Quy hoạch 1.608,79 ha: Bước định hình trục du lịch ven biển mới của Phú Quốc
Quy hoạch phân khu ven biển phía Đông Phú Quốc là bản thiết kế phát triển 1.608,79 ha đất giữa núi Hàm Ninh và mặt biển, nhằm hình thành một không gian Phú Quốc du lịch ven biển kết hợp đô thị, nghỉ dưỡng sinh thái và dịch vụ, với cấu trúc hiện đại nhưng vẫn kiểm soát mật độ xây dựng, ưu tiên hành lang sinh thái và bãi biển công cộng để hướng tới phát triển bền vững cho đặc khu du lịch trong dài hạn.
Điểm mấu chốt của quyết định 4325/QĐ-UBND do UBND tỉnh An Giang ban hành là xác lập khung pháp lý để triển khai các dự án du lịch, đô thị và hạ tầng trên diện tích quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/2.000 ở phía Đông, thuộc phân khu 9 của đặc khu Phú Quốc. Phạm vi nghiên cứu khoảng 1.633,19 ha, trong đó 1.608,79 ha lập quy hoạch và khoảng 24,4 ha là khu vực cho thuê môi trường biển phục vụ hoạt động trên mặt nước.
Về định hướng chức năng, khu vực được xác định là khu dịch vụ du lịch, đô thị du lịch hỗn hợp, nghỉ dưỡng sinh thái, giải trí thể thao biển và sân golf, với lộ trình thực hiện đến giai đoạn 2030 và tầm nhìn 2040. Quy hoạch phân khu này là "cửa ngõ" để Phú Quốc có một trục du lịch ven biển phía Đông đủ tầm cạnh tranh khu vực, thay vì chỉ dồn lực vào bờ Tây như trước đây.
Cơ cấu đất: 429,32 ha dịch vụ du lịch có đủ để tạo khác biệt?
Nếu muốn cạnh tranh với các khu resort trong khu vực, Phú Quốc không thể chỉ dàn hàng khách sạn dọc bờ biển. Cách phân bổ đất trong quy hoạch cho thấy tham vọng tạo một hệ sinh thái du lịch – nông nghiệp – sinh thái thay vì một dải bê tông ven biển. Đất khu dịch vụ du lịch chiếm 429,32 ha, tương đương 26,69% diện tích lập quy hoạch, cùng 397,94 ha đất sinh thái nông nghiệp chiếm 24,74%. Đây là điểm khác biệt so với nhiều mô hình phát triển ven biển thuần nghỉ dưỡng.
Ngoài ra còn có 59,61 ha đất sân golf, 195,45 ha bãi cát ven biển, 37,51 ha cây xanh cách ly, 17 ha cây xanh công cộng và 27,41 ha sông, suối, kênh, rạch. Tỷ lệ lớn bãi cát và mặt nước cho thấy ý đồ giữ phần đáng kể không gian mở – yếu tố quan trọng nếu muốn xây dựng hình ảnh Phú Quốc du lịch ven biển gắn với trải nghiệm thiên nhiên, chứ không phải "bức tường resort" chắn biển.
Tuy vậy, quy hoạch khu dịch vụ dày đặc khách sạn, thương mại và sân golf nếu không được kiểm soát tốt vẫn có nguy cơ xung đột với mục tiêu phát triển bền vững. Bài toán không phải là có bao nhiêu ha du lịch, mà là những 429,32 ha đó sẽ được tổ chức như thế nào để vừa tạo doanh thu, vừa giữ sức hấp dẫn lâu dài của điểm đến.
Thiết kế không gian và hạ tầng: Lợi thế giữa núi Hàm Ninh và biển có được phát huy?
Vị trí ven biển phía Đông nằm giữa rừng đặc dụng dãy núi Hàm Ninh và biển Phú Quốc, phía đông giáp các bãi cát, bãi đá, phía nam tiếp giáp phân khu Bãi Vòng và suối Rạch Cá. Đây là cấu trúc địa hình hiếm, cho phép tổ chức các tuyến đường ngắm cảnh, trekking núi – biển, làng chài – làng sinh thái nếu quy hoạch không bị bê tông hóa quá mức.
