Từ chữa bệnh sang chăm sóc suốt đời
Nghị quyết 72 là định hướng đổi mới công tác bảo vệ sức khỏe theo hướng phòng bệnh chủ động, chăm sóc toàn diện và quản lý sức khỏe liên tục trong suốt vòng đời, thay vì chờ người dân mắc bệnh mới tập trung điều trị. Đây không chỉ là thay đổi cách tổ chức dịch vụ: nó buộc hệ thống y tế phải chịu trách nhiệm sớm hơn, gần dân hơn và lâu dài hơn. Nghị quyết 72-NQ/TW được Bộ Chính trị ban hành ngày 9/9/2025, nhấn mạnh phát triển y tế cơ sở, y tế dự phòng và ứng dụng công nghệ trong chăm sóc sức khỏe. Tại cuộc làm việc sơ kết một năm thực hiện nghị quyết ngày 22/10/2026, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú yêu cầu khắc phục tình trạng chủ trương đúng nhưng thực hiện kém hiệu quả, đồng thời bảo đảm tiến độ và chất lượng các nhiệm vụ. Yêu cầu này càng cấp thiết khi bệnh không lây nhiễm chiếm khoảng 79% tổng số ca tử vong tại Việt Nam năm 2023.
Khám định kỳ miễn phí ít nhất mỗi năm một lần, dự kiến triển khai từ năm 2026, là điểm khởi đầu hữu ích chứ không thể là đích đến. Một lần khám chỉ tạo giá trị lâu dài nếu nguy cơ được phát hiện sớm, người dân nhận tư vấn phù hợp và có nơi theo dõi sau đó. Già hóa dân số, biến đổi khí hậu và toàn cầu hóa đang làm tăng sức ép lên hệ thống y tế; vì vậy, mô hình chỉ phản ứng khi bệnh nặng sẽ ngày càng tốn kém về sức người lẫn năng lực điều trị. Nghị quyết cũng đặt sức khỏe vào các chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Đó là hướng đi đúng: phòng bệnh không thể chỉ là việc riêng của phòng khám, mà cần trở thành trách nhiệm thường xuyên của cả hệ thống.
Hồ sơ số chỉ có ích khi được dùng để chăm sóc
Hồ sơ sức khỏe điện tử có thể biến trạm y tế xã thành đầu mối theo dõi liên tục, thay vì nơi lưu những thông tin rời rạc sau mỗi lần khám. Tại Mường La, trạm đã lập 18.900 hồ sơ, bằng 96% số người thuộc diện quản lý; dữ liệu được lưu và cập nhật giúp cán bộ tra cứu lịch sử khám chữa bệnh, nắm quá trình điều trị và chủ động theo dõi người bệnh. Trạm quản lý gần 1.500 bệnh nhân, theo dõi sức khỏe hằng tháng tại trạm và các điểm y tế. Những con số này đáng chú ý không phải vì tỷ lệ hồ sơ cao tự thân, mà vì dữ liệu có thể giúp cán bộ nhận diện người cần tái khám, theo dõi bệnh mạn tính và tư vấn đúng lúc.
Số hóa cũng phải tính đến người ít quen công nghệ và người thường xuyên đi làm xa. Ở Mường La, cán bộ y tế phối hợp với các đoàn thể và tổ chuyển đổi số cộng đồng hướng dẫn cài đặt Sổ sức khỏe điện tử trên VNeID; gần 7.400 người được hỗ trợ kết nối, liên thông dữ liệu trong năm 2026. Cách làm trực tiếp ấy quan trọng không kém phần mềm: một hồ sơ không được cập nhật hoặc người dân không truy cập được thì khó cải thiện chăm sóc. Kế hoạch hoàn thành tích hợp Sổ sức khỏe điện tử trên VNeID cho 100% người dân trước ngày 30/6/2027 vì thế cần đi cùng chuẩn hóa, liên thông và bảo vệ dữ liệu, chứ không chỉ chạy theo số lượng tài khoản.
