Tầm nhìn quốc gia phải bắt đầu từ một tuổi thơ an toàn
Chiến lược quốc gia về phát triển trẻ em là khuôn khổ chính sách nhằm bảo đảm mọi trẻ được sống an toàn, thực hiện đầy đủ quyền, tiếp cận công bằng các dịch vụ chất lượng và phát triển toàn diện cả thể chất, trí tuệ, tinh thần lẫn năng lực sáng tạo. Được phê duyệt tại Quyết định 2033/QĐ-TTg, chiến lược xác định mục tiêu đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045. Tầm nhìn ấy không nên bị hiểu như một lời hứa xa xôi: giá trị của nó nằm ở việc biến an toàn, sức khỏe, giáo dục và hạnh phúc thành chuẩn mực trong đời sống hằng ngày của trẻ. Một môi trường an toàn cho trẻ không chỉ là nơi không có bạo lực; đó còn phải là nơi trẻ được tôn trọng, có cơ hội học tập và được hỗ trợ để lớn lên theo khả năng của mình.
Đến năm 2045, mục tiêu là để mọi trẻ em được bảo đảm đầy đủ quyền và tiếp cận công bằng, chất lượng cao các dịch vụ y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao, phúc lợi xã hội cùng những dịch vụ thiết yếu khác. Đây là cách đặt phát triển trẻ em vào trung tâm của chất lượng sống và tương lai đất nước, thay vì chỉ xem trẻ như đối tượng cần che chở.
An toàn phải đi cùng cơ hội phát triển toàn diện
Trọng tâm của chiến lược là một môi trường an toàn, lành mạnh, thân thiện và hạnh phúc. Cách đặt mục tiêu này có ý nghĩa vì bảo vệ trẻ khỏi nguy cơ mới chỉ là điều kiện ban đầu; trẻ còn cần sức khỏe, dinh dưỡng, giáo dục có chất lượng, vui chơi và hỗ trợ để phát triển kỹ năng. Chiến lược hướng tới sự phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, tinh thần, đạo đức, nhân cách, kỹ năng sống, kỹ năng số và năng lực sáng tạo.
Các chỉ tiêu cụ thể giúp tầm nhìn bớt trừu tượng: tỷ lệ tiêm chủng trong chương trình tiêm chủng mở rộng được đặt mục tiêu trên 95% vào năm 2030; tỷ lệ huy động trẻ đi học mẫu giáo hướng tới 97% vào cùng năm. Chiến lược cũng đặt mục tiêu giảm tỷ lệ trẻ bị bạo lực, xâm hại tình dục ít nhất 5% mỗi năm đến năm 2030. Những con số này cần được nhìn như lời nhắc về trách nhiệm thực thi, không phải bằng chứng rằng mục tiêu đã đạt. Trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt và trẻ tại địa bàn khó khăn cần được ưu tiên để nguyên tắc công bằng trở thành trải nghiệm thực tế.
Hà Nội cụ thể hóa quyền trẻ em bằng tiếng nói và sự tham gia
Kế hoạch số 417/KH-UBND, ban hành ngày 26/10/2026, cho thấy Hà Nội muốn chuyển từ tư duy làm thay sang tư duy lấy trẻ em làm trung tâm, đồng thời bảo đảm an toàn toàn diện trong gia đình, trường học và xã hội. Đây là hướng đi đáng ủng hộ: trẻ không thể được bảo vệ đầy đủ nếu người lớn chỉ quyết định thay mà không lắng nghe các em. Kế hoạch đặt mục tiêu tham vấn trẻ hoặc tổ chức đại diện trẻ trong 100% chính sách, kế hoạch và văn bản pháp luật liên quan; mỗi xã, phường triển khai ít nhất một mô hình thúc đẩy quyền tham gia do trẻ khởi xướng và tổ chức thực hiện.
Kế hoạch còn hướng tới việc 80% trẻ có cơ hội bày tỏ nguyện vọng trong gia đình, trường học hoặc cơ sở trợ giúp xã hội, và ít nhất 70% ý kiến tại diễn đàn, hội đồng trẻ em được cơ quan chức năng tiếp nhận, xử lý, phản hồi minh bạch, kịp thời. Tham gia ở đây không phải hình thức: trẻ cần thấy ý kiến của mình tạo ra phản hồi cụ thể. Khi trẻ được làm tranh, video hoặc bài viết về vấn đề học đường, bạo lực, áp lực tâm lý và lối sống lành mạnh, các em có thể rèn tư duy phản biện, kỹ năng số và tự tin lên tiếng.
Thước đo cuối cùng là cách chính sách đi vào đời sống
Chiến lược quốc gia xác định tám nhóm nhiệm vụ, từ hoàn thiện chính sách và nâng cao năng lực quản trị đến chăm sóc sức khỏe, giáo dục, bảo vệ trẻ, thúc đẩy quyền tham gia, chuyển đổi số, truyền thông và huy động nguồn lực. Phạm vi rộng là cần thiết, nhưng kết quả sẽ phụ thuộc vào sự phối hợp giữa cơ quan công quyền, gia đình, nhà trường và cộng đồng. Hà Nội cũng đặt mục tiêu tập huấn 100% cán bộ làm công tác trẻ em, giáo viên, cán bộ Đoàn - Đội và 70% cha mẹ, người chăm sóc để nâng cao năng lực, hướng tới cách giáo dục thấu cảm, tôn trọng.
Điều cần theo dõi không chỉ là số mô hình được lập hay số người được tập huấn, mà còn là trẻ có thực sự an toàn, được lắng nghe và tiếp cận dịch vụ phù hợp hay không. Chính sách chỉ có sức nặng khi quyền trẻ em hiện diện trong những quyết định thường ngày ở nhà, ở trường và tại địa phương. Vì vậy, lấy trẻ em làm trung tâm không nên là khẩu hiệu của riêng Hà Nội hay một giai đoạn kế hoạch: đó phải là nguyên tắc xuyên suốt để tầm nhìn đến năm 2045 trở thành một tuổi thơ tốt đẹp hơn cho mọi trẻ.
