Xuất khẩu nội thất gỗ: Không thể chỉ dựa vào tay nghề
Xuất khẩu nội thất gỗ là hoạt động đưa các sản phẩm đồ gỗ và nội thất chế biến trong nước ra thị trường quốc tế, đòi hỏi doanh nghiệp không chỉ làm tốt khâu sản xuất mà còn phải đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng gỗ, hiểu nhu cầu từng thị trường và xây dựng thương hiệu gỗ đủ sức cạnh tranh, nếu muốn giữ được giá trị gia tăng thay vì chỉ nhận phần nhỏ trong chuỗi giá trị toàn cầu. Chúng ta đã quen với hình ảnh chiếc bàn hay chiếc ghế gỗ Việt được làm rất kỹ, nhưng khi bước vào cửa hàng nội thất cao cấp ở nước ngoài, giá bán cao hơn nhiều không phải chỉ vì nguyên liệu tốt mà vì nó được đặt trong không gian có gu, chụp ảnh đẹp và gắn với thương hiệu thuyết phục khách hàng. Nếu hai sản phẩm cùng chất lượng mà một bên bán được giá cao hơn rõ rệt, phần chênh lệch đó đến từ chiến lược thị trường gỗ và cách doanh nghiệp làm chủ các khâu ngoài xưởng sản xuất, chứ không phải từ thêm vài đường chà nhám hay một mối ghép tinh hơn.
Tay nghề là nền móng, không phải đích đến của giá trị
Ngành gỗ Việt có một điểm mạnh hiển nhiên: nguồn nguyên liệu rừng trồng dồi dào và lực lượng thợ lành nghề. Nhưng chính sự tự tin vào tay nghề lại dễ khiến doanh nghiệp mắc kẹt trong vai trò nhà gia công. Người thợ có thể làm ra chiếc ghế chắc chắn, bề mặt mịn, mối ghép kín, trải nghiệm sử dụng tốt – nhưng nếu doanh nghiệp chỉ cạnh tranh bằng khả năng làm nhanh, giá thấp và giao đúng tiến độ, họ sẽ rất dễ bị thay thế khi có nhà cung cấp khác chào giá thấp hơn. Muốn tay nghề trở thành lợi thế có thể bán được giá cao, nó phải đi cùng thiết kế, tiêu chuẩn chất lượng gỗ và khả năng phát triển sản phẩm. Nói cách khác, chất lượng gỗ và kỹ năng thủ công là điều kiện cần, nhưng không còn đủ để định giá cao trên thị trường toàn cầu; giá trị gia tăng nằm ở việc doanh nghiệp hiểu sản phẩm giải quyết vấn đề gì cho khách hàng và vì sao người mua nên chọn nó thay vì đối thủ.
Mỗi thị trường một chiến lược: Từ tiêu chuẩn đến câu chuyện thương hiệu
Khi xuất khẩu nội thất gỗ, việc đa dạng hóa thị trường không thể hiểu đơn giản là mang sản phẩm hiện có sang một nước khác rồi chờ đơn hàng. Mỗi thị trường lớn đặt ra một bài toán riêng về tiêu chuẩn chất lượng gỗ, truy xuất nguồn gốc và cách tiếp cận khách hàng. Với Hoa Kỳ, doanh nghiệp phải vừa giữ thị phần, vừa quản trị thuế, xuất xứ, chống chuyển tải bất hợp pháp và nâng cấp giá trị sản phẩm. Tại EU và Anh, trọng tâm là tận dụng các hiệp định thương mại tự do, đáp ứng tiêu chuẩn xanh và yêu cầu truy xuất nguồn gốc. Việc quản trị xuất xứ, bảo đảm nguồn gốc nguyên liệu phải được chuẩn bị ngay từ khâu tổ chức sản xuất, gắn với đầu tư thiết kế, phát triển sản phẩm và thương hiệu. Thương hiệu gỗ Việt không thể chỉ là cái tên in trên bao bì; nó phải đi cùng văn hóa Việt, giúp ngành gỗ được nhận diện và làm chủ nhiều hơn các khâu trong chuỗi giá trị.
Nâng chất lượng, mở rộng đầu ra: Con đường tăng trưởng bền vững
Điểm tích cực là xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ vẫn tăng trưởng, với kim ngạch 9 tháng đạt gần 13,43 tỷ USD, tăng 7,3% so với cùng kỳ. Nhưng doanh thu không phải thước đo duy nhất; câu hỏi quan trọng hơn là ngành giữ lại được bao nhiêu giá trị sau mỗi đơn hàng. Xuất khẩu nội thất gỗ muốn tăng trưởng bền vững phải gắn mở rộng đầu ra với nâng cao chất lượng, đáp ứng tiêu chuẩn và xây dựng thương hiệu. Nói cách khác, lợi thế nguyên liệu phải được chuyển hóa thành lợi thế sản xuất và lợi thế thị trường. Những sản phẩm đòi hỏi chất lượng cao cần nguyên liệu phù hợp, quy trình sấy và xử lý tốt, cùng sự kiểm soát nghiêm từ đầu vào đến thành phẩm. Nếu doanh nghiệp chỉ chạy theo sản lượng mà bỏ qua chất lượng rừng trồng, chu kỳ trồng rừng và cơ cấu nguyên liệu, họ sẽ khó bước lên phân khúc sản phẩm có giá trị cao hơn, dù nhà máy luôn chạy hết công suất.
Từ gia công sang làm chủ chuỗi giá trị: Bài toán cho giai đoạn tiếp theo
Thách thức hiện nay là những biến động về chính sách thương mại, thuế quan và biện pháp phòng vệ tại các thị trường lớn đang buộc ngành gỗ phải nâng khả năng chống chịu. Đây là thời điểm để doanh nghiệp chuyển trọng tâm từ khối lượng đơn hàng sang giá trị gia tăng. Muốn vậy, họ phải đầu tư vào thiết kế, phát triển sản phẩm, tiêu chuẩn chất lượng gỗ và xây dựng thương hiệu gỗ có bản sắc riêng, thay vì chỉ dựa vào kỹ năng thủ công truyền thống. Trong năm 2027, ngành gỗ – nội thất sẽ tiếp tục triển khai các hội chợ, triển lãm trong nước như HawaExpo, VIBE và Triển lãm Quốc tế về Gỗ và Máy chế biến gỗ, với các trọng tâm bổ trợ cho nhau. Cơ quan xúc tiến thương mại sẽ tổng hợp kiến nghị, phối hợp với hệ thống Thương vụ và hiệp hội ngành hàng để hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận người mua, tháo gỡ vướng mắc thông tin thị trường và chuẩn bị chương trình xúc tiến cho giai đoạn mới. Nếu doanh nghiệp biết tận dụng những hoạt động này để bước ra khỏi vai trò gia công, ngành gỗ Việt có cơ hội giữ lại phần giá trị xứng đáng với công sức và tay nghề của mình.