Củng cố trạm y tế, đo hiệu quả bằng công bằng
Dữ liệu không thể thay thế nhân lực. Muốn theo dõi sức khỏe suốt đời, trạm y tế cần đủ người có chuyên môn, thời gian và công cụ để biến thông tin thành tư vấn, phát hiện sớm và chăm sóc tiếp nối. Cải cách vì vậy phải đi cùng ba việc: hoàn thiện chính sách khả thi, phát triển dữ liệu số có thể dùng chung và củng cố đội ngũ y tế cơ sở. Nghị quyết 72 đặt trạm y tế và y tế dự phòng làm nền tảng, nhưng nếu thiếu bác sĩ hoặc năng lực quản lý bệnh mạn tính, hồ sơ điện tử chỉ khiến công việc hành chính nhanh hơn mà chưa chắc người dân khỏe hơn. Trong năm 2026, mục tiêu liên thông kết quả xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh tại 100% bệnh viện đạt tiêu chuẩn cần được gắn với quy trình chuyển thông tin và chăm sóc tiếp tục ở tuyến cơ sở.
Kết quả triển khai khám sàng lọc cho thấy phải đo cả độ bao phủ lẫn những người còn bị bỏ sót. Quảng Ninh đã khám, sàng lọc 1.222.236 người, đạt 95,12% vào ngày 16/9/2026; đến ngày 5/10/2026, Thành phố Hồ Chí Minh ghi nhận 5.747.043 lượt khám và sàng lọc. Tuy nhiên, tại thành phố, tỷ lệ khám ở người lao động là 23%, thấp hơn nhiều so với học sinh ở mức 85,4%. Quy mô lớn không tự động đồng nghĩa với tiếp cận công bằng. Cần tổ chức dịch vụ phù hợp giờ làm, hoàn thiện dữ liệu và rà soát các nhóm chưa được khám. Thước đo cuối cùng phải là chất lượng chăm sóc, khả năng tiếp cận bình đẳng và kết quả thực chất mà người dân cảm nhận được, không chỉ là số hồ sơ hay lượt khám.
Đổi mới phải hiện diện trong trải nghiệm của người dân
Nghị quyết 72 chỉ thành công khi người dân nhận được sự chăm sóc liên tục, dù sống ở đô thị hay vùng khó khăn, có dùng điện thoại thông minh hay không. Vì vậy, chính sách phải bảo đảm trạm y tế có nguồn lực; dữ liệu cần được cập nhật và liên thông; nhân viên phải đủ năng lực để sử dụng dữ liệu trong chăm sóc thực tế. Trạm Y tế xã Mường La cho biết sẽ tiếp tục rà soát hồ sơ, hướng dẫn người dân dùng Sổ sức khỏe điện tử trên VNeID và nâng cao năng lực chuyên môn, ứng dụng công nghệ thông tin. Đây là những bước đi thiết thực, nhưng cần được đánh giá bằng việc người bệnh có được nhắc tái khám, phát hiện nguy cơ sớm và tiếp cận dịch vụ thuận lợi hay không.
Chuyển từ chữa bệnh sang quản lý sức khỏe suốt đời không phải khẩu hiệu về công nghệ hay một chiến dịch khám đại trà. Đó là lời hứa rằng mỗi lần khám, mỗi dữ liệu được cập nhật và mỗi cuộc tư vấn sẽ nối tiếp thành một hành trình chăm sóc phù hợp. Muốn giữ lời hứa ấy, phải đặt y tế cơ sở ở vị trí đủ mạnh, kết hợp chính sách, dữ liệu và con người, rồi công khai đo lường chất lượng cùng mức độ công bằng. Khi người dân thấy dịch vụ tốt hơn và dễ tiếp cận hơn, Nghị quyết 72 mới thực sự đi vào đời sống.
