Giảm thuế nông sản, năng lượng: bước đi nhỏ cho mục tiêu lớn
Đàm phán thuế Mỹ Trung Quốc hiện tập trung vào kế hoạch giảm thuế nông sản và thương mại năng lượng, trong đó hai bên bàn cắt giảm thuế quan đối với các lô hàng nông sản và năng lượng từ Mỹ, coi đây là bước đi mang tính xây dựng nhằm gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại và tạo nền tảng cho một giai đoạn ổn định hơn trong quan hệ kinh tế song phương. Đây không phải điều chỉnh mang tính kỹ thuật thuần túy, mà là tín hiệu chính trị: Washington và Bắc Kinh đang tìm một lĩnh vực ít nhạy cảm hơn để chứng minh họ vẫn có thể hợp tác dù bất đồng ngày càng chồng chất. Việc chọn nông sản và năng lượng – những ngành ít gắn với công nghệ cao, an ninh và địa chính trị – cho thấy hai bên thừa nhận cần một “vùng đệm” kinh tế, nơi lợi ích thiết thực của nông dân Mỹ và nhu cầu nhập khẩu lương thực, nhiên liệu của Trung Quốc có thể gặp nhau. Theo các nguồn tin, hai nước thảo luận cắt giảm thuế một cách đối ứng, dựa trên kế hoạch đã thống nhất trước đó với quy mô khoảng 30 tỷ USD giá trị thương mại. Dù con số này khiêm tốn so với hơn 400 tỷ USD thương mại song phương chỉ trong 8 tháng đầu năm, nó vẫn là phép thử quan trọng: nếu hai bên không thể thỏa thuận ở quy mô này thì khó có thể mơ đến một lộ trình hạ nhiệt căng thẳng rộng hơn.
Đậu nành Mỹ: biểu tượng mới của sự ràng buộc lợi ích
Không phải chip bán dẫn hay thiết bị viễn thông, mà đậu nành Mỹ mới là tâm điểm đáng chú ý nhất của đàm phán thuế lần này. Trung Quốc đang đạt tiến triển đều đặn trong cam kết mua 25 triệu tấn đậu nành Mỹ mỗi năm cho đến năm 2028, gần đây đã vượt mốc một nửa chỉ tiêu của năm nay. Đây là con số nói lên nhiều điều hơn mọi tuyên bố ngoại giao: Bắc Kinh chấp nhận khóa mình vào nguồn cung nông sản Mỹ dài hạn, trong khi nông dân Mỹ có được thị trường lớn và tương đối ổn định. Nếu cam kết này tiếp tục được thực thi và gắn với giảm thuế nông sản, đậu nành Mỹ sẽ trở thành “hợp đồng bảo hiểm” cho trật tự thương mại song phương: cả hai bên đều có động lực kiềm chế xung đột để tránh làm gián đoạn dòng hàng hóa. Bên cạnh đậu nành, Bắc Kinh còn cam kết mua ít nhất lượng nông sản đáng kể khác ngoài đậu nành mỗi năm với mục tiêu phân bổ đến năm 2026, theo thông tin từ Nhà Trắng. Những con số này cho thấy nông nghiệp không chỉ là ngành phụ trong quan hệ Mỹ – Trung, mà là một trụ cột chiến lược đang được dùng để neo sự ổn định.
Thương mại năng lượng: “van xả áp” cho căng thẳng kinh tế
Trong khi đậu nành được nhắc đến nhiều, thương mại năng lượng lại là phần âm thầm nhưng quan trọng không kém trong các cuộc đàm phán thuế Mỹ Trung Quốc. Hai bên đang bàn việc cắt giảm thuế đối với các lô hàng năng lượng từ Mỹ, song song với giảm thuế nông sản. Đặt năng lượng vào gói thỏa thuận mang ý nghĩa chiến lược: nguồn cung ổn định từ Mỹ giúp Trung Quốc đa dạng hóa nhập khẩu, còn Washington có thêm kênh xuất khẩu định hướng dài hạn. Thực tế, năng lượng là lĩnh vực ít bị bao trùm bởi tranh cãi về trí tuệ nhân tạo, kiểm soát xuất khẩu hay vấn đề Đài Loan, trong khi giá cả và an ninh năng lượng là mối quan tâm của cả hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Nếu hai bên khôi phục thuế suất tối huệ quốc cho một số mặt hàng và mở rộng diện mặt hàng năng lượng được hưởng ưu đãi, đó sẽ là thông điệp mạnh: dù xung đột công nghệ còn kéo dài, Mỹ và Trung Quốc vẫn sẵn sàng bảo vệ những dòng chảy hàng hóa cốt lõi qua biên giới.
