường ở địa bàn đặc biệt khó khăn
Năm 2015, Phan Thị Hồng Thắm bắt đầu sự nghiệp giáo dục tại Trường Mầm non Phú Hóa, huyện Minh Hóa, Quảng Bình, nay thuộc tỉnh Quảng Trị. Sau thời gian công tác tại các trường mầm non trong huyện, từ tháng 10/2017 cô gắn bó với Trường Mầm non Xuân Hóa, nay là Trường Mầm non số 1 Minh Hóa. Đây là địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; đời sống thiếu thốn của nhiều gia đình ảnh hưởng trực tiếp đến việc chăm sóc trẻ và duy trì sĩ số. Công việc của cô và đồng nghiệp vì thế không dừng ở giờ học. Họ phối hợp với phụ huynh, vận động trẻ đến lớp và xây dựng môi trường an toàn, thân thiện. Có ngày làm việc kéo dài hơn 10 tiếng, bao gồm chuẩn bị bữa ăn, chăm sóc giấc ngủ, vệ sinh cá nhân và tổ chức hoạt động giáo dục. Hơn 11 năm gắn bó với nghề, hành trình của cô Thắm thể hiện sự bền bỉ của giáo viên vùng khó: chăm sóc trẻ mỗi ngày trong điều kiện thiếu thốn, đồng thời tìm cách để các em được học tập và phát triển.
Sự đồng hành của cô còn vượt khỏi lớp học. Với gần 5 năm làm Bí thư Chi đoàn, cô tham gia vận động, quyên góp giúp học sinh thiếu thốn, nhận đỡ đầu một trẻ mồ côi và góp sức cho chương trình hỗ trợ thường xuyên trẻ mồ côi tại chùa Diệu Pháp. Đây là phần nối dài cần thiết của công tác giáo dục: khi hoàn cảnh gia đình tạo thêm rào cản, một mạng lưới người lớn quan tâm có thể giúp trẻ không bị bỏ lại phía sau.
Tiếp sức bền bỉ, không chỉ trong một chiến dịch
Hai câu chuyện gợi ra một cách nhìn rõ ràng: hỗ trợ học trò không nên chỉ xuất hiện vào dịp trao quà hay phát động phong trào. Trẻ cần cả điều kiện để đến lớp—sách vở, quần áo, bảo hiểm, phương tiện đi học—lẫn một môi trường khiến các em muốn quay lại vào ngày hôm sau. Các hoạt động vui chơi, đọc sách và trải nghiệm của cô Thúy bổ sung cho những hỗ trợ vật chất; sự phối hợp phụ huynh và chăm sóc hằng ngày của cô Thắm giúp việc đến lớp trở thành nếp sinh hoạt có thể duy trì. Sau khi trường học được sắp xếp, hợp nhất, cô Thúy tiếp tục công tác tại Trường Tiểu học Hải Ninh, xã Hải Ninh, tỉnh Lâm Đồng, đảm nhiệm công tác Đội cùng những nhiệm vụ được phân công. Còn cô Thắm vẫn tiếp tục chăm sóc từng bữa ăn, giấc ngủ, tổ chức giờ học và giữ môi trường an toàn, thân thiện cho trẻ. Những công việc lặp lại ấy không hào nhoáng, nhưng chính sự đều đặn mới tạo nền tảng để học sinh khó khăn duy trì việc học. Điểm trường khó khăn cần nguồn lực, nhưng trước hết cũng cần những giáo viên kiên trì nhìn thấy nhu cầu của từng em và hành động cụ thể để đáp ứng.
