Điện rác: từ bài toán rác thải đô thị đến chiến lược năng lượng
Nhà máy điện rác Việt Nam là mô hình hạ tầng môi trường kết hợp xử lý chất thải rắn đô thị với sản xuất điện từ rác, dựa trên quy trình thu gom, phân loại, đốt hoặc thu khí phát sinh để tạo năng lượng, đồng thời giảm khối lượng rác phải chôn lấp và hướng tới xử lý chất thải bền vững gắn với mục tiêu phát thải ròng bằng 0 của quốc gia. Vietnam Waste Solutions hiện vận hành Khu liên hợp xử lý chất thải Đa Phước theo mô hình khép kín, tiếp nhận khoảng 4.500–5.000 tấn rác mỗi ngày và áp dụng công nghệ chôn lấp hợp vệ sinh theo tiêu chuẩn Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ. Song song, doanh nghiệp triển khai kế hoạch phát triển điện rác, hướng đến quy trình xử lý tuần hoàn, trong đó vật liệu tái chế được thu hồi, khí phát sinh được chuyển hóa thành năng lượng và phần tro xỉ còn lại được chôn lấp.
California Waste Solutions: mang chuẩn hạ tầng Mỹ sang Việt Nam
Điểm đáng chú ý của thương vụ đầu tư hạ tầng Mỹ vào nhà máy điện rác Việt Nam là tư duy dài hạn của California Waste Solutions. Từ 8 xe thu gom rác đã qua sử dụng tại Oakland khi mới thành lập, công ty đã mở rộng thành mạng lưới phục vụ hơn 343.000 khách hàng, vận hành 6 cơ sở tái chế tại khu vực Vịnh San Francisco. Việc bước ra châu Á – Thái Bình Dương không phải cú nhảy mạo hiểm mà là bước tiếp theo của một mô hình đã được kiểm chứng: kết hợp thu gom, xử lý chất thải với thu hồi vật liệu, tái sử dụng nước sau xử lý và sản xuất điện từ rác thải. Mục tiêu được công ty nêu rõ là xây dựng môi trường đầu tư theo tiêu chuẩn Mỹ tại Việt Nam, giúp doanh nghiệp trong khu vực giảm chi phí vận hành và đáp ứng yêu cầu ESG về môi trường, xã hội và quản trị. Đây là tham vọng biến Việt Nam thành mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị môi trường toàn cầu.
Nhà máy điện rác 60MW: bước nhảy công nghệ và trách nhiệm khí hậu
Kế hoạch xây dựng nhà máy điện rác công suất 60MW tại Đa Phước cho thấy doanh nghiệp Mỹ không chỉ mang vốn mà còn mang công nghệ và tầm nhìn khí hậu đến Việt Nam. Dự án được thiết kế để xử lý 3.000 tấn rác mỗi ngày, sử dụng công nghệ tiên tiến từ các quốc gia G7 và G8, với mục tiêu giảm lượng tro và chất thải còn lại sau đốt xuống khoảng 5%, phần còn lại sẽ được tái chế thành vật liệu xây dựng và nhiên liệu bổ sung. Theo hồ sơ, nhà máy là dự án đầu tư riêng, tách biệt với khoản vốn đã cam kết cho Khu liên hợp Đa Phước hiện hữu. Doanh nghiệp kỳ vọng hệ thống điện rác mới sẽ hỗ trợ mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 của Việt Nam và mục tiêu Net Zero năm 2030 của TP.HCM. "Nhà máy được kỳ vọng đáp ứng nhu cầu xử lý rác thải trước mắt của thành phố và góp phần thực hiện mục tiêu Net Zero năm 2030 của TP.HCM".
Từ xử lý chất thải bền vững đến an sinh xã hội tại địa phương
Điện rác chỉ bền vững khi gắn với cộng đồng sống quanh nhà máy. Ở Đa Phước, Vietnam Waste Solutions không dừng ở xử lý chất thải bền vững mà còn chủ động xây dựng mối quan hệ xã hội. Lãnh đạo xã Hưng Long ghi nhận doanh nghiệp đã đóng góp cho hoạt động xử lý rác, bảo vệ môi trường và nhiều chương trình an sinh xã hội trên địa bàn, từ xây nhà tình nghĩa, nhà tình thương đến tặng quà dịp lễ, Tết và đóng góp Quỹ Vì người nghèo thông qua Quỹ cộng đồng David Dương. Về mặt kỹ thuật, khu liên hợp có nhà máy thu gom và chuyển đổi khí bãi rác thành điện, công suất tối đa 12MW để phục vụ hoạt động nội bộ, cùng nhà máy xử lý nước rỉ rác 3.000m3/ngày với công nghệ lọc màng và hệ thống giám sát nước thải tự động. Sự kết hợp giữa hạ tầng môi trường hiện đại và cam kết an sinh xã hội giúp dự án tránh rơi vào hình ảnh "bãi rác khổng lồ" và trở thành một phần của chiến lược phát triển địa phương.
Bước tiếp theo: từ bãi chôn lấp đến công viên sinh thái
Điểm thể hiện rõ nhất tư duy chuyển đổi của doanh nghiệp Mỹ là kế hoạch xử lý toàn bộ lượng chất thải đã chôn lấp tại Đa Phước, sau đó phủ kín bãi chôn lấp và cải tạo mặt bằng để xây dựng công viên sinh thái đa chức năng phục vụ cộng đồng. Nếu thực hiện đúng, khu vực từng gắn với hình ảnh bãi rác sẽ trở thành không gian xanh, tạo giá trị xã hội và kinh tế mới cho địa phương. Về tiến độ, Vietnam Waste Solutions đang trong quá trình xin cấp phép để mở rộng hệ thống chuyển đổi rác thải thành năng lượng; sau khi được chấp thuận chủ trương đầu tư, công trình dự kiến khởi công và đi vào hoạt động trong vòng 18–24 tháng. Đây là khoảng thời gian ngắn cho một dự án hạ tầng môi trường quy mô lớn, cho thấy áp lực xử lý rác thải đô thị đang thúc đẩy các quyết định chính sách. Nếu Việt Nam biết tận dụng làn sóng đầu tư hạ tầng Mỹ này, điện rác có thể trở thành một trụ cột năng lượng tái tạo thay vì giải pháp tình thế.
