Đối thoại AI giữa Mỹ và Trung Quốc: Từ cạnh tranh sang quản trị rủi ro
Đối thoại AI giữa Mỹ và Trung Quốc là quá trình hai cường quốc công nghệ xây dựng cơ chế xử lý sự cố AI, thiết lập kênh liên lạc song phương và hình thành khuôn khổ quản trị AI quốc tế nhằm giảm rủi ro khủng hoảng công nghệ, dù quan hệ tổng thể vẫn mang tính cạnh tranh gay gắt.
Theo một tờ báo khu vực, các nhóm kỹ thuật Mỹ và Trung Quốc đang trao đổi thường xuyên để cụ thể hóa khuôn khổ xử lý sự cố AI và thiết lập cơ chế đối thoại song phương lâu dài. Washington và Bắc Kinh muốn có một kết quả rõ ràng trước cuộc gặp Trump – Tập bên lề thượng đỉnh APEC tại Thâm Quyến vào tháng 11, dự kiến là lần gặp trực tiếp thứ ba trong năm giữa hai nhà lãnh đạo. Đây không phải động thái mang tính nghi thức; nó cho thấy cả hai bên đều hiểu rằng cuộc đua AI đã đến mức nếu không có “lan can an toàn”, nguy cơ sự cố leo thang thành khủng hoảng chính trị là rất thực tế.
Vì sao Washington và Bắc Kinh phải nói chuyện về xử lý sự cố AI ngay lúc này?
Các cuộc trao đổi cấp chuyên viên được đẩy mạnh sau chuyến thăm cấp nhà nước của ông Tập tới Mỹ hồi tháng 9, khi hai bên công bố kế hoạch mở kênh liên lạc song phương về các sự cố liên quan đến AI và triển khai đối thoại về công nghệ này. Nỗ lực đối thoại diễn ra song song với cuộc đua AI ngày càng quyết liệt, trong đó giới chức và doanh nghiệp Mỹ lo ngại Trung Quốc nhanh chóng thu hẹp khoảng cách công nghệ.
Trên thực tế, đây là phản ứng mang tính phòng vệ chiến lược. Một bên, Mỹ bác bỏ lời kêu gọi làm chậm phát triển các mô hình AI tiên tiến, viện dẫn sức ép cạnh tranh từ Trung Quốc và đẩy trách nhiệm giám sát về phía doanh nghiệp. Bên kia, Bắc Kinh bị cáo buộc khai thác năng lực từ mô hình AI Mỹ thông qua kỹ thuật huấn luyện mô hình nhỏ từ đầu ra mô hình lớn, nhưng khẳng định đó là thông lệ ngành. Khi cả hai cùng tăng tốc, việc thiết lập cơ chế xử lý sự cố AI trở thành “bảo hiểm tối thiểu” để tránh một sự cố kỹ thuật bị hiểu nhầm thành hành động thù địch.
Từ đàm phán xử lý sự cố AI tới cuộc chơi định hình quản trị AI quốc tế
Mỹ và Trung Quốc đã nhất trí khởi động đàm phán chính thức về quản trị AI sau cuộc gặp Trump – Tập tại Bắc Kinh hồi tháng 5, nhưng đối thoại nhiều lần bị trì hoãn do bất đồng về phạm vi thảo luận và lịch trình. Phiên đối thoại AI đầu tiên cuối cùng phải lồng ghép vào các cuộc đàm phán kinh tế, thương mại giữa Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và Phó thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong tại New York. Điều này cho thấy: quản trị AI quốc tế hiện vẫn bị “kéo theo” các hồ sơ quyền lực truyền thống, chưa có đời sống độc lập.
Tuy vậy, cả hai bên đều hiểu rằng ai đặt được chuẩn mực sớm hơn sẽ có lợi thế dài hạn. Hai nước đang cạnh tranh định hình quản trị AI toàn cầu, với Mỹ thúc đẩy mạng lưới đối tác tin cậy thông qua sáng kiến riêng, trong khi Trung Quốc đẩy mạnh một tổ chức hợp tác trí tuệ nhân tạo mang tính toàn cầu. Các cuộc họp APEC tại Thâm Quyến được kỳ vọng tạo cơ sở chính trị và thể chế cho đối thoại AI. Nói cách khác, cơ chế xử lý sự cố AI không chỉ là công cụ quản lý rủi ro, mà còn là “bàn thử nghiệm” cho các quy định trí tuệ nhân tạo mang tính chuẩn mực quốc tế.
Cơ chế hợp tác công nghệ: Nhượng bộ chiến lược hay vỏ bọc cho cạnh tranh?
Một nguồn tin cho biết Washington và Bắc Kinh đặt mục tiêu hình thành khuôn khổ cơ bản để ứng phó với khủng hoảng liên quan đến AI trước cuộc gặp tại Thâm Quyến, còn các chi tiết vận hành sẽ được hoàn thiện sau đó. Hai bên cũng cân nhắc công bố cơ chế hợp tác AI thường xuyên với sự tham gia của quan chức chính phủ, cơ sở nghiên cứu và đại diện doanh nghiệp. Trên giấy tờ, đây là bước tiến lớn cho hợp tác công nghệ; trên thực tế, nó là một thỏa hiệp mong manh giữa nhu cầu chia sẻ thông tin và nỗi sợ mất lợi thế.
Theo thông tin từ cả hai chính phủ, cơ chế đối thoại nhằm trao đổi quan điểm về lợi ích và rủi ro của AI, với phiên họp tiếp theo dự kiến diễn ra trong tháng 11. Tuy nhiên, khác biệt trong hệ thống quản lý trong nước và tính chất cạnh tranh của quan hệ Mỹ – Trung khiến việc xây dựng cơ chế lâu dài được dự báo còn nhiều khó khăn. Nếu các bên chỉ coi đây là kênh “giải tỏa áp lực” tạm thời mà không chấp nhận ràng buộc thực chất, cơ chế hợp tác sẽ bị rỗng ruột, còn cuộc đua AI vẫn trượt dần về phía một cuộc chiến công nghệ lạnh.
Ý nghĩa với thế giới: Cửa sổ hẹp cho một trật tự AI có trách nhiệm
Cuộc đối thoại AI hiện nay phản ánh nhận thức chung hiếm hoi giữa hai đối thủ chiến lược: rủi ro AI là xuyên biên giới và không thể kiểm soát bằng các công cụ an ninh truyền thống. Việc thiết lập kênh liên lạc về xử lý sự cố AI và một khuôn khổ ứng phó khủng hoảng, dù còn sơ khai, mở ra cơ hội để các nước khác tham gia vào quá trình xây dựng quy định trí tuệ nhân tạo mang tính toàn cầu.
Tuy nhiên, thế giới không nên ảo tưởng rằng đàm phán Mỹ Trung tự động đồng nghĩa với một trật tự AI công bằng. Khi hai bên vừa hợp tác công nghệ vừa cạnh tranh định hình quản trị AI toàn cầu, nguy cơ các chuẩn mực mới phản ánh lợi ích của “câu lạc bộ cường quốc” là rất rõ. Cửa sổ để xây dựng một hệ thống quản trị AI quốc tế cân bằng đang mở, nhưng hẹp: nó đòi hỏi các quốc gia khác, cùng cộng đồng khoa học và doanh nghiệp, phải chủ động tham gia, thay vì đứng ngoài quan sát cuộc chiến công nghệ lạnh giữa Washington và Bắc Kinh.
