NATO Bắc Cực: Từ vùng ngoại biên thành mặt trận chiến lược
NATO Bắc Cực là cách gọi xu hướng liên minh quân sự Bắc Đại Tây Dương tăng cường hiện diện, phối hợp an ninh và quốc phòng tại khu vực Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương, phản ánh việc vùng địa lý từng bị coi là ngoại biên đang trở thành không gian cạnh tranh chiến lược, nơi các đồng minh như Canada và Iceland muốn định hình luật chơi, bảo vệ lợi ích chung và củng cố vai trò của NATO trong bối cảnh trật tự quyền lực toàn cầu dịch chuyển nhanh chóng. Ở góc nhìn này, lời kêu gọi của Ottawa và Reykjavík không phải là động thái mang tính biểu tượng, mà là bước đi có tính toán nhằm đưa Bắc Cực vào trung tâm thảo luận chiến lược của liên minh. Hai ngoại trưởng Anita Anand và Thorgerdur Katrin Gunnarsdottir đã sử dụng cuộc gặp tại Reykjavík để chính thức đặt vấn đề tăng cường hiện diện NATO ở Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương lên bàn nghị sự ngoại giao.
Canada – Iceland: Liên kết song phương để nâng tầm an ninh Bắc Đại Tây Dương
Điểm đáng chú ý trong động thái kêu gọi NATO tăng hiện diện là cách Canada và Iceland xây dựng nền tảng song phương trước khi đẩy vấn đề lên cấp liên minh. Hai nước khẳng định duy trì hợp tác chặt chẽ cả song phương lẫn đa phương, dựa trên giá trị chung, cam kết với chủ nghĩa đa phương, luật pháp quốc tế và mối quan hệ giao lưu nhân dân lâu đời. Việc cập nhật và ký lại Bản ghi nhớ thỏa thuận về an ninh và quốc phòng đầu năm nay cho thấy an ninh Bắc Đại Tây Dương không chỉ là khẩu hiệu, mà đã được cụ thể hóa thành khuôn khổ hợp tác. Đồng thời, hai bên nhấn mạnh phát triển bền vững và mở rộng cơ hội kinh tế tại Bắc Cực, từ hiện đại hóa hiệp định thương mại tự do với khối EFTA đến việc thành lập mạng lưới hợp tác năng lượng địa nhiệt Canada – Iceland. Sự kết hợp giữa an ninh, quốc phòng và kinh tế cho thấy họ muốn thiết kế một trật tự khu vực vừa an toàn vừa sinh lợi.
Bắc Cực trong bức tranh NATO phân tầng và cạnh tranh ảnh hưởng
Lời kêu gọi tăng cường NATO Bắc Cực diễn ra trong bối cảnh liên minh đang xuất hiện những đường rạn mới về đoàn kết. Washington đã hai lần tổ chức các cuộc gặp với một nhóm đồng minh được lựa chọn kể từ mùa xuân, được gọi là “Nhóm Bergen”, tập trung vào các nước có chi tiêu quốc phòng cao như Na Uy, Thụy Điển, Phần Lan, Ba Lan, Đức và Hà Lan, sau đó bổ sung Đan Mạch và Thổ Nhĩ Kỳ. Các nước bị loại khỏi nhóm lo ngại cơ chế này có thể làm suy yếu sự thống nhất của NATO, trong khi Nga gia tăng các hoạt động chiến tranh hỗn hợp tại châu Âu. Trong bối cảnh đó, việc Canada và Iceland nhấn mạnh hợp tác NATO Iceland và mở rộng hiện diện ở Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương là cách họ khẳng định rằng an ninh Bắc Đại Tây Dương không thể chỉ là câu chuyện của một “câu lạc bộ riêng”, mà phải là ưu tiên chung của toàn liên minh.
Mỹ gia tăng ảnh hưởng và cuộc đua định hình luật chơi ở Bắc Cực
Theo tuyên bố ngoại giao, lời kêu gọi của Canada và Iceland có thể được nhìn nhận như một phần trong nỗ lực củng cố vai trò của NATO tại khu vực, nơi Mỹ đang gia tăng tầm ảnh hưởng. Việc Tổng thống Donald Trump tham dự Hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara tháng 7/2026 cho thấy Washington không chỉ thúc đẩy các nhóm đồng minh chọn lọc, mà còn muốn định hướng ưu tiên chiến lược của toàn khối. Trong bối cảnh đó, hai quốc gia Bắc Cực này chọn cách chủ động: họ không chờ Mỹ vạch đường, mà đưa ra đề xuất cụ thể về tăng hiện diện NATO ở Bắc Cực, đồng thời nhấn mạnh phối hợp chặt chẽ về các ưu tiên địa chính trị chung tại Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương. Việc cả hai đặt cơ quan đại diện ngoại giao tại Nuuk, thủ phủ Greenland, là minh chứng thực tế cho cách họ bám sát không gian địa lý trọng yếu để tham gia định hình luật chơi.
Kết luận: Bắc Cực không còn là vùng trắng trên bản đồ chiến lược NATO
Từ góc nhìn Canada và Iceland, tăng cường hiện diện NATO Bắc Cực là bước đi cần thiết để bảo đảm an ninh Bắc Đại Tây Dương trong một liên minh đang phân tầng và một khu vực đang chứng kiến cạnh tranh ảnh hưởng ngày càng rõ nét. Họ không chỉ nói về phòng thủ, mà còn về phát triển bền vững, cơ hội kinh tế và năng lượng sạch, cho thấy an ninh khu vực được hiểu theo nghĩa rộng, gắn với thịnh vượng dài hạn. Các cuộc gặp của “Nhóm Bergen” dự kiến tiếp tục diễn ra tại Ba Lan vào tháng tới, báo hiệu NATO sẽ còn tiếp tục tranh luận về cách phân bổ nguồn lực và ưu tiên chiến lược. Trong cuộc tranh luận đó, thông điệp của Canada và Iceland khá rõ ràng: nếu NATO muốn giữ vai trò trung tâm trong trật tự an ninh mới, Bắc Cực không thể tiếp tục đứng ngoài bản đồ chiến lược của liên minh.
