Năng lực ứng phó phải được kiểm chứng trong thực tế
An ninh phi truyền thống là tập hợp những nguy cơ như biến đổi khí hậu, dịch bệnh, tấn công mạng và đứt gãy an ninh năng lượng, nguồn nước có thể lan qua nhiều lĩnh vực, gây ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và vượt quá khả năng xử lý của một đơn vị riêng lẻ. Vì vậy, thước đo của chuẩn bị không nên là số kịch bản đã ban hành, mà là liệu chúng có vận hành được khi khủng hoảng xảy ra hay không. Sáng 28/10/2026, Bộ Công an tổ chức hội nghị sơ kết một năm thực hiện Nghị quyết 147/NQ-CP, chiến lược quốc gia về phòng ngừa, ứng phó với các đe dọa này đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Tại hội nghị, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh yêu cầu chuyển kịch bản từ “xây dựng” sang “vận hành được”. Đó là chuyển hướng cần thiết: kế hoạch chỉ có giá trị khi người thực thi biết việc phải làm, phối hợp với ai và hành động theo tín hiệu nào.
Công nghệ phải nối dữ liệu với quyết định
Khoa học, công nghệ và chuyển đổi số cần được xem là năng lực ứng phó thực tế, không phải lớp trang trí cho chiến lược. Khoa học giúp nhận diện căn cứ và mức độ rủi ro; công nghệ hỗ trợ giám sát, cảnh báo và xử lý; đổi mới sáng tạo mở ra giải pháp mới; còn chuyển đổi số kết nối dữ liệu với điều hành để người có trách nhiệm ra quyết định kịp thời. Giá trị này chỉ thành hiện thực nếu công nghệ được thử nghiệm trong điều kiện vận hành, gắn với tập huấn lực lượng tuyến đầu và được đánh giá bằng kết quả có thể kiểm chứng. Cảnh báo đến sớm nhưng không rõ ràng, không tiếp cận được người dân hoặc không kích hoạt hành động cụ thể thì vẫn là một mắt xích hỏng. Bởi vậy, các chỉ số như thời gian cảnh báo, độ tin cậy, khả năng tiếp cận cộng đồng và duy trì dịch vụ thiết yếu đáng được ưu tiên hơn số lượng nền tảng hay hệ thống được đưa vào sử dụng.
Hướng đi này cần đi cùng đặt hàng nghiên cứu theo rủi ro cụ thể, xác định rõ đơn vị tiếp nhận kết quả và trách nhiệm ứng dụng. Công nghệ hữu ích nhất là công nghệ giải quyết được bài toán của cơ quan sử dụng, chứ không phải giải pháp được phát triển tách rời nhu cầu.
Kịch bản liên thông, người dân được cảnh báo và bảo vệ
Kịch bản chuyên ngành chỉ giúp ích khi khớp với nhau. Nếu các bộ, ngành và địa phương dùng quy trình chồng chéo, hoặc không rõ ai ra lệnh và ai chia sẻ dữ liệu, thời gian quý giá sẽ mất ngay lúc cần ứng phó khẩn cấp. Bộ Công an được giao phối hợp rà soát để các kịch bản bảo đảm liên thông, tránh chồng chéo và phù hợp cơ chế ứng phó hiện hành. Sau khi hoàn thiện, các phương án cần được tập huấn, diễn tập; giấy tờ không thể thay cho năng lực phối hợp đã được kiểm chứng. Cảnh báo sớm cũng phải được tính từ góc nhìn của người nhận: thông tin có đến đúng lúc, đúng địa bàn, dễ hiểu và chỉ rõ cách tự bảo vệ hay không? Đề án tuyên truyền đặt trọng tâm vào việc trang bị kiến thức đi cùng kỹ năng để cộng đồng nhận diện rủi ro, bảo vệ mình và phối hợp ứng phó. Truyền thông số, nền tảng trực tuyến và hệ thống thông tin cơ sở có thể mở rộng tiếp cận, nhưng thông điệp vẫn cần phù hợp với từng nhóm dân cư, kể cả vùng sâu, vùng xa và nhóm dễ bị tác động.
Trách nhiệm chung là điều kiện để duy trì hoạt động thiết yếu
Không cơ quan nào có thể một mình kiểm soát các rủi ro có tính liên ngành và gây tác động dây chuyền. Trách nhiệm ứng phó vì thế thuộc về cả hệ thống chính trị và toàn xã hội; doanh nghiệp, cộng đồng dân cư và từng người dân đều cần biết cách nhận diện nguy cơ, tự bảo vệ và tham gia cơ chế cảnh báo sớm. Điều đó không làm nhẹ vai trò điều phối của nhà nước; ngược lại, càng nhiều chủ thể tham gia thì càng cần đầu mối rõ ràng, thông tin nhất quán và trách nhiệm cụ thể. Đề án tuyên truyền xác định tám nhóm nhiệm vụ, giải pháp, trong đó có chuẩn hóa thông điệp và lấy chuyển đổi số, truyền thông số làm hướng đổi mới. Bộ Khoa học và Công nghệ cũng nêu bốn nhóm nhiệm vụ trọng tâm về khoa học, công nghệ; trong đó có đưa giải pháp vào thử nghiệm, diễn tập và đánh giá thực tế. Hướng đi đúng là gắn những nhiệm vụ ấy với mục tiêu gần gũi: cảnh báo đủ sớm, bảo vệ được người dân và giữ cho dịch vụ thiết yếu tiếp tục hoạt động. Công nghệ chỉ đáng tin khi cả hệ thống và cộng đồng có thể cùng sử dụng nó trong thời điểm khó khăn.
