Nới trừng phạt trở thành đòn bẩy đàm phán
Mỹ nới trừng phạt Nga là việc Washington tạm miễn hoặc xem xét dỡ bỏ một số hạn chế kinh tế nhằm duy trì đối thoại với Moscow, nhưng đồng thời tạo ra đòn bẩy gây sức ép lên Kiev trong tiến trình tìm cách chấm dứt chiến sự. Điện Kremlin xác nhận hai bên đã thảo luận về khả năng gỡ trừng phạt đối với Quỹ Đầu tư Trực tiếp Nga, một bước có thể đánh dấu nhượng bộ tiếp theo của Mỹ. Các cuộc trao đổi về quỹ này đã diễn ra được một thời gian, song chưa có kết quả được công bố.
Trước đó, ông Donald Trump ký sắc lệnh miễn áp dụng một số biện pháp trừng phạt, hạn chế và thuế quan dự kiến theo Đạo luật Lindsey Graham, được thông qua với sự ủng hộ lưỡng đảng. Tổng thống Mỹ nói mục tiêu là giữ Nga ở lại bàn đàm phán Ukraine và hạn chế nguy cơ Moscow hỗ trợ Iran nhiều hơn nếu bị dồn ép. Đây là cách tiếp cận dựa trên khuyến khích: Washington trì hoãn sức ép để đổi lấy cơ hội đối thoại. Nhưng nếu không kèm điều kiện rõ ràng và tiến triển kiểm chứng được, việc nới lỏng có thể trao lợi ích trước khi đạt được nhượng bộ về hòa bình.
Moscow tách kinh tế khỏi chiến sự
Điện Kremlin có lý do để xem các cuộc thảo luận kinh tế như một thắng lợi ngoại giao, ngay cả khi chiến sự chưa được giải quyết. Moscow lâu nay tìm cách tách hợp tác thương mại khỏi vấn đề Ukraine, đồng thời vun đắp quan hệ gần gũi hơn với ông Trump. Thỏa thuận cho phép Nga xuất khẩu dầu diesel, cùng việc Washington hoãn một số biện pháp trừng phạt liên quan đến nhiên liệu, cho thấy chiến lược này có thể giúp giảm áp lực mà không buộc Nga phải đưa ra nhượng bộ tương xứng về chiến trường.
Động cơ của Washington cũng không chỉ nằm ở ngoại giao. Thỏa thuận dầu diesel được giới quan sát nhìn nhận là một phần tính toán nhằm hạ áp lực giá nhiên liệu trước bầu cử giữa kỳ; Nhà Trắng cũng muốn giảm sức ép lên giá dầu và dầu diesel trong nước trước kỳ bỏ phiếu. Vì vậy, quan hệ Mỹ Nga đang được định hình đồng thời bởi mục tiêu chính trị trong nước và triển vọng kinh doanh. Rủi ro là Moscow có thể đạt tiến triển trong bình thường hóa quan hệ với Washington trong khi đàm phán hòa bình chỉ dừng ở những bước hạn chế.
Ukraine và châu Âu chịu sức ép từ thay đổi chính sách
Mỗi nhượng bộ kinh tế của Washington đều có thể làm suy yếu vị thế thương lượng của Kiev nếu không gắn với điều kiện cụ thể. Khi Mỹ giảm áp lực lên Moscow, Ukraine và các đồng minh châu Âu có thể bị thúc ép chấp nhận thỏa hiệp để giữ tiến trình ngoại giao tiếp tục. Những bất đồng xuyên Đại Tây Dương vì thế không chỉ xoay quanh mức độ trừng phạt Nga, mà còn liên quan đến ai được quyền định hình các điều khoản hòa bình và ai phải gánh chi phí của sự nhượng bộ.
Sức ép còn có thể chạm tới năng lực tác chiến của Ukraine. Các thông tin về khả năng Mỹ giảm tốc độ đường truyền của Starlink, phiên bản quân sự là Star Shield, làm dấy lên lo ngại về ảnh hưởng đối với kế hoạch quân sự; các quan chức cấp cao Mỹ phủ nhận có hạn chế với Star Shield, nên tác động cụ thể vẫn chưa được xác nhận. Với người dùng dân sự thông thường, nguồn tin không cho thấy thay đổi trực tiếp nào đối với dịch vụ; mối quan ngại được nêu tập trung vào quân đội Ukraine. Dù vậy, việc Kyiv phải tính đến độ tin cậy của hỗ trợ Mỹ cho thấy tranh luận chính sách ở Washington có thể tạo hậu quả vượt xa bàn đàm phán.
Đàm phán tiếp theo sẽ thử giới hạn của chính sách
Điện Kremlin cho biết Tổng thống Vladimir Putin đã đồng ý tham gia đàm phán ba bên giữa Nga, Mỹ và Ukraine vào tháng tới sau cuộc gặp với đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff tại St. Petersburg; phía Nga cũng từng nói sẵn sàng nối lại hình thức đàm phán này. Ông Trump còn bày tỏ sẵn sàng dự một cuộc gặp thượng đỉnh ba bên Mỹ-Nga-Trung bên lề hội nghị APEC tại Thâm Quyến vào tháng 11 để thảo luận về xung đột. Những kế hoạch này cho thấy cánh cửa đối thoại chưa đóng, nhưng chưa chứng minh các bên đã tiến gần một thỏa thuận.
Thước đo của chính sách không nên là số thỏa thuận thương mại hay cuộc gặp được tổ chức, mà là liệu chúng có tạo ra bước giảm leo thang cụ thể hay không. Nếu trừng phạt Nga được nới trước, còn nghĩa vụ của Moscow vẫn mơ hồ, Washington có nguy cơ làm suy yếu niềm tin của Ukraine và các đồng minh châu Âu. Kết luận: đối thoại và hợp tác kinh tế có thể mở lối cho ngoại giao, nhưng chỉ đem lại hòa bình bền vững khi mọi nới lỏng đi cùng điều kiện minh bạch, có thể kiểm chứng và không đặt Kiev vào thế phải nhượng bộ đơn phương.
