Giao mùa: thời điểm “nhạy cảm” cần chủ động tăng đề kháng
Tăng đề kháng giao mùa là cách chủ động củng cố hệ miễn dịch bằng dinh dưỡng, giấc ngủ, vận động và tiêm chủng từ sớm, nhằm giảm nguy cơ nhiễm virus đường hô hấp như cảm lạnh và cúm, đồng thời bảo vệ tốt hơn cho các nhóm dễ tổn thương như người cao tuổi, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người có bệnh nền.
Khi thời tiết thay đổi, nhiệt độ và độ ẩm lên xuống thất thường, giấc ngủ, sinh hoạt và sức khỏe đường hô hấp đều bị ảnh hưởng; đây cũng là giai đoạn nhiều virus hô hấp lưu hành, khiến nguy cơ mắc cảm cúm tăng rõ rệt. Nghĩa là nếu vẫn duy trì ăn uống thất thường, thức khuya, ít vận động, lạm dụng rượu bia, bạn đang “mở toang cửa” cho virus tấn công, thay vì tăng đề kháng giao mùa.
Điểm then chốt: đừng chờ xuất hiện ca bệnh quanh mình mới cuống cuồng phòng ngừa. Dữ liệu giám sát cho thấy mùa cúm có dấu hiệu đến sớm tại nhiều nước trong khu vực, nên ai chần chừ chính là đang đánh cược sức khỏe của bản thân và gia đình.
Chiến lược dinh dưỡng: chế độ ăn tăng sức khỏe, không phải “một quả cam là xong”
Nếu coi một loại thực phẩm nào đó có thể “cứu rỗi” hệ miễn dịch, bạn đang hiểu sai. Hệ miễn dịch cần cả một nền tảng: một chế độ ăn tốt cho sức khỏe phải bảo đảm đủ năng lượng và đa dạng thực phẩm, gồm rau xanh, trái cây, ngũ cốc, các loại đậu, thịt, cá, trứng, sữa và các nguồn chất béo lành mạnh. Đó mới là chế độ ăn tăng sức khỏe thực sự, chứ không phải uống thêm vài viên vitamin liều cao rồi yên tâm.
Rau xanh, trái cây giàu vitamin C như cam, quýt, bưởi, ổi, kiwi, dâu tây, ớt chuông, bông cải xanh giúp cung cấp vitamin C và chất chống oxy hóa cho hoạt động bình thường của hệ miễn dịch. Tuy nhiên, ăn nhiều cam không thể “bảo đảm không mắc cúm” – kỳ vọng như vậy là nguy hiểm vì dễ khiến bạn lơ là các biện pháp phòng ngừa quan trọng khác.
Đừng quên vitamin A từ trứng, sữa, gan, cà rốt, bí đỏ, rau lá xanh và vitamin E trong các loại hạt, dầu thực vật để duy trì da và niêm mạc khỏe mạnh – tuyến phòng thủ đầu tiên trước virus. Đồng thời, protein từ cá, thịt nạc, trứng, sữa, đậu phụ, đậu nành, các loại đậu là “vật liệu xây dựng” cho tế bào miễn dịch. Người cao tuổi, ăn uống kém hoặc đang mắc bệnh càng phải chú ý đủ năng lượng và protein.
Một điểm thường bị bỏ qua là chất xơ. Rau, đậu, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt giúp nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột – “căn cứ địa” của miễn dịch. Còn tỏi, gừng, nghệ chỉ nên xem là gia vị tốt cho bữa ăn; chúng không phải “thuốc kháng virus tự nhiên” và càng không thể thay thế vắc xin hoặc thuốc điều trị.
Ngủ, vận động, vệ sinh và vắc xin cúm: bốn trụ cột phòng ngừa cảm cúm
Nhiều người đổ lỗi cho thời tiết, nhưng chính lối sống mới là thứ bào mòn miễn dịch mỗi ngày. Chế độ ăn thiếu chất, ngủ không đủ, ít vận động, căng thẳng kéo dài hoặc uống nhiều rượu bia đều gây hại cho sức khỏe và chức năng miễn dịch. Ngược lại, duy trì vận động thường xuyên, ngủ đủ, lịch sinh hoạt ổn định chính là “liều thuốc miễn phí” nhưng hay bị bỏ quên.
Về phòng ngừa cảm cúm, đừng xem nhẹ những việc nghe có vẻ cũ kỹ: rửa tay thường xuyên, giữ vệ sinh hô hấp, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, thông thoáng nơi ở, hạn chế tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh và đeo khẩu trang khi cần thiết. Đó là hàng rào cơ bản nhưng hiệu quả để giảm lây nhiễm trong cộng đồng.
