Hướng nghiệp cần bắt đầu bằng trải nghiệm
Định hướng nghề nghiệp học sinh là quá trình giúp các em khám phá sở thích, năng lực và môi trường nghề nghiệp qua kiến thức cùng trải nghiệm phù hợp lứa tuổi, từ đó hình thành lựa chọn tương lai có căn cứ. Ở Hải Phòng, hoạt động giáo dục ngày càng tạo cơ hội để học sinh tiếp cận kiến thức qua trải nghiệm thực tế trường học, gắn việc học với đời sống. Đây là hướng đi thuyết phục hơn việc chỉ yêu cầu các em chọn nghề dựa trên những gì nghe kể, bởi hình dung về công việc thường khác xa khi được thử làm. Các hoạt động cũng có thể bắt đầu ngay trong lớp: học sinh lớp 4 tìm hiểu Đền Hùng bằng Google Earth rồi chia sẻ kết quả trên Padlet, kết hợp kiến thức với khả năng tự tìm hiểu và trao đổi. Hướng dẫn sự nghiệp học đường vì thế không nên là buổi tư vấn đơn lẻ, mà cần trở thành một phần của quá trình học tập.
Từ làm bánh đến khám phá ngành nghề
Ở cấp THCS, trải nghiệm gắn với giáo dục hướng nghiệp giúp học sinh có thêm cơ sở lựa chọn hướng học sau lớp 9. Học sinh lớp 9 Trường THCS Đà Nẵng đến Trường Cao đẳng Hàng hải và Đường thủy I, tìm hiểu môi trường đào tạo và thử khám phá các khoa Logistics, Công nghệ ô tô, Điều khiển tàu biển, Điện - Điện tử và Công nghệ thông tin. Tại Trường THCS Hùng Vương, các em thực hành làm bánh, trang trí sản phẩm và pha chế đồ uống ở Trường Cao đẳng Du lịch Hải Phòng. Những hoạt động ấy đem giáo dục kỹ năng nghề ra khỏi trang sách, để học sinh đối chiếu điều mình thích với yêu cầu thực tế. Ở bậc THPT, học sinh Trường THPT Lương Thế Vinh tìm hiểu quy trình xử lý rác tại Khu xử lý rác thải Tràng Cát; học sinh Trường THPT Nguyễn Thị Duệ tham quan xưởng thực hành tại Trường Đại học Sao Đỏ.
Một ngày thử sức có thể mở rộng ước mơ
Trải nghiệm nghề nghiệp không chỉ dành cho học sinh sắp chuyển cấp. Dự án “One Hill – Thêm một ngày nắng” ra đời từ thực tế học sinh vùng cao còn ít cơ hội khám phá nghề, nên chọn cách để các em trực tiếp thử sức thay vì chỉ nghe giới thiệu. Hai nhà sáng lập Nguyễn Nguyên Hạnh và Nguyễn Thanh Mai cùng học sinh Trường PTDT Bán trú Tiểu học Lê Lợi, tỉnh Gia Lai, tham gia các hoạt động tại điểm trường. Ba không gian gồm góc giáo viên, góc bác sĩ nhí và góc khám phá STEM cho các em thử đứng lớp, làm quen với dụng cụ y tế và tham gia hoạt động khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học. Mỗi lần thử là cơ hội khơi gợi tò mò, bồi đắp tự tin và giúp trẻ nhận ra khả năng của mình. Như Hạnh chia sẻ: “Trẻ em không cần chờ đến khi trưởng thành mới bắt đầu khám phá nghề nghiệp.”
Giá trị của dự án không nằm ở việc buộc học sinh tiểu học sớm chốt một nghề. Trái lại, những trải nghiệm phù hợp giúp các em gọi tên ước mơ và hình dung thêm những con đường có thể theo đuổi. Bên cạnh chương trình, One Hill trao tặng 100 phần quà cho học sinh.
Trải nghiệm tốt giúp lựa chọn bớt cảm tính
Điểm mạnh của học tập trải nghiệm là chuyển học sinh từ nghe thông tin sang khám phá và tự đánh giá bản thân; nhờ đó, các em có thêm căn cứ chọn hướng học tập, nghề nghiệp phù hợp. Một học sinh lớp 9 yêu thích du lịch, dịch vụ có thể so sánh sở thích với công việc sau khi tự tay làm bánh, trang trí và pha chế; học sinh cuối cấp cũng có thể lập kế hoạch học tập rõ hơn sau khi được giải đáp về tuyển sinh và yêu cầu đầu vào. Năm 2025, hơn 100 học sinh Trường THPT Thái Phiên trúng tuyển vào Đại học Bách khoa Hà Nội. Con số này không chứng minh một hoạt động đơn lẻ quyết định kết quả, nhưng cho thấy tư vấn và chuẩn bị có thể hỗ trợ học sinh chủ động hơn. Ngành giáo dục Hải Phòng cho biết sẽ tiếp tục đổi mới hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp theo hướng thiết thực, phù hợp từng cấp học và nhu cầu học sinh.
Kết hợp lý thuyết với thực hành từ sớm là cách hướng nghiệp đáng tin cậy hơn việc để các em chọn theo cảm tính. Nhà trường không cần dự đoán tương lai thay học sinh; nhiệm vụ thiết thực hơn là mở cánh cửa để các em thử, quan sát và hiểu mình trước khi quyết định.
