Không nên nhầm phiên thảo luận với ngày thông qua
Định danh điện tử là quá trình tạo lập và gắn thông tin nhận diện có thể kiểm chứng với một chủ thể hoặc đối tượng, để xác định họ trong các hoạt động và giao dịch trên môi trường số. Vì vậy, điều đáng quan tâm không chỉ là có thêm một danh tính trực tuyến, mà là danh tính ấy được dùng ra sao và ai được quyền kiểm soát thông tin đi kèm. Ngày 26/10, đại biểu Quốc hội tại Tổ 15 thảo luận về dự án Luật Định danh và xác thực điện tử cùng dự án Luật An ninh dữ liệu, nhấn mạnh nhu cầu xây dựng hệ thống dữ liệu thống nhất, liên thông và an toàn. Thông tin này ghi nhận một phiên thảo luận, không phải bằng chứng rằng luật đã được Quốc hội phê chuẩn trong ngày đó. Dự luật có hướng đi cần thiết: nâng độ tin cậy của giao dịch số, nhưng chỉ đáng ủng hộ nếu quyền riêng tư được đặt ngang hàng với yêu cầu quản lý.
Định danh có giới hạn, dữ liệu phải được thu thập vừa đủ
Dự thảo nêu 05 nhóm có thể được định danh điện tử: cơ quan, tổ chức, cá nhân; hàng hóa, tài sản và vật thể; dữ liệu, nội dung số, dịch vụ số cùng tài sản trí tuệ hoặc tài sản số; sự kiện, giao dịch, hành vi; địa điểm và không gian. Phạm vi rộng không đồng nghĩa mọi đối tượng đều phải đăng ký: Chính phủ sẽ quy định nhóm bắt buộc và lộ trình, còn một số trường hợp có thể thực hiện tự nguyện. Đây là điểm then chốt để bảo vệ dữ liệu cá nhân. Dự thảo yêu cầu việc thu thập, xử lý phải có mục đích hợp pháp, giới hạn ở mức cần thiết và không thu thập lại dữ liệu đã có trong các cơ sở dữ liệu được phép khai thác. Người dùng cũng có quyền quyết định phạm vi, đối tượng và thời hạn chia sẻ danh tính điện tử. Những giới hạn này phải được thực thi nghiêm, nếu không định danh tiện lợi sẽ biến thành thu thập quá mức.
Xác thực chặt hơn, nhưng không thể bỏ mặc người dùng
Dự thảo yêu cầu giao dịch trên nền tảng số thuộc các lĩnh vực như chứng khoán, viễn thông, ngân hàng, bưu chính, thương mại điện tử và khám chữa bệnh phải liên kết, xác thực với danh tính điện tử của chủ thể. Cách làm này có thể hạn chế tài khoản giả, tài khoản bị mua bán hoặc cho thuê, đồng thời giúp xác định ai chịu trách nhiệm khi có tranh chấp. Cơ quan, tổ chức xác thực cũng chỉ được thu thập thông tin cần thiết cho việc xác thực. Tuy nhiên, một phương thức xác thực duy nhất sẽ loại trừ những người không có điện thoại thông minh, mất kết nối mạng hoặc gặp sự cố hệ thống. Đại biểu Quốc hội lưu ý cả công dân 14 tuổi chưa có điện thoại hay SIM, đồng thời đề nghị hỗ trợ người cao tuổi, người khuyết tật và cư dân vùng sâu, vùng xa. Giao dịch điện tử an toàn phải đi cùng phương án thay thế và hỗ trợ thực chất. Danh tính điện tử cũng không mặc nhiên chứng minh quyền sở hữu hay quyền đại diện.
An ninh dữ liệu cần cả phòng thủ lẫn cơ chế giám sát
Lý do cần hành động đã rõ: trong sáu tháng đầu năm 2026, Bộ Công an ghi nhận hơn 2 triệu cảnh báo tấn công mạng; trên 50% cuộc tấn công có sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo, theo thông tin đại biểu Nguyễn Thanh Phong nêu tại phiên thảo luận. Trước nguy cơ đó, việc liên kết tài khoản với danh tính có thể cải thiện xác thực, nhưng bản thân dữ liệu định danh cũng phải được bảo vệ khỏi truy cập và khai thác trái phép. Với dự án Luật An ninh dữ liệu, đại biểu đề nghị cơ chế bảo vệ theo mức độ rủi ro, tăng phòng ngừa tấn công mạng và bảo đảm quyền lợi khi xảy ra sự cố; đồng thời cần làm rõ giám sát, khiếu nại và xử lý hành vi lợi dụng hoạt động bảo vệ dữ liệu. Bước tiếp theo là Chính phủ quy định danh mục, lộ trình cho nhóm bắt buộc và cơ chế đối soát các mã định danh tự chủ. Kết quả nên được đánh giá bằng hai tiêu chí: giao dịch đáng tin hơn và người dân giữ được quyền kiểm soát dữ liệu của mình.
