Tranh cãi nằm ở khoản tiền sau mỗi cuốc xe
Phí Grab là khoản nền tảng thu liên quan đến việc sử dụng ứng dụng và được tính theo cơ chế có thể thay đổi theo từng chuyến, thay vì một tỷ lệ cố định áp dụng đồng đều trong mọi tình huống. Cơ chế này ảnh hưởng trực tiếp đến số tiền tài xế thực nhận, đặc biệt ở các cuốc xe ngắn.
Ngày 5-11, sau khi Ủy ban Cạnh tranh quốc gia rà soát chính sách giá và phí, Grab phản hồi rằng hãng áp dụng phí sử dụng ứng dụng linh động từ năm 2024. Mức phí dựa trên quãng đường, thời gian tài xế đi đến điểm đón, thời tiết, giao thông và cung cầu lúc khách đặt xe; theo doanh nghiệp, cách tính này nhằm phản ánh công sức tài xế và điều tiết lượng xe cùng nhu cầu.
Nhưng mục tiêu điều tiết không xóa được câu hỏi thực tế: sau khi hoàn thành cuốc, tài xế nhận bao nhiêu và khoản chênh giữa giá khách trả với tiền vào ví được tính ra sao? Một trường hợp được ghi nhận, khách trả 37.000 đồng cho chuyến GrabCar nhưng tài xế nhận 19.500 đồng; chênh lệch 17.500 đồng khiến cách khấu trừ trở thành mối quan tâm trực tiếp của cả tài xế lẫn khách hàng.
Con số tổng thể không thay thế được lời giải cho cuốc ngắn
Grab cho biết trong hai năm áp dụng cơ chế linh động, số tài xế hợp tác tăng 76%. Trong tám tháng đầu năm 2026, tổng thu nhập tài xế, tính cả tiền thưởng, bằng 71,6% tổng số tiền khách thanh toán. Đây là số liệu toàn nền tảng, không cho biết tài xế nhận bao nhiêu ở từng chuyến; vì thế, nó chưa trả lời đúng điều người chạy xe cần biết khi cân nhắc một cuốc ngắn.
Chính Grab thừa nhận cách tính phí chưa đáp ứng đầy đủ kỳ vọng về sự minh bạch và thuận tiện, đồng thời mối tương quan giữa phí thu từ tài xế với các khoản phí áp dụng cho hành khách chưa được tối ưu. Một số chuyến, đặc biệt là chuyến ngắn, có thể để lại khoản thực nhận thấp hơn mong muốn. Thừa nhận này đáng chú ý hơn những tỷ lệ tổng hợp: nó xác nhận rằng cơ chế đang vận hành chưa giúp tài xế hiểu rõ phép tính ngay tại cấp độ từng cuốc.
Rà soát của Grab ghi nhận khoảng 0,13% số chuyến từ năm 2024 có mức khấu trừ vượt 35% doanh thu chia sẻ với tài xế. Hãng quy nguyên nhân cho biến động cung cầu hoặc lỗi thuật toán. Tỷ lệ nhỏ không giải thích được cảm nhận của từng tài xế, còn mức khấu trừ vượt ngưỡng cho thấy cần công bố rõ trường hợp nào, vì sao và cách khắc phục ra sao.
Giảm phí và hoàn tiền là bước đầu, không phải đích đến
Sau rà soát, Grab đề xuất giảm mức phí sử dụng ứng dụng tối đa của GrabBike và GrabCar xuống 25% tổng tiền khách thanh toán, từ các mức tối đa trước đó lần lượt là 28,76% và 28,28%. Từ ngày 10-11, tổng phần phí Grab được hưởng, gồm phí nền tảng và phí sử dụng ứng dụng, được giới hạn tối đa 32% tiền khách trả, chưa gồm thuế và khoản thu hộ.
Grab cũng cho biết sẽ bồi hoàn khoảng 3,9 tỉ đồng cho tài xế bị ảnh hưởng. Việc hoàn tiền bắt đầu từ ngày 5-11; tài xế còn hoạt động được tự động cộng tiền vào ví. Hãng đồng thời đề xuất nâng cấp giao diện để hiển thị rõ hơn doanh thu, phí, thuế và các khoản khấu trừ. Đây là những biện pháp thiết thực để xử lý bức xúc trước mắt, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào việc tài xế có thể kiểm tra từng khoản và đối chiếu được tiền thực nhận.
Ủy ban Cạnh tranh quốc gia cho biết sẽ tiếp tục giám sát việc thực hiện và yêu cầu Grab báo cáo định kỳ về chính sách giá, phí cùng thu nhập thực nhận của tài xế. Việc giám sát cần đi kèm thông tin dễ hiểu ngay trong ứng dụng: công thức, căn cứ thay đổi và giải thích khi phát sinh khoản khấu trừ bất thường. Nếu chỉ công bố trần phí mà không làm sáng tỏ từng chuyến, tranh cãi về cách tính phí sẽ còn nguyên.
Minh bạch phải đi cùng quyền lựa chọn của tài xế
Câu chuyện không dừng ở một lần điều chỉnh phí. Tài xế nền tảng thường tự gánh chi phí vận hành, trong khi thu nhập tài xế phụ thuộc vào giá cước, khấu trừ và thưởng. Khi điều khoản do thuật toán vận hành khó theo dõi, khả năng thương lượng của người lao động càng yếu. Vì vậy, minh bạch không nên là lời hứa chung mà phải gồm thông báo trước khi đổi điều kiện, giải thích quyết định ảnh hưởng tài khoản và một cơ chế khiếu nại có thể sử dụng.
Một hướng giải quyết dài hạn là bảo đảm tài xế có thể sử dụng nhiều nền tảng và chuyển đổi với chi phí hợp lý, thay vì bị phụ thuộc vào một ứng dụng. Các hình thức đại diện, thương lượng tập thể phù hợp, cùng hỗ trợ đào tạo lại, kết nối việc làm và an sinh cũng giúp người lao động có lựa chọn thực chất hơn. Quyền lựa chọn không chỉ là vấn đề cạnh tranh; đó còn là điều kiện để tài xế có tiếng nói khi mức phí hoặc quy tắc thay đổi.
Grab đã nhận diện bất cập và đưa ra giảm phí, bồi hoàn cùng cải thiện hiển thị. Nhưng thước đo cuối cùng không phải là tỷ lệ tổng thu nhập hay lời giải thích về cung cầu: đó là việc mỗi tài xế có thể hiểu cuốc xe mang lại bao nhiêu, vì sao bị trừ khoản nào và có con đường khiếu nại hoặc rời nền tảng hay không. Nếu thiếu những bảo đảm ấy, các biện pháp hiện tại chỉ làm dịu tranh cãi chứ chưa giải quyết bài toán sinh kế bền vững.