Quan trọng hơn, tiêm vắc xin cúm hằng năm là một trong những biện pháp then chốt để phòng ngừa cảm cúm và giảm nguy cơ bệnh diễn biến nặng ở nhóm nguy cơ cao. Các nhóm có nguy cơ cao, trong đó có người mắc bệnh nền, nên được ưu tiên tiêm phòng vắc xin cúm cập nhật để củng cố hàng rào bảo vệ trước các chủng virus đang lưu hành. Đó không phải lựa chọn xa xỉ, mà là quyết định thông minh nếu bạn muốn tránh phải nhập viện vì một bệnh tưởng chừng “nhẹ nhàng”.
Đồng thời, duy trì lối sống lành mạnh với chế độ dinh dưỡng cân đối, vận động phù hợp, nghỉ ngơi đầy đủ và tuân thủ điều trị bệnh nền sẽ giúp tăng cường khả năng bảo vệ cơ thể trước bệnh tật nói chung. Nói thẳng: không có viên thuốc nào thay thế được kỷ luật trong sinh hoạt hàng ngày.
Người bệnh nền và mẹ bầu giao mùa: không được phép chần chừ
Với người bệnh nền, cúm không phải chuyện vặt. Những người mắc bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, bệnh phổi mạn tính, suy thận mạn hoặc suy giảm miễn dịch được xếp vào nhóm nguy cơ cao khi nhiễm cúm. Họ không chỉ dễ gặp biến chứng mà còn chiếm đa phần các trường hợp cúm phải nhập viện. Theo một phân tích trên 364 ca, nguy cơ nhồi máu cơ tim tăng khoảng 6 lần trong 7 ngày đầu sau khi nhiễm cúm.
Virus cúm lại liên tục biến đổi, nên thành phần vắc xin phải được cập nhật mỗi năm để phù hợp với các chủng dự kiến lưu hành. Điều này càng củng cố lý do người bệnh nền nên ưu tiên tiêm vắc xin cúm cập nhật sớm, thay vì chờ “thấy dịch rõ ràng” mới đi tiêm. Trong bối cảnh hoạt động cúm gia tăng và mùa cúm có thể đến sớm, việc chủ động chuẩn bị từ sớm có ý nghĩa quan trọng hơn bao giờ hết.
Với mẹ bầu giao mùa, rủi ro càng lớn hơn. Phụ nữ mang thai thuộc nhóm cần đặc biệt thận trọng khi có triệu chứng nhiễm trùng đường hô hấp cùng với người cao tuổi, trẻ nhỏ và người có bệnh mạn tính như đái tháo đường, bệnh tim mạch, hen hoặc COPD. Nhiễm cúm lúc mang thai không chỉ ảnh hưởng mẹ mà còn có thể đe dọa thai kỳ, nên tăng đề kháng giao mùa cho mẹ bầu không phải lựa chọn, đó là trách nhiệm.
Cách tiếp cận tốt nhất cho cả mẹ bầu và người bệnh nền là kết hợp: chế độ ăn cân bằng, đủ protein, rau quả; ngủ đủ; vận động phù hợp sức; tránh rượu bia, khói thuốc; tiêm vắc xin cúm theo tư vấn nhân viên y tế; và đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường. Ai đi trước một bước trong phòng ngừa sẽ giảm được nhiều bước điều trị về sau.
Chốt lại: xây “lá chắn miễn dịch” quanh năm, không đợi tới lúc ốm
Điểm mấu chốt của tăng đề kháng giao mùa là chủ động, không đuổi theo bệnh. Thay vì săn tìm “siêu thực phẩm” hoặc tin vào những mẹo truyền miệng về tỏi, gừng, nghệ như thuốc kháng virus, mỗi người nên xây nền sức khỏe bền vững bằng chế độ ăn đa dạng, ngủ đủ, vận động phù hợp, hạn chế rượu bia, không hút thuốc và tiêm chủng đầy đủ.
Người dân được khuyến cáo chủ động phòng ngừa từ sớm, đặc biệt chú ý nhóm có bệnh nền vì họ dễ gặp biến chứng nguy hiểm hơn. Chủ động phòng ngừa từ sớm không chỉ góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn giúp bảo vệ sức khỏe và duy trì chất lượng cuộc sống trong suốt cả năm. Câu hỏi quan trọng không phải là “năm nay cúm có nặng không?”, mà là “hệ miễn dịch của bạn đã sẵn sàng chưa?” – và câu trả lời nằm ở lựa chọn hôm nay của chính bạn.
