Mỹ và Việt Nam tăng cường hợp tác năng lượng: từ dầu khí đến chuyển đổi bền vững

Hợp tác năng lượng Mỹ Việt bước vào giai đoạn mới

Hợp tác năng lượng Mỹ Việt là quá trình các doanh nghiệp và cơ quan hai nước cùng phát triển chuỗi giá trị dầu khí, điện và năng lượng bền vững, trong đó các tập đoàn Mỹ đóng vai trò cung cấp công nghệ, vốn và kinh nghiệm, còn Việt Nam giữ vai trò thị trường trọng điểm, đối tác khai thác và đồng kiến tạo hạ tầng năng lượng hiện đại, an toàn hơn trước những biến động địa chính trị và chuyển dịch năng lượng toàn cầu. Điều đáng nói là mối quan hệ này không còn thuần túy xoay quanh dầu thô, mà đang mở rộng sang nhiên liệu mới và chuyển đổi số, phản ánh tham vọng đa dạng hóa nguồn cung lẫn phương thức sản xuất năng lượng của cả hai bên. Hợp tác năng lượng Mỹ Việt vì thế đang trở thành một trụ cột quan trọng trong quan hệ kinh tế song phương, chứ không phải một mảng phụ trong ngành dầu khí truyền thống.

Điểm mở nút cho giai đoạn mới này là việc một tập đoàn Mỹ âm thầm hiện diện hơn một thập kỷ, nay bước sang chu kỳ đầu tư tăng tốc, song song với loạt bản ghi nhớ về năng lượng xanh và chuyển đổi số được ký dưới sự chứng kiến của lãnh đạo cấp cao hai nước. Điều đó cho thấy đây không phải những thỏa thuận rời rạc, mà là bước đi có chủ đích để vừa khai thác dầu khí Việt Nam hiệu quả hơn, vừa chuẩn bị nền tảng cho chuyển đổi năng lượng dài hạn. Nếu coi năng lượng là hệ thần kinh của nền kinh tế, thì Mỹ và Việt Nam đang cùng viết lại "sơ đồ mạch" nhằm giảm phụ thuộc vào một vài nguồn cung, đồng thời nâng cấp vị thế của Việt Nam trên bản đồ năng lượng khu vực.

Murphy Oil Việt Nam: từ phát hiện Lạc Đà Vàng đến Hải Sư Vàng

Murphy Oil Việt Nam là trường hợp tiêu biểu cho cách doanh nghiệp Mỹ xem Việt Nam như một "mặt trận" thăm dò và khai thác dầu khí trọng điểm, thay vì chỉ là điểm ghé qua trong chiến lược toàn cầu. Tập đoàn này bước vào Việt Nam từ năm 2012, kiên trì xây dựng danh mục tài sản tại các bể Cửu Long và Phú Khánh, để rồi hơn một thập kỷ sau mới mạnh dạn bước sang giai đoạn phát triển mỏ. Việc phải chờ lâu không phải dấu hiệu chậm trễ, mà là đặc trưng của ngành dầu khí: thăm dò, đánh giá, thẩm lượng rồi mới dám ra quyết định đầu tư. Trong bối cảnh đó, việc Murphy xác định Việt Nam là một trong ba khu vực thăm dò chính bên cạnh Vịnh Mexico và Côte d'Ivoire là tín hiệu cho thấy họ tin vào trữ lượng, môi trường đầu tư và triển vọng khai thác lâu dài ở đây.

