Thông điệp gây sốc: hạt nhân Triều Tiên “ổn” vì Kim là bạn
Chính sách hạt nhân Trump là cách tiếp cận đối ngoại trong đó thái độ của Mỹ với tham vọng hạt nhân của một quốc gia thay đổi tùy theo mối quan hệ cá nhân của ông Trump với lãnh đạo nước đó, hơn là dựa trên các nguyên tắc nhất quán về không phổ biến vũ khí hạt nhân và khuôn khổ luật pháp quốc tế. Trong cuộc họp báo bên ngoài Nhà Trắng ngày 29/9, Donald Trump được hỏi vì sao Washington bác bỏ Iran chương trình hạt nhân trong khi lại chấp nhận Triều Tiên vũ khí hạt nhân. Ông đáp thẳng: vấn đề nằm ở người lãnh đạo. Kim Jong-un là “bạn tôi”, “ông ấy thích Donald Trump” và “tôi cũng thích ông ấy”. Theo ông, chừng nào ông còn tại vị “mọi thứ sẽ ổn” vì Kim “tôn trọng” mình. Ở đây, sự an toàn hạt nhân toàn cầu được rút gọn thành chuyện một người có thích một người khác hay không.
Tiêu chuẩn kép: Triều Tiên được nương tay, Iran bị siết chặt
Điểm lộ rõ nhất trong chính sách hạt nhân Trump là tiêu chuẩn kép giữa Bình Nhưỡng và Tehran. Khi phóng viên chất vấn vì sao không chấp nhận Iran chương trình hạt nhân nhưng lại “để cho Triều Tiên sở hữu vũ khí hạt nhân”, Trump không nói về hiệp ước, thanh sát hay cơ chế ràng buộc, mà quay lại yếu tố cá nhân: “ở Triều Tiên có một lãnh đạo khác: ông Kim Jong-un. Ông ấy là bạn tôi”. Tức là mối quan hệ cá nhân được dùng để biện minh cho việc chấp nhận Triều Tiên vũ khí hạt nhân, trong khi Iran không được hưởng “đặc ân” đó. Thay vì một đường lối không phổ biến vũ khí hạt nhân dựa trên nguyên tắc, chúng ta thấy một logic có lợi cho bên nào khiến Trump cảm thấy dễ chịu hơn về mặt cá nhân.
Ngoại giao Trump – Kim Jong-un: quan hệ cá nhân lấn át khuôn khổ kiểm soát vũ khí
Trump không che giấu việc ông đặt ngoại giao Trump Kim Jong-un lên trên các cơ chế kiểm soát vũ khí truyền thống. Từ khi bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai, ông liên tục nhắc đến mối “bạn bè” với Kim trong nỗ lực nối lại đàm phán trực tiếp giữa hai nước. Trước đó, trong nhiệm kỳ đầu, ông đã gặp Kim ba lần tại Singapore, Hà Nội và Panmunjom, song không đạt được thỏa thuận phi hạt nhân hóa nào. Dù vậy, Trump vẫn trấn an rằng năng lực hạt nhân của Triều Tiên “khá đáng kể” nhưng “nhỏ so với Mỹ”, đồng thời nhấn mạnh Kim “không thích nhiều người”, còn ông có lẽ “là người duy nhất trên thế giới mà ông ấy thích”. Khi một tổng thống tin rằng thiện cảm cá nhân đủ để “giữ an toàn” trước kho vũ khí của một nước đã rút khỏi Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), thì đó không còn là ngoại giao, mà là đánh cược.
Thực trạng hạt nhân Triều Tiên: từ NPT đến kho đầu đạn “khá đáng kể”
Điều làm cách lập luận của Trump nguy hiểm hơn là ông thừa nhận Triều Tiên vũ khí hạt nhân đã đạt mức “khá đáng kể”. Ông từng tiết lộ con số khoảng 57 “vũ khí hạt nhân cực mạnh”, trong khi Bộ Quốc phòng Hàn Quốc ước tính Bình Nhưỡng sở hữu từ 80 đến 120 vũ khí. Đồng thời, Triều Tiên đã rút khỏi Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân từ năm 1993, tiến hành 6 vụ thử hạt nhân và chịu nhiều nghị quyết trừng phạt của Liên Hợp Quốc. Gần đây nước này tiếp tục phóng tên lửa đạn đạo ra vùng biển phía đông bán đảo bất chấp lời kêu gọi đối thoại. Khi một quốc gia tự đưa “vị thế quốc gia hạt nhân” vào hiến pháp và củng cố nó cả về mặt vật lý lẫn pháp lý, việc một lãnh đạo Mỹ nói “chừng nào tôi còn tại vị, ông ấy sẽ ổn thôi” không phải là trấn an, mà là tín hiệu buông tay với mục tiêu không phổ biến vũ khí hạt nhân.
Kết luận: khi an ninh hạt nhân bị biến thành chuyện cảm tính
Trump nhiều lần đổ lỗi cho các chính quyền Mỹ tiền nhiệm vì “không hành động” để ngăn Triều Tiên phát triển hạt nhân. Nhưng bản thân ông, khi đối mặt với một kho đầu đạn đã thành hình, lại chọn cách chấp nhận hiện trạng, miễn là người nắm nút bấm được ông xem là “bạn”. Ông muốn gặp lại Kim Jong-un vào cuối năm, song Bình Nhưỡng đến nay vẫn im lặng – cho thấy cán cân chủ động không nằm trong tay Washington như chính Trump khẳng định. Một chính sách hạt nhân Trump dựa trên cảm xúc cá nhân với lãnh đạo đối phương là mô hình nguy hiểm: nó thưởng cho hành vi leo thang hạt nhân, trừng phạt những nước không “hợp gu”, và bào mòn dần ý nghĩa của mọi nỗ lực không phổ biến vũ khí hạt nhân trên toàn cầu.
