Suy gan cấp: hậu quả trực tiếp của thói quen tự quyết định thuốc
Suy gan cấp là tình trạng chức năng gan suy sụp nhanh chóng trong thời gian ngắn, thường vài tuần, khiến gan gần như tê liệt, kéo theo rối loạn đông máu, não gan, suy thận và suy đa cơ quan, nếu không được cấp cứu kịp thời thì nguy cơ tử vong rất cao. Đây không phải biến chứng “trời kêu ai nấy dạ”, mà trong rất nhiều trường hợp là cái giá phải trả cho việc tự ngừng thuốc kháng virus, tự uống thuốc bắc, thuốc “bổ gan” và thuốc giảm đau theo cảm tính. Câu chuyện của ông P.Đ.T, 67 tuổi, bị viêm gan B mạn và được kê thuốc kháng virus hằng ngày, nhưng tự ý ngừng thuốc khoảng 1–1,5 tháng vì nghĩ bệnh đã ổn định, cho thấy sự chủ quan đó nguy hiểm đến mức nào. Khi virus không còn bị kiểm soát, viêm gan B nguy hiểm hơn bất cứ thứ thuốc bổ nào mà bệnh nhân đang tin tưởng.
Ngừng thuốc kháng virus: sai lầm chết người mà nhiều bệnh nhân viêm gan B vẫn lặp lại
Viêm gan B mạn tính không phải cảm cúm để muốn dừng thuốc lúc nào cũng được. Người bệnh như ông P.Đ.T được chẩn đoán viêm gan B mạn cách đây 3 năm và được chỉ định dùng thuốc kháng virus hàng ngày. Thế nhưng chỉ vì thấy “ổn định”, ông tự ngừng thuốc 1–1,5 tháng, rồi thêm vài viên thuốc giảm đau hạ sốt khi đau đầu. Kết quả: men gan tăng tới 500 U/L khi tái khám tim nhưng thay vì đi khám chuyên khoa gan, ông tiếp tục tự uống thuốc “bổ gan”, để rồi nhập viện trong tình trạng suy gan cấp, hội chứng não gan, suy thận cấp và nhiễm khuẩn huyết. Một câu nói trích dẫn được từ bác sĩ là: “Người bệnh viêm gan B mạn tính cần duy trì thuốc kháng virus liên tục, đúng và đủ liều theo chỉ định, tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc ngay cả khi cảm thấy sức khỏe ổn định”. Ngừng thuốc kháng virus là mở cổng cho virus bùng phát, gây tổn thương gan diện rộng, dẫn đến hoại tử tế bào gan, suy gan cấp, hôn mê gan và suy đa tạng. Đây không phải cảnh báo lý thuyết, mà là thực tế đang diễn ra trên giường bệnh.
Thuốc bắc gây hại: khi “bổ gan”, “chữa dạ dày” thành đòn chí mạng vào lá gan
Chúng ta thường có xu hướng tin thuốc nam, thuốc bắc lành tính, “không hại gan”. Trường hợp ông H.Q.M, 61 tuổi, tăng huyết áp nhiều năm, uống đều thuốc huyết áp và có thói quen uống khoảng 50 ml rượu mỗi ngày, đã phá vỡ ảo tưởng đó. Chỉ vì đau âm ỉ vùng thượng vị, ông tự nghĩ mình bị dạ dày, rồi mua thuốc bắc không rõ nguồn gốc về uống liên tục 6 tuần. Kết cục: men gan AST lên tới 1.121 U/L, ALT 1.287 U/L, cao hơn khoảng 30 lần giới hạn trên của mức bình thường, vàng da, vàng mắt, nước tiểu vàng sẫm. Các bác sĩ xác định ông bị tổn thương gan cấp nghiêm trọng, nhiều khả năng liên quan đến thuốc bắc không rõ nguồn gốc. Thuốc bắc gây hại không phải do nó “là đông y”, mà vì sản phẩm trôi nổi có thể chứa thành phần không công bố, tạp chất, kim loại nặng hoặc chất độc gan. Khi gan đang gồng mình chống đỡ rượu, bệnh nền và thuốc tây, việc tự thêm thuốc bắc, thuốc “bổ gan” là ép gan lao xuống dốc không phanh. Việc sử dụng thuốc nam, thuốc bắc cần được thăm khám, tư vấn và theo dõi bởi nhân viên y tế, tuyệt đối không thay thế phác đồ đã được kê đơn.
Dấu hiệu cảnh báo bị bỏ qua: từ men gan tăng đến vàng da, não gan và hôn mê
Điểm đáng sợ trong các ca suy gan cấp là cơ thể đã “la hét” từ sớm nhưng bệnh nhân phớt lờ. Với ông T., men gan đã tăng tới khoảng 500 U/L cách thời điểm nhập viện 13 ngày trong một lần tái khám tim, nhưng thay vì đi khám gan, ông tiếp tục tự uống thuốc “bổ gan”. Sau đó là chuỗi dấu hiệu cảnh báo rõ ràng: mệt mỏi, chán ăn, vàng da, vàng mắt tăng dần, nói lẫn, lơ mơ, phản ứng chậm chạp. Khi vào viện, ông đã có hội chứng não gan độ II, rối loạn ý thức, dễ cáu gắt, mất định hướng không gian, da mắt vàng đậm, bụng chướng, chảy máu rải rác, men gan GOT/GPT lên tới 2.335/1.085 U/L và suy thận cấp. Đó là suy gan cấp đúng nghĩa. Khoảng thời gian từ khi bắt đầu tự ngừng thuốc hoặc dùng thuốc bắc đến lúc suy gan cấp chỉ khoảng 1–1,5 tháng. Viêm gan B nguy hiểm vì khi bùng phát đợt cấp, nó gây tổn thương gan nghiêm trọng, đe dọa tính mạng. Nhưng nguy hiểm hơn là tâm lý “đợi xem sao”, tự xử bằng thuốc bổ thay vì đi khám, khiến cửa sổ vàng để cứu gan bị bỏ lỡ.
Quy tắc không thương lượng: tuân thủ thuốc kháng virus, nói không với tự ý dùng thuốc
Nhìn từ các ca bệnh trên, thông điệp cho người đang mang viêm gan B, bệnh tim mạch, đái tháo đường, suy thận… rất rõ ràng: quản lý bệnh mạn tính không cho phép những quyết định tự phát. Người bệnh viêm gan B mạn phải dùng thuốc kháng virus liên tục, đúng và đủ liều; không tự ý ngừng thuốc khi chưa có ý kiến bác sĩ chuyên khoa, kể cả khi xét nghiệm ổn định. Bất kỳ thuốc giảm đau, hạ sốt nào, kể cả paracetamol, cũng cần hỏi bác sĩ trước khi dùng vì có thể làm nặng thêm tổn thương gan. Việc người bệnh tự sử dụng thuốc “giải độc”, “bổ gan” không rõ nguồn gốc hoặc kết hợp với thuốc giảm đau khi gan đang bị tổn thương có thể làm tăng nguy cơ suy gan cấp, đặc biệt nếu dùng sai loại, sai liều, không có hướng dẫn của bác sĩ. Đối với người có nhiều bệnh nền, việc điều trị càng phải có sự phối hợp giữa các chuyên khoa để lựa chọn và điều chỉnh thuốc phù hợp, hạn chế tương tác và biến chứng. Lời kết cho mọi bệnh nhân gan là: đừng xem thường viêm gan B nguy hiểm, và đừng để niềm tin mù quáng vào thuốc bổ, thuốc bắc biến thành bản án suy gan cấp cho chính mình.
