Khởi đầu đúng: chuẩn bị năm học mới từ tâm thế, không từ điểm số
Chuẩn bị năm học mới là quá trình cha mẹ cùng con điều chỉnh lại nhịp sinh hoạt học sinh, củng cố tâm lý trẻ em, rèn thói quen tự lập và tự quản lý, đồng thời tập cho trẻ sử dụng công nghệ, AI có mục tiêu để bước vào môi trường học tập hiện đại với sự tự tin và tinh thần sẵn sàng.
Điều quan trọng nhất trước thềm tựu trường không phải là mua thêm bao nhiêu vở bút, mà là giúp con có một tâm thế ổn định, tò mò và yêu trường lớp. Các chuyên gia giáo dục khẳng định cha mẹ cần chuẩn bị cho con tâm thế sẵn sàng, khả năng tự học và thích ứng với những thay đổi, cùng bốn năng lực cốt lõi: tự học suốt đời; giao tiếp và thích ứng; tư duy phản biện; làm chủ công nghệ và AI. Nếu người lớn vẫn khởi động năm học bằng câu hỏi “Hôm nay con được mấy điểm?” thì mọi nỗ lực khác bị triệt tiêu. Câu hỏi nên được đổi sang: “Hôm nay đi học con có vui không?”, vì cách quan tâm này đặt trải nghiệm và cảm xúc của trẻ lên trước kết quả.
Ổn định tâm lý trẻ bằng cách thiết lập lại nhịp sinh hoạt hàng ngày
Sau kỳ nghỉ hè, hầu hết trẻ đều chệch khỏi nhịp sinh hoạt học sinh; nếu ép quay lại học ngay lập tức, cha mẹ chỉ làm tăng căng thẳng. Các chuyên gia nhắc lại rằng trẻ cần thời gian để trở lại nền nếp của năm học. Thay vì dồn bài, hãy bắt đầu bằng những điều tưởng như nhỏ: thống nhất quy tắc về thời lượng sử dụng điện thoại, máy tính và các thiết bị số; đảm bảo trẻ vẫn có thời gian vui chơi, vận động ngoài trời để cân bằng thể chất và tinh thần.
Về giấc ngủ, nên điều chỉnh dần giờ ngủ – giờ thức sớm hơn mỗi ngày 15–30 phút, cho đến khi phù hợp với lịch học. Cùng lúc, cha mẹ cùng con xây dựng một khung giờ học cố định trong ngày, ngắn thôi nhưng duy trì đều, để tạo thói quen tự học và ý thức kỷ luật. Sự lo lắng thái quá của người lớn ở giai đoạn chuyển tiếp, nhất là khi con lên lớp mới, thường trở thành áp lực vô hình cho trẻ. Muốn ổn định tâm lý trẻ em, trước hết người lớn phải bình tĩnh và nhất quán: đi chậm nhưng đều, thay vì “tăng tốc đột ngột” rồi lại hụt hơi.
Rèn luyện tính tự lập và kỹ năng tự quản lý từ những việc rất nhỏ
Cha mẹ nào cũng muốn con tự lập và tự quản lý tốt, nhưng nhiều người lại vô thức làm hộ con mọi việc. Cách tiếp cận này tước mất cơ hội luyện tập của trẻ. Trẻ cần được trao cơ hội tự làm những việc phù hợp với lứa tuổi như chuẩn bị quần áo, sắp xếp đồ dùng học tập, tự buộc dây giày…; qua những việc nhỏ, trẻ cảm nhận được sự tiến bộ của chính mình, từ đó hình thành tính tự lập và sự tự tin.
Về tự quản lý, mục tiêu không phải là cha mẹ giám sát con trong từng giờ học, mà là hình thành ý thức để trẻ dần có khả năng tự quản lý việc học và sử dụng công nghệ hiệu quả. Một nền tảng thể chất và tinh thần cân bằng, khả năng tự học, tự lập, tư duy phản biện cùng sự đồng hành vừa đủ của gia đình và nhà trường mới là hành trang giúp các em đi đường dài. Nên bắt đầu bằng những nhiệm vụ nhỏ, rõ thời hạn: tự soạn cặp trước khi ngủ, tự đặt báo thức, tự kiểm tra bài; khi con làm được, cha mẹ rút dần sự can thiệp, chuyển sang vai trò cố vấn. Học sinh không thể có thói quen tự học chủ động nếu mọi thứ đều được “bàn giao tận tay”.
