Liên kết mới là nền móng công nghiệp thế hệ mới
Hệ sinh thái công nghiệp thế hệ mới là mạng lưới kết nối trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, nhà đầu tư và cơ quan quản lý để đưa tri thức, công nghệ và vốn vào hoạt động sản xuất thực tế. Đây là điều TP.HCM cần xây dựng nếu muốn chuyển lợi thế quy mô thành năng lực cạnh tranh bền vững. Ngày 26/10, Ngày Đổi mới sáng tạo mở 2026 diễn ra tại TP.HCM với chủ đề “Kiến tạo thành phố công nghiệp thế hệ mới”, mở đầu chuỗi hoạt động Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026. Thành phố thúc đẩy liên kết doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học và nhà đầu tư, thay vì để nghiên cứu và sản xuất vận hành tách rời. Định hướng này đáng chú ý vì công nghệ chỉ tạo ra giá trị công nghiệp khi có nơi thử nghiệm, khách hàng ứng dụng và vốn theo đuổi đến khâu triển khai. Bởi vậy, thước đo không nên dừng ở số sáng kiến hay sự kiện, mà phải là khả năng biến bài toán của nhà máy thành nhu cầu nghiên cứu cụ thể.
Từ AI đến chuyển đổi xanh: đổi mới phải đi vào nhà máy
Trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và các công nghệ đột phá đang làm thay đổi phương thức sản xuất công nghiệp cùng chuỗi cung ứng toàn cầu. Vì vậy, lợi thế dựa chủ yếu vào đất đai, chi phí thấp và lao động giá rẻ khó có thể là nền tảng đủ sức bảo đảm sức cạnh tranh trong dài hạn. Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo Nguyễn Khắc Lịch nhấn mạnh AI và sản xuất thông minh cần trở thành động lực nâng năng suất, đổi mới mô hình tăng trưởng. Hướng phát triển được nêu còn gồm bán dẫn, trung tâm dữ liệu, tự động hóa, công nghiệp xanh và năng lượng sạch. Với các khu công nghiệp hiện hữu, chuyển đổi theo hướng sinh thái, xanh và thông minh là một phần của chương trình. Nhưng đưa công nghệ vào nhà máy đòi hỏi nhiều hơn việc mua thiết bị: cần hạ tầng tính toán, dữ liệu, nền tảng dùng chung và nhân lực phù hợp. Nếu thiếu các điều kiện ấy, sản xuất thông minh dễ chỉ là khẩu hiệu, còn chuyển đổi xanh khó gắn với hoạt động vận hành.
Thử nghiệm và hạ tầng quyết định sức hút đầu tư
Muốn doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ mới, TP.HCM cần làm rõ đường đi từ thử nghiệm đến ứng dụng. Thành phố dự kiến chủ động công bố các bài toán cần giải quyết, đặt hàng giải pháp, mở dữ liệu và hạ tầng thử nghiệm; đồng thời áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát để kiểm chứng công nghệ trong môi trường thực tế. Đây là hướng đi hợp lý: giảm khoảng cách giữa nghiên cứu và nhu cầu thị trường, đồng thời tạo điều kiện đánh giá rủi ro trước khi triển khai rộng. Hạ tầng cũng là điều kiện để hệ sinh thái đổi mới có thể phát triển, chứ không chỉ là phần xây dựng đi kèm. Thành phố đặt vấn đề huy động đầu tư công, hợp tác công tư và vốn tư nhân để chuẩn bị hạ tầng đón nhà đầu tư. Quy hoạch tổng thể đang được hoàn thiện, dự kiến trình và ban hành trong tháng 11/2026. Thành phố đồng thời ưu tiên phát triển 11 khu công nghệ số. Hiệu quả sẽ phụ thuộc vào khả năng kết nối những khu này với viện trường, doanh nghiệp và nhu cầu sản xuất; nếu không, hạ tầng mới có thể trở thành những điểm rời rạc thay vì một mạng lưới đổi mới.
Kết quả phải đo bằng công nghệ được ứng dụng
TP.HCM có nền tảng để theo đuổi hướng đi này: mạng lưới đại học, cơ sở nghiên cứu và công nghiệp có thể kết nối với các không gian thử nghiệm, khu công nghệ số và nguồn vốn. Tuy nhiên, mở rộng quy mô địa lý hay công bố định hướng công nghệ chưa tự động tạo nên hệ sinh thái công nghiệp. Phần khó hơn là thiết lập quan hệ hợp tác đủ chặt để doanh nghiệp nêu bài toán, nhóm nghiên cứu phát triển giải pháp, còn nhà đầu tư hỗ trợ đưa giải pháp vào sản xuất. Đó cũng là lý do các cơ chế thử nghiệm cần gắn với mục tiêu ứng dụng rõ ràng, còn chính sách hỗ trợ phải tiếp cận được những dự án cụ thể. Khi dữ liệu, hạ tầng tính toán, năng lượng sạch và nguồn nhân lực được chuẩn bị đồng bộ, sản xuất thông minh và chuyển đổi xanh mới có cơ hội trở thành năng lực vận hành, thay vì danh sách ưu tiên. Kết luận, tham vọng công nghiệp thế hệ mới của TP.HCM sẽ được quyết định không phải bởi số khu công nghệ số được quy hoạch, mà bởi mức độ chuyển hóa nghiên cứu thành công nghệ doanh nghiệp sử dụng được. Kết nối đúng các mắt xích ấy mới là cách xây dựng một hệ sinh thái công nghiệp có sức cạnh tranh.
