Đà tăng trưởng có nền tảng rộng hơn một con số
Kinh tế số Việt Nam là tổng thể hoạt động kinh tế dựa trên nền tảng và dịch vụ số, từ mua sắm trực tuyến đến du lịch, tài chính và các ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công việc, đời sống. Theo báo cáo e-Conomy SEA 2026 của Google, Temasek và Bain & Company, Việt Nam được đánh giá là nền kinh tế số tăng trưởng nhanh nhất Đông Nam Á, với tổng giá trị hàng hóa dự báo đạt 49 tỷ USD trong năm 2026, tăng 20% so với năm trước. Đây là tín hiệu đáng kể, nhưng điều quan trọng không chỉ là quy mô: các lĩnh vực chủ chốt cùng mở rộng, tạo ra nhiều điểm tựa cho tăng trưởng thay vì phụ thuộc vào một ngành duy nhất. Thương mại điện tử, du lịch trực tuyến và dịch vụ tài chính số là những động lực được nêu bật trong báo cáo e-Conomy SEA.
Mức tăng trưởng ấy cần được đọc như một dự báo về tổng giá trị giao dịch, không phải thước đo trực tiếp về thu nhập hay lợi ích mà mỗi người dân nhận được. Dù vậy, nó cho thấy các dịch vụ số đã trở thành một phần đáng kể của hoạt động kinh tế. Thách thức tiếp theo là biến quy mô thành năng suất và giá trị bền vững, thay vì chỉ chạy theo số giao dịch.
Thương mại điện tử là động cơ chính, AI làm thay đổi cách bán
Thương mại điện tử được dự báo đạt 32 tỷ USD, tăng 22% trong năm 2026, tương đương khoảng hai phần ba quy mô kinh tế số Việt Nam. Tới năm 2030, lĩnh vực này có thể đạt 61 tỷ USD. Tỷ trọng ấy khiến bán lẻ trực tuyến không chỉ là một nhánh tăng trưởng mà còn là phép thử quan trọng cho sức khỏe của toàn hệ sinh thái số. Các nền tảng đang ứng dụng AI để giúp người bán tiếp cận khách hàng, cải thiện tỷ lệ chốt đơn và tự động hóa việc đăng tải sản phẩm.
Lợi ích thực tế có thể thấy ở cả hai phía: người mua tìm sản phẩm thuận tiện hơn, còn người bán giảm bớt thao tác vận hành. Tuy nhiên, quy mô lớn không bảo đảm mọi doanh nghiệp đều hưởng lợi như nhau. Nếu công cụ AI chỉ giúp tăng tốc quảng cáo và giao dịch mà không cải thiện chất lượng dịch vụ, cạnh tranh có thể nghiêng về nền tảng lớn và người bán có dữ liệu tốt. Dự báo tăng trưởng vì thế vừa là cơ hội mở rộng thị trường, vừa là lời nhắc rằng năng lực công nghệ và trải nghiệm khách hàng sẽ quyết định ai giữ được lợi thế.
GenAI đã đi vào hành vi thường ngày
Việt Nam có khoảng 45 triệu người dùng GenAI, tương đương 65% lực lượng lao động, với 31 tỷ lượt truy vấn AI mỗi năm. Mức độ phổ cập này cho thấy GenAI đã vượt khỏi phạm vi thử nghiệm của nhóm tiên phong để tiến vào công việc và sinh hoạt. Hai trong năm người dùng tương tác với AI mỗi ngày, còn mỗi người sử dụng trung bình ít nhất năm công cụ AI khác nhau.
Tác động không còn dừng ở việc hỏi đáp: 44% hành trình tiêu dùng bắt đầu từ AI, và bốn trong năm người dùng sẵn sàng giao việc mua sắm cho tác nhân AI có khả năng thay mặt họ thực hiện một số tác vụ. Với người mua, điều này có thể rút ngắn quá trình tìm kiếm và so sánh; với doanh nghiệp, nó buộc cách tiếp cận khách hàng phải thay đổi. Nhưng sự tiện lợi cũng đặt ra câu hỏi về độ tin cậy của gợi ý, quyền riêng tư và trách nhiệm khi AI lựa chọn thay người dùng. Tỷ lệ sử dụng cao là lợi thế, song chưa tự động đồng nghĩa với việc mọi ứng dụng đều an toàn hay hữu ích.
Tăng trưởng sẽ bền khi dịch vụ số giải quyết nhu cầu thật
Động lực không chỉ đến từ mua sắm. Du lịch trực tuyến được dự báo đạt 5 tỷ USD, tăng 15%; truyền thông trực tuyến đạt 7 tỷ USD, tăng 17%; còn gọi xe công nghệ và giao đồ ăn đạt 6 tỷ USD, cũng tăng 17% trong năm 2026. Dịch vụ tài chính số tiếp tục mở rộng, trong đó cho vay số tăng 34% và thanh toán số tăng 21%. Báo cáo cũng nêu số giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tăng 38% trong giai đoạn đầu năm 2026 là một động lực của lĩnh vực này.
Các con số cho thấy nền kinh tế số đang mở rộng theo nhiều hướng, nhưng tốc độ không nên là tiêu chí duy nhất để đánh giá thành công. Với người dùng, giá trị nằm ở dịch vụ thuận tiện, minh bạch và đáng tin; với doanh nghiệp, tăng trưởng cần đi cùng khả năng vận hành hiệu quả và bảo vệ khách hàng. Việt Nam có lợi thế từ mức độ tiếp nhận GenAI cao và thị trường thương mại điện tử đang lớn mạnh. Muốn giữ đà dẫn đầu, nước ta cần chuyển lợi thế sử dụng công nghệ thành năng suất thực chất, thay vì xem quy mô giao dịch là đích đến cuối cùng.
