Tái cấu trúc công nghiệp phải bắt đầu từ đổi mới
Đổi mới sáng tạo trong tái cấu trúc không gian công nghiệp là cách tổ chức hạ tầng, nghiên cứu, sản xuất và vốn để công nghệ mới có thể chuyển thành sản phẩm, doanh nghiệp và năng lực cạnh tranh. Đây là điểm mấu chốt trong tham vọng của TP.HCM: không chỉ mở rộng mặt bằng sản xuất mà phải thay đổi cách tạo ra giá trị.
Ngày 26/10, Open Innovation Day 2026 diễn ra tại TP.HCM với chủ đề “Kiến tạo thành phố công nghiệp thế hệ mới”, mở đầu chuỗi hoạt động Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, năm đầu tiên được Diễn đàn Kinh tế Thế giới đồng thương hiệu. Sự kiện nêu đúng bài toán của thành phố: tăng trưởng giai đoạn mới cần kết hợp công nghệ, đổi mới sáng tạo và các lĩnh vực kinh tế, thay vì dựa chủ yếu vào mở rộng sản xuất.
Định hướng này có nền tảng nhưng không bảo đảm thành công. TP.HCM có hơn 26 năm phát triển Khu Công nghệ cao, hơn 80 trường đại học và hơn 40 vườn ươm, trung tâm đổi mới sáng tạo, cơ sở ươm tạo công nghệ. Giá trị của những nguồn lực ấy phụ thuộc vào khả năng kết nối chúng với nhu cầu doanh nghiệp và thị trường.
Không gian mới cần đi cùng hạ tầng và năng lượng
Việc hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu mở thêm dư địa để thành phố tổ chức lại sản xuất, phát triển khu công nghiệp công nghệ cao và khu công nghệ số. Đây không chỉ là cơ hội có thêm đất. Nếu quy hoạch chỉ dời nhà máy đến những địa bàn rộng hơn mà thiếu kết nối hạ tầng, nhân lực và công nghệ, sự thay đổi sẽ dừng ở địa giới.
Bắc Tân Uyên và Châu Đức được xác định có tiềm năng phát triển không gian công nghiệp quy mô lớn, gắn với hạ tầng năng lượng như điện mặt trời và điện gió ngoài khơi. Thành phố dự kiến phối hợp đầu tư công, hợp tác công tư và nguồn lực tư nhân để chuẩn bị hạ tầng, thu hút nhà đầu tư. Đây là hướng đi cần thiết, bởi công nghiệp thế hệ mới đòi hỏi nền tảng số, logistics và nguồn năng lượng phù hợp chứ không chỉ nhà xưởng.
Theo định nghĩa được nêu tại sự kiện, thành phố công nghiệp thế hệ mới là hệ sinh thái trong đó hạ tầng số và trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và công nghệ lõi, năng lượng xanh, logistics cùng nguồn nhân lực bổ trợ lẫn nhau. Tầm nhìn này chỉ thuyết phục khi quy hoạch hạ tầng tạo được các liên kết đó trên thực địa.
Từ AI, bán dẫn đến kinh tế tầm thấp
Các lĩnh vực được đặt vào trọng tâm gồm trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, năng lượng xanh và kinh tế tầm thấp. Định hướng công nghệ quốc gia tập trung làm chủ AI, bán dẫn và phương tiện bay không người lái; song song là phát triển sản xuất thông minh, hạ tầng tính toán và trung tâm dữ liệu AI. Đây là lựa chọn có thể nâng chất lượng công nghiệp, nhưng đòi hỏi năng lực nghiên cứu, nhân lực và môi trường thử nghiệm đi trước dòng đầu tư.
Kinh tế tầm thấp cũng được đưa vào chương trình thảo luận, với UAV, hệ thống tự hành, kết nối vệ tinh, hạ tầng thử nghiệm và khu công nghiệp chuyên ngành. Mục tiêu đến năm 2030 là vận hành ba khu thử nghiệm bay cấp quốc gia và ít nhất một trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm quốc gia, đồng thời gắn thị trường UAV với yêu cầu an toàn, quốc phòng và an ninh.
Các mục tiêu công nghệ sẽ khó thành hiện thực nếu doanh nghiệp không thể thử nghiệm sản phẩm trong khuôn khổ rõ ràng. Vì vậy, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cho AI, UAV, hệ thống tự hành và sản xuất thông minh cần vừa mở đường cho sáng tạo, vừa xác định trách nhiệm và cách kiểm soát rủi ro.
Hệ sinh thái mới là phép thử quyết định
Quỹ đất và đường sá có thể thu hút dự án, nhưng không tự tạo ra đổi mới sáng tạo TP.HCM. Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Minh Huy Vũ nhấn mạnh công nghiệp thế hệ mới cần hệ sinh thái kết nối trường đại học, viện nghiên cứu, vườn ươm, doanh nghiệp và nhà đầu tư. Khi những bên này cùng tham gia, nghiên cứu mới có cơ hội vượt khỏi phòng thí nghiệm để trở thành sản phẩm thương mại.
Thành phố đã thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm với vốn ban đầu 500 tỷ đồng nhằm thu hẹp khoảng cách giữa nghiên cứu và thương mại hóa công nghệ. Con số này đáng chú ý, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào cơ chế lựa chọn dự án, mức độ chấp nhận rủi ro có kiểm soát và khả năng kéo thêm vốn tư nhân. Open Innovation Day cũng đặt tham vọng thúc đẩy chuyển giao, ứng dụng, thương mại hóa công nghệ và hình thành các dự án hợp tác quy mô lớn.
Thành phố cam kết xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, thủ tục thuận lợi, hạ tầng số hiện đại, nhân lực chất lượng cao và thể chế linh hoạt để thu hút dự án nghiên cứu, phát triển cùng các mô hình công nghệ mới. Đó là điều kiện cần; điều kiện đủ là biến cam kết và kết nối tại diễn đàn thành dự án có sản phẩm, đối tác và tiến độ rõ ràng. Nếu làm được, hệ sinh thái đổi mới sẽ là động cơ của chuyển dịch công nghiệp, chứ không phải phần trang trí cho quy hoạch.
