Phòng ngừa phải bắt đầu từ người dân
An ninh phi truyền thống là nhóm nguy cơ như biến đổi khí hậu, dịch bệnh, mất an toàn mạng và gián đoạn nguồn năng lượng, nước, có thể lan rộng qua nhiều lĩnh vực và gây ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống. Đề án tuyên truyền đến năm 2030 đặt ra một lựa chọn đúng: không thể chờ sự cố rồi mới yêu cầu cộng đồng ứng phó. Khi các rủi ro có thể vượt khỏi khả năng xử lý riêng lẻ của một ngành hay địa phương, người dân, doanh nghiệp, cơ quan và tổ chức cần cùng hiểu trách nhiệm của mình. Đề án hướng tới chuyển biến về nhận thức, trách nhiệm và hành động, đồng thời nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo và ứng phó của quốc gia. Tầm nhìn ấy chỉ có ý nghĩa nếu kiến thức đi kèm hướng dẫn thiết thực: nhận ra dấu hiệu nguy hiểm, tiếp cận thông tin đáng tin cậy, biết cách tự bảo vệ và phối hợp khi xảy ra sự cố.
Truyền thông số cần dẫn đến hành động
Đổi mới truyền thông bằng chuyển đổi số là hướng đột phá, nhưng số hóa không nên bị xem như mục tiêu tự thân. Giá trị của nó nằm ở việc đưa thông tin chuẩn xác đến đúng người, đúng lúc và theo cách dễ hiểu. Đề án đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% cán bộ lãnh đạo, quản lý chủ chốt các cấp được quán triệt chiến lược và chính sách liên quan; đồng thời toàn bộ cơ sở giáo dục triển khai hoạt động tuyên truyền phù hợp. Đây là quy mô triển khai đáng kể, song hiệu quả sẽ phụ thuộc vào nội dung có sát nhu cầu từng nhóm hay không. Thông điệp thống nhất trên báo chí, nền tảng số, mạng xã hội và hệ thống thông tin cơ sở có thể giúp người dân nhận diện nguy cơ, tránh tin giả và chọn cách ứng phó thích hợp. Với cộng đồng ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và nhóm dễ bị tác động, khả năng tiếp cận phải được tính ngay từ khâu thiết kế.
Cảnh báo sớm phải nối với năng lực ứng phó
Cảnh báo sớm chỉ hữu ích khi dữ liệu đáng tin cậy được chuyển thành quyết định kịp thời và hướng dẫn mà người dân có thể làm theo. Tại Hà Nội ngày 28/10/2026, Bộ Công an tổ chức hội nghị sơ kết một năm triển khai chiến lược quốc gia về phòng ngừa, ứng phó với các đe dọa an ninh phi truyền thống; tại đây, Thứ trưởng Lê Xuân Định đề xuất bốn nhóm nhiệm vụ trọng tâm cho giai đoạn tiếp theo. Trong đó, kết nối dữ liệu phục vụ cảnh báo và phối hợp điều hành cần đi đôi với thử nghiệm, diễn tập và đánh giá công nghệ trong điều kiện vận hành thực tế. Khoa học giúp nhận diện nguy cơ, công nghệ hỗ trợ giám sát và xử lý, còn chuyển đổi số kết nối dữ liệu với hoạt động điều hành. Đáng chú ý, hiệu quả cần được đo bằng thời gian cảnh báo, độ tin cậy, khả năng tiếp cận người dân và duy trì dịch vụ thiết yếu — thay vì chỉ đếm nền tảng hay thiết bị được triển khai.
Từ kỹ năng tự bảo vệ đến sức chống chịu chung
Tác động thực tế của đề án sẽ được nhìn thấy trong những việc rất cụ thể: người dân biết tìm cảnh báo ở đâu, gia đình có thể làm gì khi có sự cố, doanh nghiệp duy trì hoạt động ra sao và cơ quan chức năng phối hợp thế nào. Vì vậy, kỹ năng tự bảo vệ không thể dừng ở khẩu hiệu; cần được tập luyện và điều chỉnh theo nguy cơ, địa bàn, đối tượng. Lộ trình cũng cần biến mục tiêu thành việc làm liên tục: giai đoạn 2026–2028 tập trung ban hành kế hoạch, hoàn thiện tài liệu và thông điệp, củng cố phối hợp, dữ liệu và lực lượng nòng cốt; giai đoạn 2029–2030 nhân rộng mô hình hiệu quả, hoàn thiện phối hợp và nâng năng lực xử lý khủng hoảng. Xa hơn, đến năm 2045, đề án hướng tới hệ sinh thái truyền thông đa nền tảng và cộng đồng có khả năng tự phòng ngừa, tự bảo vệ. Kết luận quan trọng là công nghệ chỉ phát huy giá trị khi đi cùng con người có kỹ năng, thông tin tin cậy và cơ chế ứng phó rõ ràng; đó mới là nền tảng bảo vệ dân cư, duy trì hoạt động thiết yếu và giảm thiểu thiệt hại.