Quyết định quy hoạch yêu cầu công trình cao tầng 15–25 tầng chỉ bố trí ở phía trong, và "tầng cao công trình phải thấp dần về phía biển" nhằm không che chắn tầm nhìn, không phá vỡ đường chân trời tự nhiên và không ảnh hưởng đến rừng đặc dụng. Các cụm dân cư, dịch vụ và nghỉ dưỡng gắn với cấu trúc làng ven biển – cụm sinh thái, ưu tiên đi bộ, xe đạp và xe điện dọc tuyến ven biển. Nếu thực thi nghiêm, đây sẽ là lợi thế cạnh tranh so với nhiều bãi biển trong khu vực đang phải xử lý hệ quả xây dựng bám sát mép nước.
Tuy nhiên, với ba đơn vị ở quy mô 671,52 ha, 388,30 ha và 548,97 ha, dự báo tổng dân số khoảng 16.550 người chưa kể khu xây dựng trên biển 500 ha, áp lực lên hạ tầng và cảnh quan sẽ không nhỏ. Cách thiết kế không gian công cộng, hành lang xanh và hệ thống giao thông thân thiện sẽ quyết định khu vực này thành hình như một đô thị nghỉ dưỡng hài hòa hay một điểm đến đông đúc, khó nhận diện bản sắc.
Phát triển bền vững: Từ yêu cầu bảo vệ bờ biển đến chiến lược dài hạn
Quy hoạch chỉ là bước đầu; khả năng cạnh tranh khu vực phụ thuộc vào việc Phú Quốc có theo đuổi phát triển bền vững đến cùng hay không. Trong giai đoạn thẩm định 5 đồ án phân khu ven biển, tỉnh đã yêu cầu làm rõ giải pháp bảo vệ bờ biển, hành lang sinh thái, vùng hạn chế xây dựng và việc sử dụng năng lượng tái tạo đối với khu ven biển phía Đông. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy áp lực môi trường đã được đặt lên bàn từ sớm.
Ở tầm rộng hơn, tỉnh tiếp tục xem xét điều chỉnh tổng thể quy hoạch chung đô thị Phú Quốc đến năm 2050, tầm nhìn 2065, trong đó phân khu ven biển phía Đông là một mảnh ghép quan trọng. Nếu phân khu này đi đúng hướng – giảm phụ thuộc vào xe cá nhân, ưu tiên xe điện, kiểm soát tỷ lệ đất ở và mật độ xây dựng – nó có thể trở thành "phòng thí nghiệm" cho mô hình đô thị biển sinh thái tại Việt Nam.
Ngược lại, nếu các nguyên tắc phát triển bền vững bị thỏa hiệp vì mục tiêu ngắn hạn, câu chuyện Phú Quốc sẽ đi vào lối mòn của nhiều đô thị du lịch: hạ tầng quá tải, môi trường xuống cấp, giá trị trải nghiệm suy giảm. Cửa sổ thời gian từ nay đến các mốc 2030 và 2040 là khoảng lặng hiếm hoi để các nhà quản lý, nhà đầu tư và cộng đồng cùng quyết định Phú Quốc du lịch ven biển sẽ được ghi nhớ như một hình mẫu hay một bài học.
Kết luận: Muốn cạnh tranh khu vực, phải dám khác biệt
Quy hoạch 1.608,79 ha ven biển phía Đông không chỉ là chuyện phân chia bao nhiêu ha làm khu dịch vụ, bao nhiêu ha làm sân golf. Nó là lời trả lời của Phú Quốc cho câu hỏi: cạnh tranh khu vực bằng điều gì ngoài nắng, gió và biển xanh – những thứ nước nào cũng có. Với lợi thế nằm giữa núi Hàm Ninh và biển, quỹ đất lớn cho sinh thái nông nghiệp, bãi cát và không gian xanh, Phú Quốc có đủ chất liệu để xây dựng một mô hình phát triển bền vững khác biệt.
Vấn đề còn lại là kỷ luật quy hoạch và sự nhất quán trong triển khai. Nếu các nguyên tắc giữ tầm nhìn biển, ưu tiên giao thông thân thiện, bảo vệ rừng đặc dụng và hành lang sinh thái được tôn trọng, ven biển phía Đông có thể trở thành "bản nâng cấp" của hình ảnh đảo ngọc – một điểm đến sinh thái, thể thao biển, nghỉ dưỡng chất lượng cao. Còn nếu không, 1.600 ha vàng sẽ chỉ thêm một đường bờ biển đông đúc trong bản đồ du lịch khu vực, khó tạo dấu ấn lâu dài.