Hội nghị thượng đỉnh Trump – Tập: phép thử cho cơ chế mới
Tất cả những đàm phán về giảm thuế nông sản và năng lượng đang hướng về một khoảnh khắc chính trị: hội nghị thượng đỉnh Trump – Tập tại Nhà Trắng. Ông Trump cho biết ông Tập sẽ thăm Nhà Trắng vào ngày 24.9 trong khuôn khổ quốc yến và loạt sự kiện song phương, và cuộc gặp này được kỳ vọng sẽ dẫn tới việc gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại thời hạn một năm. Nếu hai nhà lãnh đạo xác nhận gói cắt giảm thuế đối ứng quanh 30 tỷ USD và chính thức hóa các cam kết mua nông sản, đây sẽ là bước ngoặt rõ ràng trong quỹ đạo thương mại hai nước. Đáng chú ý, đại diện tập đoàn nông sản quốc doanh Trung Quốc COFCO nhiều khả năng sẽ tháp tùng Chủ tịch Tập Cận Bình trong chuyến đi, cùng với một đoàn CEO từ hơn 10 tập đoàn lớn khác. Việc doanh nghiệp được đưa thẳng vào tâm điểm hội nghị thượng đỉnh Trump cho thấy Washington và Bắc Kinh muốn cơ chế Ủy ban/Hội đồng Thương mại song phương – được công bố khi hai lãnh đạo gặp nhau tại Bắc Kinh hồi tháng 5 – mang lại kết quả cụ thể, không chỉ là khuôn khổ trên giấy. Nếu sinh hoạt của ủy ban này tiếp tục gắn với những tuyên bố về nông nghiệp, đồ chơi, trò chơi hay pháo hoa nhằm bảo vệ các mặt hàng khỏi thuế quan trong tương lai, chúng ta có thể nói hội nghị không chỉ mang tính biểu tượng mà còn tạo ra công cụ xử lý xung đột thực tế.
Tín hiệu tích cực nhưng chưa đủ để hóa giải bất đồng sâu sắc
Nhìn tổng thể, đàm phán giảm thuế nông sản và năng lượng là tin tốt đối với những ai lo ngại vòng xoáy thuế quan mới giữa Mỹ và Trung Quốc. Chúng cho thấy hai bên vẫn duy trì mức độ can dự thực chất nhằm gìn giữ thỏa thuận đình chiến thuế quan đạt được vào tháng 10.2025, và rằng Washington cùng Bắc Kinh có thể giữ mối quan hệ đi đúng quỹ đạo bất chấp bất đồng ngày càng sâu rộng về trí tuệ nhân tạo, kiểm soát xuất khẩu hay vị thế của Đài Loan. Tuy nhiên, cần tỉnh táo: một gói giảm thuế 30 tỷ USD và vài cam kết mua đậu nành Mỹ không thể tự mình đảo chiều toàn bộ cục diện cạnh tranh chiến lược. Nếu hội nghị thượng đỉnh Trump không đi kèm cơ chế minh bạch để giám sát thực hiện cam kết và lộ trình mở rộng phạm vi cắt giảm thuế sang các lĩnh vực khác, thỏa thuận hiện nay có nguy cơ bị coi là tạm thời và dễ bị đảo ngược khi tình hình an ninh hoặc chính trị nội bộ mỗi nước thay đổi. Điểm sáng là cả hai bên đã chọn cách khởi động từ những thứ cụ thể, có lợi ích kinh tế rõ ràng như đậu nành Mỹ và thương mại năng lượng. Câu hỏi còn lại là liệu họ có đủ ý chí để biến những bước đi nhỏ hiện nay thành một cấu trúc ổn định hơn cho thương mại song phương, thay vì chỉ là “khoảng nghỉ” ngắn ngủi giữa các vòng đối đầu mới.
