Khi khoan dầu Greenland trở thành phép thử ý chí giữa Washington và Nuuk
Vụ Greenland Energy đưa thiết bị khoan dầu vào bờ khi chưa được cấp phép là một tranh chấp dầu mỏ mới, nơi lợi ích năng lượng, tham vọng kiểm soát Greenland của Mỹ và quyền tự quyết của người dân bản địa va chạm trực diện. Đây không chỉ là một dự án khoan thăm dò, mà là phép thử xem trật tự pháp lý và chủ quyền ở Bắc Cực có còn giá trị trước sức ép chiến lược và lợi ích kinh tế khổng lồ hay không. Theo truyền thông, Greenland Energy – một công ty năng lượng Mỹ mới thành lập tại Texas – đã bí mật đưa hàng chục container thiết bị lên bờ vùng Jameson Land, dù chính quyền sở tại khẳng định chưa hề cấp phép cho bất kỳ hoạt động hậu cần nào liên quan đến khoan dầu. Hành động “tiến trước, xin phép sau” này đã đẩy mâu thuẫn giữa Nuuk và các mạng lưới gắn với Trump năng lượng lên một nấc thang mới.
Tham vọng kiểm soát Greenland của Trump và cái bóng chính trị phía sau mũi khoan
Không thể tách dự án của Greenland Energy khỏi bối cảnh chính trị rộng hơn: Tổng thống Donald Trump đã công khai tuyên bố Greenland sẽ nằm dưới sự kiểm soát của Mỹ trước khi nhiệm kỳ của ông kết thúc vào năm 2029. Trong một cuộc phỏng vấn, khi được hỏi dự đoán Greenland sẽ nằm dưới sự kiểm soát hoạt động của Washington, ông đáp: "Anh sẽ đúng thôi... Anh nên đặt cược vào điều đó". Đây là lần đầu ông gắn tham vọng kiểm soát Greenland với một mốc thời gian cụ thể, chứ không chỉ nói chung chung về nhu cầu chiến lược. Song song, ông nhiều lần nhấn mạnh nếu Mỹ không tăng cường hiện diện, Nga và Trung Quốc sẽ mở rộng ảnh hưởng tại Bắc Cực. Khi một công ty năng lượng Mỹ có quan hệ với các nhân vật thân cận ông Trump thúc đẩy khoan dầu Greenland, khó có thể coi đây là dự án thuần túy kinh tế; nó giống một công cụ bổ trợ cho mục tiêu kiểm soát Greenland hơn là một thương vụ độc lập.
Jameson Land và lời hứa dầu mỏ nghìn tỷ: lợi ích đủ lớn để bẻ cong luật chơi?
Greenland Energy khẳng định Jameson Land có thể chứa trữ lượng dầu thô tiềm năng trị giá tới 1.000 tỷ USD và tuyên bố kế hoạch chi 60 triệu USD để khoan hai giếng thăm dò nhằm kiểm chứng nhận định này. Con số khổng lồ đó là lý do khiến khoan dầu Greenland trở thành “miếng mồi” khó cưỡng với bất kỳ công ty năng lượng Mỹ nào. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là Greenland đã dừng cấp giấy phép cho các dự án thăm dò dầu khí mới từ năm 2021 vì lý do môi trường. Dự án ở Jameson Land tồn tại được là nhờ một công ty Anh đã có quyền thăm dò trước đó, còn Greenland Energy chỉ tham gia với tư cách cổ đông chi phối để tài trợ hoạt động. Vấn đề là: dù cơ chế pháp lý có “khe hở”, việc tự ý đưa thiết bị vào vùng đất ngập nước được Công ước Ramsar bảo vệ vẫn là hành vi vượt rào rõ ràng. Điều này đặt ra câu hỏi: liệu lợi ích kinh tế có được dùng để hợp thức hóa việc bẻ cong cam kết môi trường hay không.
Cảnh báo đanh thép từ Nuuk: chủ quyền không phải đạo cụ cho Trump năng lượng
Trước việc thiết bị khoan được đưa lên bờ, chính quyền Greenland đã ra “cảnh báo đanh thép”, nhấn mạnh họ chưa hề cho phép bất kỳ lô hàng nào như vậy và mọi hoạt động hậu cần tương lai phải được cơ quan quản lý tài nguyên khoáng sản phê chuẩn trước khi triển khai. Dù vậy, Nuuk đánh giá yêu cầu di dời toàn bộ thiết bị ngay lập tức là “không tương xứng” với thực tế, nên chọn giữ thiết bị tại chỗ trong khi hồ sơ xin cấp phép vẫn đang được xem xét. Thế tiến thoái lưỡng nan hiện rất rõ: nếu cấp phép, chính quyền phải chấp nhận khoan trong khu vực đất ngập nước được bảo vệ; nếu từ chối, họ đối mặt nguy cơ quyết định bị sử dụng như cái cớ để đẩy mạnh luận điệu rằng Mỹ bị “ngăn cản” trong nỗ lực bảo vệ Bắc Cực, qua đó phục vụ mục tiêu kiểm soát Greenland của Trump. Đây là thế cờ địa chính trị, nơi mỗi động thái pháp lý nhỏ đều có thể bị “biến thành” vũ khí tuyên truyền.
Kịch bản tiếp theo: một giếng khoan, 300 container và bản đồ quyền lực Bắc Cực
Dù đang bị soi xét, Greenland Energy tuyên bố với cổ đông rằng các cuộc họp gần đây với cơ quan quản lý Greenland mang tính xây dựng và họ lạc quan về tiến độ phê duyệt. Công ty hiện điều chỉnh kế hoạch, trước mắt chỉ khoan một giếng thăm dò. Một đại diện cho biết một con tàu chở 300 container thiết bị khoan sẽ rời Canada ngày 12/9, với mục tiêu bắt đầu khoan vào tháng 10. Thống đốc bang Louisiana Jeff Landry, đồng thời là đặc phái viên của Tổng thống Trump phụ trách vấn đề Greenland, nói rằng Greenland Energy có thể bắt đầu khai thác dầu vào năm tới. Nhìn rộng hơn, nếu giếng khoan đầu tiên thành công, nó sẽ không chỉ mở ra một mỏ dầu mới, mà có thể tái vẽ bản đồ quyền lực tại Bắc Cực: Mỹ sẽ có thêm lý do “ở lại”, còn Greenland sẽ phải trả giá bằng cả môi trường lẫn không gian chính trị. Kết luận hợp lý lúc này là rõ ràng: cho phép khoan dầu Greenland trong điều kiện hiện tại đồng nghĩa chấp nhận để mũi khoan của một công ty năng lượng Mỹ khoan sâu vào chủ quyền và tương lai chính trị của chính Greenland.