Danh mục phát hiện của Murphy tại Việt Nam đang dày lên với Lạc Đà Vàng, Lạc Đà Hồng và Hải Sư Vàng ở các lô thuộc bể Cửu Long. Mỏ Lạc Đà Vàng, phát hiện năm 2019, đang hướng tới dòng dầu đầu tiên vào quý IV/2026 sau quá trình đánh giá, phát triển và hoàn thiện hạ tầng đường ống, tàu chứa FSO cùng các giếng khai thác. Trong khi đó, giếng thẩm lượng Hải Sư Vàng-2X cho thấy tầng chứa chính cho dòng dầu thử nghiệm khoảng 6.000 thùng/ngày với chất lượng 37 độ API, giúp Murphy cập nhật đánh giá tài nguyên có thể thu hồi của mỏ này lên khoảng 200–300 triệu BOE so với biên ban đầu. Việc coi Hải Sư Vàng là "hub" kết nối các triển vọng khác trong khu vực cho thấy tư duy tối ưu hạ tầng, giảm chi phí và rút ngắn thời gian đưa mỏ vào khai thác. Đây là mẫu hình hợp tác dầu khí Việt Nam nên khuyến khích: phát hiện mới nhưng gắn với hệ thống chung để không lãng phí tài nguyên lẫn vốn.

Vì sao Mỹ coi dầu khí Việt Nam là "mặt trận" chiến lược?

Việc Murphy Oil đặt Việt Nam vào nhóm ba mặt trận thăm dò chính nói lên nhiều hơn một chiến lược doanh nghiệp: nó phản ánh cách các công ty Mỹ đang đa dạng hóa nguồn cung dầu khí toàn cầu để tránh phụ thuộc vào vài khu vực nhạy cảm. Việt Nam mang lại ba lợi thế rõ rệt. Thứ nhất, các mỏ như Hải Sư Vàng nằm ở vùng nước tương đối nông, giúp đơn giản hóa logistics, giảm chi phí phát triển so với dự án nước sâu. Thứ hai, cấu trúc địa chất ở bể Cửu Long và Phú Khánh vẫn còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác hết, tạo dư địa cho các phát hiện tiếp theo. Thứ ba, Việt Nam duy trì môi trường hợp tác khá ổn định, nơi doanh nghiệp có thể gắn bó lâu dài, tái đầu tư và xây dựng hạ tầng chung. Từ góc nhìn Mỹ, đây là kiểu thị trường giúp trải đều rủi ro và tăng ổn định cung ứng.

Tuy nhiên, sự lựa chọn này cũng đặt lên vai Việt Nam trách nhiệm không nhỏ. Khi một tập đoàn quốc tế coi dầu khí Việt Nam là trụ cột chiến lược, rủi ro về sản lượng, tiến độ phát triển mỏ hay khung pháp lý sẽ không còn là chuyện nội bộ. Các trễ nải hoặc thay đổi chính sách đột ngột có thể gây tác động dây chuyền đến danh mục toàn cầu của đối tác. Ngược lại, nếu Việt Nam giữ ổn định quy định, đẩy nhanh thủ tục cho các dự án như Lạc Đà Vàng, Hải Sư Vàng, lợi ích sẽ là hai chiều: Việt Nam có thêm sản lượng, nguồn thu, trong khi đối tác Mỹ có thêm "cột chống" cho chiến lược đa dạng hóa. Sự hiện diện của Murphy cùng hoạt động khoan giếng mới như Lạc Đà Trắng Bắc-1X cho thấy họ chưa coi đây là chặng cuối, mà là điểm bắt đầu cho chuỗi thăm dò dài hạn.

Petrovietnam Hoa Kỳ: từ công nghệ xanh đến chuyển đổi số

Nếu Murphy Oil đại diện cho trục dầu khí thăm dò và khai thác, thì Petrovietnam Hoa Kỳ đang mở ra một trục hợp tác khác: chuyển đổi năng lượng bền vững và chuyển đổi số trong ngành điện, dầu khí. Trong khuôn khổ Tuần lễ cấp cao Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 79 tại New York, dưới sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Petrovietnam đã ký các bản ghi nhớ với KBR và GE Digital International LLC để thúc đẩy hai mảng này. Đáng chú ý, những hợp tác mới không chỉ mang tính hình thức. Với KBR, trọng tâm là công nghệ xanh và nhiên liệu bền vững, đặc biệt là nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), hydro xanh, amoniac xanh. Với GE Digital, trọng tâm là giải pháp chuyển đổi số cho hoạt động điện và dầu khí, tiếp nối loạt dự án nhiệt điện lớn mà hai bên đã phối hợp trước đây.

