Thể trạng khỏe không phải lá chắn tuyệt đối
Gan nhiễm mỡ là tình trạng chất béo tích tụ bất thường trong tế bào gan; bệnh có thể xuất hiện ở người gầy, vận động đều và ít uống rượu nếu chế độ ăn tạo dư thừa năng lượng.
Một người đàn ông 48 tuổi thường xuyên tập thể thao, không thừa cân và ít uống rượu bia vẫn bất ngờ phát hiện gan nhiễm mỡ mức độ nặng khi khám sức khỏe định kỳ. Trường hợp này thách thức quan niệm rằng chỉ người béo phì, ít vận động hoặc uống rượu thường xuyên mới có nguy cơ.
Khi tìm hiểu kỹ sinh hoạt, bác sĩ phát hiện ông uống khoảng 2–3 lít nước cam ép mỗi ngày, gần như thay nước lọc bằng loại nước này. Bề ngoài, đây có vẻ là lựa chọn tốt cho sức khỏe; trên thực tế, lượng tiêu thụ quá lớn đã biến nước cam hàng ngày thành nguồn đường đáng lưu ý. Câu chuyện nhắc rằng vóc dáng gọn gàng và lịch tập đều không thể bù đắp mọi thói quen ăn uống.
Đường trong nước ép không vô hại chỉ vì có nguồn gốc tự nhiên
Nước ép trái cây có thể cung cấp vitamin và khoáng chất, nhưng vẫn chứa đường tự nhiên. Fructose được chuyển hóa chủ yếu tại gan; khi nạp quá mức, nhất là qua nước ép, loại đường này có thể thúc đẩy tổng hợp chất béo, làm tăng triglyceride và góp phần khiến mỡ tích tụ trong gan.
Khác với ăn quả nguyên trái, uống nước ép khiến một người dễ nạp lượng đường của nhiều quả trong thời gian ngắn. Tùy cách chế biến, phần bã và chất xơ cũng có thể bị loại bỏ đáng kể. Vì thế, nhãn “tự nhiên” không phải giấy phép để uống tùy ý, càng không khiến nước ép trở thành lựa chọn thay thế nước lọc.
Đây là điểm dễ bị bỏ qua trong lối sống được xem là lành mạnh: người tập luyện có thể chú ý vận động nhưng không nhận ra năng lượng dư thừa từ đồ uống. Với bệnh gan không rượu, việc không uống nhiều rượu không có nghĩa là không còn yếu tố nguy cơ; chế độ ăn giàu đường cũng cần được xem xét.
Hỏi kỹ khẩu phần đôi khi quan trọng hơn vẻ ngoài
Ca bệnh cho thấy lý do bác sĩ cần tìm hiểu chi tiết thói quen ăn uống, thay vì chỉ dựa vào cân nặng, mức độ vận động hay lượng rượu bia. Chính việc hỏi về sinh hoạt đã làm lộ ra lượng nước cam ép uống mỗi ngày, một chi tiết có thể bị xem nhẹ vì gắn với hình ảnh bổ sung vitamin.
Nguồn tin cũng nêu một trường hợp riêng: một phụ nữ 64 tuổi mắc đái tháo đường type 2 thường uống 1,5–2 lít nước ép mỗi ngày và phải cấp cứu vì biến chứng nguy hiểm. Đường huyết của bà gần 1.000 mg/dL, HbA1c đạt 14,5%. Đây không phải cùng một bệnh nhân hay bằng chứng rằng mọi người uống nước ép sẽ gặp biến chứng, nhưng là lời cảnh báo rõ về lượng đường có thể bị tiêu thụ mà không để ý.
Thông điệp thực tế không phải loại bỏ mọi loại trái cây, mà là nhìn cả khẩu phần và cách ăn. Người có bệnh chuyển hóa càng nên trao đổi với nhân viên y tế về loại quả, lượng dùng và việc theo dõi đường huyết.
Đổi thói quen, nhưng đừng tự điều trị
Với người đàn ông 48 tuổi, bác sĩ yêu cầu ngừng dùng nước cam ép thay nước lọc, hạn chế đường và các loại trái cây ngọt theo hướng dẫn, đồng thời dùng thuốc hỗ trợ theo chỉ định. Đây là kế hoạch riêng cho bệnh nhân, không phải lời khuyên để người khác tự mua thuốc hoặc tự đặt chế độ ăn điều trị.
Với sinh hoạt thường ngày, nên ưu tiên nước lọc khi khát, ăn trái cây nguyên quả thay vì thường xuyên uống nước ép và duy trì chế độ ăn cân đối. Người mắc đái tháo đường không nhất thiết phải kiêng hoàn toàn trái cây, nhưng cần chọn loại phù hợp, ăn lượng vừa phải và làm theo hướng dẫn y tế.
Gan nhiễm mỡ có thể tiến triển thành viêm gan nhiễm mỡ hoặc xơ gan ở một số trường hợp. Vì vậy, khám định kỳ và điều chỉnh khẩu phần là việc cần làm ngay cả khi cơ thể gầy, thể lực tốt hay thường xuyên tập luyện. Một thức uống mang tiếng là bổ dưỡng vẫn cần được dùng đúng mức.
