Giá bình dân giữa thời lạm phát: tinh thần của những quán ăn huyền thoại
Những quán ăn đường phố huyền thoại là các hàng ăn nhỏ tồn tại hàng chục năm, được nhiều thế hệ khách tìm đến không chỉ vì hương vị quen thuộc mà còn vì giá ăn bình dân, lịch phục vụ linh hoạt và cách giữ nguyên bản truyền thống trong bối cảnh chi phí tăng, lạm phát đè nặng và xu hướng sang trọng hóa ẩm thực ngày càng mạnh tại đô thị Việt Nam. Chính họ tạo ra một mạng lưới an toàn ẩm thực cho học sinh, sinh viên, người lao động và “cú đêm” – những người cần một bữa ăn đủ no, vừa túi tiền, không cần cầu kỳ nhưng phải đáng tin. Trong cuộc chơi giá cả leo thang, những tiểu thương này chọn con đường khó: giữ giá thấp, chất lượng ổn định, xem lợi nhuận vừa phải là cái giá phải trả để bảo vệ ký ức chung của thành phố.
Bánh canh Nha Trang 8.000 đồng: ký ức 38 năm của cô Hai
Ở số 90 Nguyễn Hữu Huân, tô bánh canh Nha Trang 8.000 đồng của quán cô Hai là minh chứng sống cho việc một món ăn bình dân có thể trở thành ký ức tập thể nếu kiên trì giữ giá và chất lượng suốt gần bốn thập niên. Từ những ngày đầu chỉ 200–300 đồng/tô cho tới hiện tại 8.000 đồng/tô, mức tăng ấy không đuổi kịp tốc độ lạm phát nhưng lại đủ để học sinh, sinh viên gọi 2–3 tô mà “cũng chỉ vài chục nghìn đồng” như lời một nữ sinh kể. Đây là kiểu kinh doanh mà nhiều người cho là “không thời thượng”: quán nhỏ, vài bộ bàn ghế đơn sơ, chỉ bán một món, hai loại sợi bột gạo và bột lọc, chả cá tự làm. Nhưng chính sự đơn giản cố ý đó khiến nơi này trở thành điểm hẹn của nhiều thế hệ, từ những học trò “cứu đói” năm xưa đến những người đã lập gia đình vẫn quay về tìm lại hương vị cũ.
Hủ tiếu gõ TP.HCM: từ vỉa hè đến biệt thự nhưng vẫn là quán bình dân
Trong khoảng sân một căn biệt thự ở Bình Hưng Hòa, hủ tiếu gõ TP.HCM mỗi sáng bán từ 6 giờ đến 9 giờ là hết sạch, có ngày lên tới 150–200 tô chỉ trong ba tiếng. Cảnh tượng học sinh, sinh viên dậy sớm xếp hàng, quay clip, chụp ảnh quán hủ tiếu bình dân nằm giữa không gian sang trọng nói lên nhiều điều: người trẻ vẫn mê quán ăn đường phố huyền thoại khi chúng trung thực với bản chất của mình. Gia đình chủ quán từng bán ở vỉa hè, sau mới xây nhà khang trang nhưng cố tình giữ chiếc xe hủ tiếu, xe đạp cũ như một phần ký ức mưu sinh. Dù tô thập cẩm 30.000 đồng, sợi hủ tiếu vừa miệng, tôm thịt tươi ngon vẫn là mức giá ăn bình dân với giới trẻ. Họ không “nâng cấp” thành mô hình cao cấp mà chọn triết lý “bán sao ăn vậy”, dùng nguyên liệu tươi, tự mình ăn món mình bán để bảo đảm khách không bị thiệt.
Cơm tấm bình dân mở tới 2 giờ sáng: bữa khuya cho người tan ca muộn
Trên đường Hùng Vương, một quán cơm tấm bình dân mới mang tên Thiên Nhiên cho thấy “huyền thoại” không nhất thiết phải cũ kỹ, mà nằm ở cách phục vụ những nhu cầu bị bỏ quên. Chủ quán – ba người bạn mê cơm tấm đêm – quyết định bán từ 16 giờ đến 2 giờ sáng, dành cho khách ăn tối, ăn khuya, người làm việc về trễ và những “cú đêm” sau cuộc vui. Một dĩa cơm tấm ở đây có giá từ 35.000 đồng, với miếng sườn to, ướp vừa miệng, phối hợp hài hòa các nguyên liệu; có khách đã gọi đây là “quán ruột” cho những lần đi làm, đi chơi khuya. Cơm tấm sườn, bì, chả, trứng kho da heo hay chả cá thác lác không phải sáng tạo cách mạng, nhưng quan trọng là thái độ: xem mỗi phần cơm bình dân là một phần trải nghiệm tử tế dành cho người lao động cần ăn đủ no mà không bị “chém” giá. Thời gian tới, họ đặt mục tiêu không phải mở thêm chi nhánh, mà là duy trì chất lượng và trở thành địa chỉ quen thuộc của cư dân quanh đó.
Giữ giá để giữ người: vì sao những quán nhỏ này đáng trân trọng
Điểm chung của ba quán ăn đường phố huyền thoại là họ coi lợi nhuận vừa phải như một lựa chọn đạo đức hơn là hạn chế kinh doanh. Bánh canh 8.000 đồng vẫn đủ nuôi gia đình ba con của anh Hiền; hủ tiếu gõ trong biệt thự bán hết sạch, đến mức gia đình phải tính chuyện thuê thêm người phụ việc; quán cơm tấm bình dân mở tới 2 giờ sáng nhắm đến người lao động chứ không phải nhóm khách chi tiêu cao. Theo một nhận định, “Một tô bánh canh 8.000 đồng hay dĩa cơm tấm 35.000 đồng không chỉ là món ăn, mà là lời hứa rằng ở đây bạn được đối xử công bằng giữa thời giá cả đổi thay”. Những tiểu thương này giữ lửa truyền thống bằng cách trung thành với nguyên liệu tươi, khẩu vị quen và không chạy theo cuộc đua tăng giá. Họ nhắc chúng ta rằng bản sắc ẩm thực đường phố không nằm ở không gian sang trọng, mà ở thái độ phục vụ cộng đồng. Nếu thành phố muốn bảo vệ ký ức ẩm thực, thì việc trân trọng, hỗ trợ những quán nhỏ có giá ăn bình dân phải được coi là một ưu tiên thay vì để họ tự xoay xở giữa lạm phát.