Các bản ghi nhớ này cần được nhìn như một sự dịch chuyển tư duy: từ coi dầu khí là nguồn năng lượng duy nhất sang coi nó là một phần trong hệ sinh thái năng lượng đa dạng hơn. Petrovietnam và KBR kỳ vọng hợp tác sẽ giúp tập đoàn Việt Nam tiếp cận các giải pháp kỹ thuật tiên tiến để giảm phát thải carbon và mở rộng đầu tư vào năng lượng mới. Trong khi đó, thỏa thuận với GE Digital International LLC – một thành viên của GE Vernova với mạng lưới khách hàng ở hơn 75 quốc gia và hơn 21.000 doanh nghiệp – cho thấy Việt Nam không muốn đứng ngoài cuộc đua công nghệ số trong điện và dầu khí. Ở đây, năng lượng bền vững không chỉ là khẩu hiệu, mà là yêu cầu sống còn nếu Việt Nam muốn vừa bảo đảm an ninh năng lượng, vừa đáp ứng áp lực giảm phát thải và chuẩn mực quốc tế. Hợp tác với đối tác Mỹ là cách đi tắt vào chuỗi giá trị công nghệ, thay vì phải tự phát triển mọi thứ từ đầu.

Từ đa dạng hóa nguồn cung đến chiến lược năng lượng bền vững

Đặt cạnh nhau, Murphy Oil Việt Nam và các MOU Petrovietnam Hoa Kỳ phác họa khá rõ xu hướng chung: hợp tác năng lượng Mỹ Việt đang chuyển từ mô hình phụ thuộc vào dầu khí thô sang mô hình đa trụ cột, nơi đa dạng hóa nguồn cung đi cùng chuyển đổi năng lượng bền vững. Các dự án thăm dò, phát triển mỏ Lạc Đà Vàng, Hải Sư Vàng giúp bảo đảm nguồn dầu khí cho nền kinh tế trong trung hạn. Trong khi đó, thỏa thuận về SAF, hydro xanh, amoniac xanh, LNG và chuyển đổi số lại mở đường cho nguồn năng lượng sạch hơn, linh hoạt hơn. Mối quan hệ này vì thế không chỉ sâu hơn về kinh tế, mà còn rộng hơn về loại hình năng lượng. Nếu tận dụng tốt, Việt Nam có thể đồng thời là điểm đến để doanh nghiệp Mỹ khai thác dầu khí và là đối tác cùng phát triển công nghệ năng lượng mới.

Vấn đề là Việt Nam sẽ chọn cách đi như thế nào: tiếp tục coi dầu khí là trụ cột tuyệt đối, hay dùng dầu khí làm "bệ phóng" cho một hệ sinh thái năng lượng đa dạng? Dấu hiệu hiện tại nghiêng về lựa chọn thứ hai, khi Petrovietnam chủ động ký các MOU hướng tới giảm phát thải, chuyển dịch năng lượng và khẳng định vị thế trong cuộc đua năng lượng bền vững. Song để các cam kết không dừng ở hội trường, Việt Nam cần một chiến lược thống nhất: quy hoạch rõ vai trò của dầu khí trong nền kinh tế carbon thấp, tạo cơ chế khuyến khích nhà đầu tư Mỹ tiếp tục thăm dò nhưng đồng thời tham gia vào dự án xanh, và quan trọng hơn là xây dựng năng lực nội tại để không phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ nhập khẩu. Hợp tác năng lượng Mỹ Việt đang mở ra cơ hội lớn, nhưng việc biến nó thành lợi thế dài hạn phụ thuộc vào cách Việt Nam thiết kế "bản đồ" chuyển đổi năng lượng cho riêng mình.