Dạy con dùng thiết bị số và AI như một công cụ học tập hiện đại
Cấm đoán hoàn toàn thiết bị số là phản ứng dễ hiểu nhưng lạc hậu. Trẻ ngày nay tiếp cận công nghệ rất sớm, nhiều em sử dụng thiết bị nhanh nhạy hơn người lớn; mục tiêu vì thế không còn là “cấm” mà là giúp trẻ nhận biết nội dung hữu ích, điều gì cần hạn chế và cách tự quản lý thời gian. Theo các chuyên gia, trước hết gia đình phải thống nhất quy tắc về thời lượng sử dụng điện thoại, máy tính và thiết bị số. Khi cha mẹ và con cùng nắm rõ “khung luật” này, ít xảy ra xung đột hơn.
Ở trường, nhiều nơi đang ứng dụng các nền tảng học tập thông minh để học sinh rèn kỹ năng mọi lúc, mọi nơi. AI cũng dần trở thành “bạn học” của trẻ: có thể hỗ trợ giải bài khó, luyện tiếng Anh, tra cứu thông tin. Tuy nhiên, để dùng AI mà không phụ thuộc, một chuyên gia đưa ra ba từ khóa: Foundation – Question – Control (Nền tảng – Đặt câu hỏi – Kiểm soát). Trẻ cần kiến thức nền tảng để nhận ra câu trả lời sai; được khuyến khích đặt câu hỏi thay vì tin mọi thứ AI trả về; và biết tự xác định mục tiêu học tập của mình. Khi được hướng dẫn như vậy, công nghệ và AI trở thành công cụ giúp học sinh tiếp cận kiến thức hiệu quả hơn, chứ không phải chiếc nạng làm yếu dần tư duy độc lập.
Xây dựng tự tin và tinh thần sẵn sàng: mỗi ngày đến trường là một ngày vui
Muốn con tự tin bước vào năm học mới, cha mẹ phải thay đổi mục tiêu: từ “chạy nhanh” sang “đi bền”. Những chia sẻ tại một chương trình Back to School cho thấy “khởi đầu đúng” cho một năm học không đồng nghĩa với việc trẻ phải lập tức chạy thật nhanh. Điều đầu tiên cha mẹ cần làm là giúp con cảm nhận “mỗi ngày đến trường là một ngày vui”. Câu mở đầu sau giờ tan học vì vậy nên là “Hôm nay con đi học có vui không?” chứ không phải “Con được mấy điểm?”; cách hỏi nhỏ này thể hiện sự quan tâm tới cảm xúc và trải nghiệm của trẻ hơn là điểm số.
Khi trường học tổ chức câu lạc bộ, hoạt động ngoại khóa, ngày hội ngôn ngữ hay góc đọc sách, việc học trở nên nhẹ nhàng và hấp dẫn hơn, giúp học sinh hình thành thói quen học tập chủ động, khả năng thích nghi và tư duy linh hoạt để bắt nhịp với môi trường giáo dục hiện đại. Ban tổ chức các chương trình đồng hành với học sinh kỳ vọng mang đến thêm thông tin hữu ích, giúp học sinh chuẩn bị tốt hơn về tâm thế, kỹ năng và phương pháp học tập, đặc biệt là tiếng Anh và ứng dụng AI, nhằm hướng tới một năm học hiệu quả và chủ động. Khi gia đình và nhà trường cùng giữ thái độ bình tĩnh, kiên trì, trẻ sẽ có nền tảng tâm lý vững vàng, biết tự học suốt đời, thích ứng xã hội, tư duy phản biện và làm chủ công nghệ, AI để làm chủ tương lai.
