Cuốc ngắn phơi rõ khoảng mờ trong khoản thực nhận
Phí Grab là khoản nền tảng khấu trừ từ tiền khách thanh toán để tính phí sử dụng ứng dụng và các khoản liên quan; với mức phí linh động, tỷ lệ này có thể thay đổi theo từng chuyến thay vì cố định. Vấn đề không chỉ là tài xế nhận ít từ một cuốc xe ngắn, mà còn là họ khó kiểm tra khoản chênh lệch được hình thành ra sao.
Một trường hợp được ghi nhận cho thấy khách trả 37.000 đồng cho chuyến GrabCar nhưng tài xế nhận 19.500 đồng, chênh nhau 17.500 đồng. Những phản ánh về giá cước thấp và tiền thực nhận ít đã xuất hiện từ tháng 9, trong khi tài xế vẫn tự gánh chi phí xăng dầu, bảo dưỡng xe. Đến ngày 5-11, sau khi Ủy ban Cạnh tranh quốc gia rà soát chính sách giá, phí, Grab phản hồi về cơ chế đang áp dụng. Sự băn khoăn là có cơ sở: nếu bảng kê không giúp tài xế hiểu từng khoản trừ, con số cuối chuyến khó tạo được niềm tin.
Phí linh động có lý do, nhưng cần giải thích được
Grab cho biết từ năm 2024 hãng dùng phí sử dụng ứng dụng linh động, tính đến quãng đường, thời gian tài xế đi tới điểm đón, thời tiết, giao thông và cung cầu lúc khách đặt xe. Theo doanh nghiệp, cơ chế này nhằm phản ánh công sức mỗi chuyến và điều tiết lượng xe với nhu cầu. Đó là lý do vận hành có thể hiểu được: điều kiện đón khách hay nhu cầu biến động, nên mức phí không nhất thiết giống nhau.
Nhưng giải thích mục tiêu không thay thế được khả năng kiểm chứng. Grab thừa nhận cách tính phí linh động chưa đáp ứng đầy đủ kỳ vọng về minh bạch, thuận tiện; hãng cũng nhìn nhận quan hệ giữa khoản thu từ tài xế và phí áp dụng cho hành khách chưa tối ưu, khiến tiền nhận ở một số chuyến, nhất là cuốc xe ngắn, có thể thấp hơn mong muốn. Tỷ lệ tổng thu nhập tài xế, gồm thưởng, được Grab nêu là 71,6% tổng tiền khách thanh toán trong tám tháng đầu năm 2026; đó là số liệu gộp, không cho biết tài xế nhận bao nhiêu ở từng chuyến.
Giảm trần phí chưa đủ nếu tài xế không tính được
Sau khi làm việc với cơ quan quản lý, Grab đề xuất hạ mức phí sử dụng ứng dụng tối đa của GrabBike và GrabCar xuống 25% tổng tiền khách thanh toán, từ mức tối đa trước đó lần lượt là 28,76% và 28,28%. Từ ngày 10-11, tổng phần phí Grab được hưởng, gồm phí nền tảng và phí sử dụng ứng dụng, được giới hạn tối đa 32% tiền khách trả, chưa tính thuế và khoản thu hộ. Grab cũng cho biết sẽ hoàn khoảng 3,9 tỉ đồng cho tài xế bị ảnh hưởng; việc hoàn tiền bắt đầu ngày 5-11, tài xế còn hoạt động được cộng tự động vào ví.
Đây là bước điều chỉnh đáng kể, nhưng mức trần không tự giải đáp câu hỏi vì sao từng chuyến bị trừ khác nhau. Grab cho biết khoảng 0,13% số chuyến từ năm 2024 có mức khấu trừ doanh thu chia sẻ vượt 35%, liên quan đến biến động cung cầu hoặc lỗi thuật toán theo giải trình của doanh nghiệp. Con số này cần được đặt cạnh trải nghiệm cụ thể của tài xế, thay vì dùng để gạt đi thắc mắc. Ủy ban Cạnh tranh quốc gia cho biết sẽ tiếp tục giám sát việc thực hiện và yêu cầu báo cáo định kỳ về giá, phí, thu nhập thực nhận.
Có việc trên ứng dụng chưa đồng nghĩa có sinh kế bền vững
Nền tảng gọi xe giúp người mất việc hoặc cần nguồn thu nhanh tham gia lao động với rào cản thấp. Nhưng nền tảng không tự tạo đủ việc cho tất cả: nếu số tài xế tăng nhanh hơn nhu cầu, mỗi người có thể ít chuyến hơn và phải chờ lâu hơn. Khách có thể gọi xe nhanh hơn khi nhiều tài xế trực tuyến, còn thời gian chờ không có thu nhập lại do tài xế gánh chịu; tổng chuyến tăng cũng không bảo đảm thu nhập thực tế mỗi giờ tăng.
Khi thu nhập từ ứng dụng chỉ đủ trang trải trước mắt, người lao động có thể thiếu tiền và thời gian để học kỹ năng, tìm việc khác hay chuẩn bị cho chuyển đổi nghề nghiệp. Thu nhập mỗi giờ giảm còn có thể buộc họ làm nhiều giờ hơn, khiến cơ hội nâng kỹ năng tiếp tục hẹp lại. Vì thế, minh bạch cách tính phí Grab là điều kiện cần, nhưng chưa đủ để bảo đảm sinh kế. Chính sách cũng cần giữ cạnh tranh giữa các nền tảng, tạo lựa chọn thay thế thực chất và hỗ trợ đào tạo lại, kết nối việc làm, bảo hiểm tai nạn cùng các cơ chế an sinh.
Kết luận: tài xế không chỉ cần mức phí thấp hơn mà cần biết rõ từng khoản bị trừ và số tiền thực nhận sau mỗi chuyến. Nếu lời giải thích vẫn nằm ở những tỷ lệ gộp, còn cuốc xe ngắn thì khó dự đoán, việc làm dễ gia nhập trên ứng dụng sẽ chưa thể được xem là sinh kế bền vững.
