Mùa cúm Bắc bán cầu: vì sao giao mùa luôn là thời điểm rủi ro?
Phòng cúm mùa khi thời tiết giao mùa là tập hợp các biện pháp chủ động gồm tiêm vắc xin cúm đúng thời điểm, duy trì vệ sinh cá nhân, điều chỉnh lối sống và nhận diện sớm nguy cơ để giảm lây lan, hạn chế biến chứng trong bối cảnh cúm lưu hành quanh năm và dễ bùng phát khi khí hậu thay đổi. Mùa cúm Bắc bán cầu tại Việt Nam thường kéo dài từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau, trong khi mùa cúm Nam bán cầu từ tháng 4 đến tháng 9. Điều này có nghĩa là gần như cả năm chúng ta sống cùng cúm, nhưng giai đoạn giao mùa, đặc biệt tháng 9–10, là lúc bệnh đường hô hấp gia tăng và lây lan nhanh. Nếu tiếp tục coi cúm chỉ là “cảm lạnh nhẹ”, chúng ta đang đánh giá thấp một bệnh truyền nhiễm cấp tính có thể gây nhiều biến chứng nguy hiểm.
Tiêm vắc xin cúm: không chỉ là khuyến cáo, mà là chiến lược
Trong mọi chiến lược phòng ngừa cúm hiệu quả, tiêm vắc xin cúm phải được xem là trụ cột, không phải lựa chọn tùy hứng. Cúm mùa là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút cúm gây ra, lưu hành quanh năm tại nước ta, với số ca mắc có thể tăng mạnh vào thời điểm giao mùa và những tháng lạnh mùa thu–đông. Mùa cúm Bắc bán cầu năm nay được xác định từ tháng 10.2026 đến tháng 3.2027, và người dân được khuyến nghị nên tiêm vắc xin trước khi mùa cúm bùng phát, lý tưởng là trước tháng 12 để cơ thể có đủ thời gian tạo miễn dịch bảo vệ tối ưu. Một mũi vắc xin cúm mỗi năm giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng liên quan, đồng thời cập nhật các chủng vi rút mới vì thành phần vắc xin thay đổi hằng năm cho phù hợp với chủng cúm lưu hành. Bỏ qua lịch tiêm nhắc lại là chấp nhận để hệ miễn dịch “tụt hậu” so với vi rút cúm đang biến đổi.
Nhóm nguy cơ cao: không được phép chủ quan với cúm mùa
Phần lớn người mắc cúm có biểu hiện nhẹ và có thể tự hồi phục, nhưng đó không phải là câu chuyện của mọi bệnh nhân. Bệnh có thể trở nặng và gây biến chứng, đặc biệt ở người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính hoặc có bệnh nền như tim mạch, bệnh phổi mạn tính, suy thận, xơ gan, đái tháo đường hay suy giảm miễn dịch. Theo Cục Phòng bệnh, người trên 65 tuổi, trẻ em dưới 5 tuổi, phụ nữ mang thai – nhất là 3 tháng cuối thai kỳ – và phụ nữ mới sinh trong vòng 2 tuần cần được đặc biệt lưu ý trong phòng cúm mùa. Với những nhóm này, việc hạn chế đến nơi đông người, nhận diện sớm triệu chứng ho, sốt, đau họng, sổ mũi và chủ động đến cơ sở y tế để được tư vấn, thăm khám là trách nhiệm với chính mình và gia đình, không phải là sự lo xa.
Thời tiết giao mùa: thay đổi thói quen nhỏ để giảm rủi ro lớn
Giao mùa bệnh tật không phải là khái niệm trừu tượng; đó là thời điểm thời tiết thay đổi, độ ẩm và nhiệt độ biến động khiến bệnh đường hô hấp gia tăng và lây lan nhanh. Nếu chỉ trông chờ vào thuốc, chúng ta đang bỏ qua những biện pháp phòng ngừa cúm hiệu quả nhất trong đời sống hằng ngày. Cục Phòng bệnh khuyến cáo đeo khẩu trang đúng cách khi đến cơ sở y tế, sử dụng phương tiện giao thông công cộng, ở nơi đông người hoặc không gian kín, thông khí kém; đây là bước đơn giản nhưng giảm đáng kể nguy cơ lây nhiễm. Cùng với đó, cần che miệng, mũi khi ho, hắt hơi bằng khăn giấy dùng một lần hoặc khuỷu tay áo, bỏ khăn đúng nơi quy định và rửa tay ngay sau đó. Người đang sốt, ho, đau họng, sổ mũi nên hạn chế tiếp xúc, nghỉ ngơi và theo dõi sức khỏe, coi đó là hành vi bảo vệ cộng đồng chứ không chỉ là chăm sóc bản thân.
Lối sống lành mạnh và sử dụng thuốc đúng: mảnh ghép cuối của phòng cúm mùa
Không có chiến lược phòng cúm mùa nào hoàn chỉnh nếu bỏ qua sức đề kháng và thói quen dùng thuốc. Duy trì lối sống lành mạnh – rèn luyện thân thể thường xuyên, ăn uống đủ chất, ngủ đủ giấc và giữ ấm cơ thể, nhất là khi thời tiết thay đổi – là nền tảng để cơ thể chống đỡ tốt hơn trước vi rút cúm. Ngược lại, tự ý sử dụng thuốc kháng vi rút hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định là lựa chọn nguy hiểm, có thể dẫn đến dùng thuốc không phù hợp và làm phức tạp thêm quá trình điều trị. Khi xuất hiện triệu chứng nghi cúm, thay vì “uống thuốc cho qua”, người dân nên liên hệ nhân viên y tế để được hướng dẫn. Kết hợp tiêm vắc xin cúm định kỳ, thói quen vệ sinh tốt, hạn chế tiếp xúc khi ốm và lối sống lành mạnh sẽ tạo thành hàng rào phòng ngừa cúm hiệu quả, giúp chúng ta đi qua mùa cúm Bắc bán cầu với ít lo lắng hơn nhưng không hề chủ quan.
