Từ đối tác thương mại sang đối tác tài chính bền vững
Hợp tác tài chính bền vững giữa Việt Nam và Canada là quá trình hai nước cùng xây dựng cơ chế, chính sách và dòng vốn đầu tư dài hạn hướng vào các dự án phát triển xanh, hạ tầng bền vững và khu vực tư nhân chịu trách nhiệm trước môi trường, nhằm vừa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế vừa giảm rủi ro khí hậu trong nhiều thập kỷ tới. Ngày 25/9 tại Ottawa, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Bộ trưởng Tài chính Việt Nam Ngô Văn Tuấn đã gặp Bộ trưởng Tài chính Canada François-Philippe Champagne và làm việc với lãnh đạo FinDev Canada. Điều đáng chú ý không phải là nghi thức ngoại giao, mà là việc hai bên coi tài chính bền vững là trụ cột mới của quan hệ Việt Nam Canada đầu tư, bên cạnh thương mại truyền thống. Đó là bước dịch chuyển mang tính chiến lược, cho thấy Việt Nam không muốn chỉ nhận vốn, mà muốn cùng định hình luật chơi mới của hợp tác phát triển.
Vì sao thời điểm này mở ra cửa sổ cơ hội cho dòng vốn đầu tư
Các cuộc tiếp xúc tài chính cấp cao lần này diễn ra đúng lúc Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới: duy trì tăng trưởng cao, nhưng phải đồng thời chuyển sang tăng trưởng xanh, chuyển đổi năng lượng và củng cố khu vực tư nhân theo hướng bền vững. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Việt Nam cần khối lượng lớn vốn dài hạn với chi phí hợp lý cho hạ tầng giao thông, cảng biển, logistics, năng lượng và nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu. Trong bối cảnh này, tài chính bền vững không còn là khẩu hiệu, mà là bài toán sống còn: nếu không thu hút được dòng vốn đầu tư phù hợp, kế hoạch chuyển đổi năng lượng và nâng cấp hạ tầng sẽ dễ bị mắc kẹt. Việc gắn hợp tác tài chính với Kế hoạch hành động nâng cấp quan hệ hai nước lên Đối tác chiến lược cho thấy cả Hà Nội và Ottawa đều nhìn thấy cửa sổ cơ hội và quyết định không bỏ lỡ.
Vai trò của FinDev Canada: từ thử nghiệm sang cấu trúc hóa tài chính phát triển
Điểm khác biệt của vòng đối thoại này là sự hiện diện nổi bật của FinDev Canada – định chế tài chính phát triển thuộc Chính phủ Canada. Thay vì chỉ nói chung về Việt Nam Canada đầu tư, hai bên bàn thẳng vào việc dùng dòng vốn quốc tế để hỗ trợ các mục tiêu phát triển thông qua khu vực tư nhân, nhất là trong tài chính khí hậu, hạ tầng bền vững, chuyển đổi năng lượng và nông nghiệp thích ứng. Một phát biểu đáng ghi nhận là đánh giá của ông Nick Anstett, Phó Chủ tịch kiêm Giám đốc Chiến lược FinDev Canada, rằng Việt Nam là thị trường có nhiều tiềm năng, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính khí hậu. Việc FinDev đã có các khoản đầu tư thông qua ngân hàng trong nước từ trước cho thấy đây không còn là bước thăm dò, mà là nền tảng để cấu trúc hóa các gói tài chính bền vững lớn hơn, gắn với chuẩn mực rõ ràng cho dự án và nhà đầu tư.
Từ cam kết chính trị đến khuôn khổ chính sách và lựa chọn dự án
Điểm mạnh của cuộc làm việc lần này là không dừng ở tuyên bố chung, mà đã đi vào cách làm. Hai bên thống nhất rằng FinDev Canada sẽ gửi bộ tiêu chuẩn, điều kiện cho các dự án vay, hỗ trợ kỹ thuật hoặc mua cổ phần, cổ phiếu sang Việt Nam; trên cơ sở đó, phía Việt Nam sẽ lựa chọn các dự án phù hợp với mục tiêu và tiêu chuẩn của FinDev. Quy trình này nếu được thực hiện nhất quán sẽ tạo một bộ lọc mới cho dòng vốn đầu tư: ưu tiên những dự án hạ tầng, năng lượng, logistics, nông nghiệp thích ứng có đóng góp rõ ràng cho tài chính bền vững, thay vì các dự án ngắn hạn, lợi nhuận nhanh nhưng tác động thấp. Đây cũng là cơ hội để cơ quan tài chính Việt Nam nâng chuẩn đánh giá rủi ro khí hậu và xã hội trong phê duyệt dự án, tạo sân chơi mới cho khu vực tư nhân có chiến lược dài hạn, đồng thời khiến hợp tác phát triển với Canada đi vào chiều sâu thay vì chỉ dừng ở thương mại hàng hóa.
Triển vọng: kiến tạo quan hệ tài chính ngang hàng, không chỉ là nhận vốn
Việc Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn mời Bộ trưởng Tài chính Canada sang thăm Việt Nam và dự Hội nghị Bộ trưởng Tài chính APEC 2027 cho thấy tầm nhìn của Hà Nội không phải là một vài gói vốn ưu đãi, mà là đưa Việt Nam vào mạng lưới đối thoại tài chính khu vực, với Canada là một mắt xích quan trọng. Cuộc làm việc đã "mở ra nhiều cơ hội hợp tác cụ thể, nhằm thúc đẩy dòng vốn quốc tế cho khu vực tư nhân và các dự án phát triển bền vững tại Việt Nam" – một nhận định phản ánh rõ định hướng đưa dòng vốn đầu tư vào các lĩnh vực xanh và có trách nhiệm. Nếu Việt Nam tiếp tục kiên định với tiêu chuẩn tài chính bền vững và biết khai thác khuôn khổ hợp tác phát triển đang được xây nền, quan hệ tài chính với Canada có thể chuyển từ mô hình "nhà tài trợ – bên nhận" sang quan hệ ngang hàng giữa hai đối tác cùng chia sẻ rủi ro, lợi ích và trách nhiệm khí hậu.
