Nhồi máu cơ tim âm thầm: không đau ngực không có nghĩa là an toàn
Nhồi máu cơ tim âm thầm là tình trạng một phần cơ tim bị hoại tử do thiếu máu cấp nhưng người bệnh không xuất hiện đau ngực điển hình, khó thở rõ rệt mà chỉ có những triệu chứng mờ nhạt như đau vùng thượng vị, đầy bụng, mệt mỏi, khiến cả bệnh nhân lẫn bác sĩ dễ nhầm với bệnh lý tiêu hóa. Một bệnh nhân 56 tuổi nhập viện vì đau thượng vị, không đau ngực, không khó thở, nhưng cuối cùng được chẩn đoán nhồi máu cơ tim cấp không ST chênh trên nền tăng huyết áp và rối loạn lipid máu. Câu chuyện này buộc chúng ta phải thay đổi lối nghĩ “đau ngực mới là bệnh tim”, vì đau bụng thay vì đau ngực trong một số trường hợp chính là tiếng kêu cầu cứu cuối cùng của cơ tim.
Đau bụng thay vì đau ngực: dấu hiệu nhồi máu không điển hình dễ bị bỏ qua
Điều nguy hiểm nhất của nhồi máu cơ tim âm thầm nằm ở chỗ: nó giống hệt một cơn đau dạ dày. Bệnh nhân 56 tuổi kể trên nhập viện với chẩn đoán ban đầu là đau thượng vị, không ai nghĩ đến tim vì không có đau ngực, không khó thở, không hồi hộp. Tuy nhiên, ê kíp tim mạch đã từ chối “đóng khung” triệu chứng vào bệnh lý tiêu hóa và chủ động làm điện tâm đồ, men tim, siêu âm tim ngay từ đầu. Kết quả đầu tiên không rõ ràng nhưng khi lặp lại xét nghiệm và điện tâm đồ, men tim tăng, điện tâm đồ bắt đầu thay đổi, cho thấy tổn thương cơ tim cấp. Chính sự kiên trì chẩn đoán sớm bệnh tim trong bối cảnh dấu hiệu nhồi máu không điển hình đã cứu bệnh nhân khỏi biến chứng nguy hiểm. Nếu chỉ kê thuốc dạ dày và cho về, khả năng tử vong sẽ rất cao – và nguyên nhân vẫn bị ghi nhận là "đột quỵ" mơ hồ trong gia đình.
Khi triệu chứng tiêu hóa che lấp bệnh mạch máu và bệnh tim
Không chỉ nhồi máu cơ tim âm thầm, nhiều bệnh mạch máu nguy hiểm cũng núp bóng dưới các triệu chứng tiêu hóa. Một phụ nữ 67 tuổi đầy bụng, khó tiêu suốt 10 năm, uống thuốc dạ dày liên tục mà không cải thiện, cân nặng sụt còn chưa tới 40 kg. Chỉ đến khi được chụp CT bụng, bác sĩ mới phát hiện bà mắc đồng thời hội chứng động mạch mạc treo tràng trên và hội chứng kẹp hạt dẻ, trong đó động mạch và tĩnh mạch lớn chèn ép ruột non và tĩnh mạch thận, gây ứ trệ thức ăn, rối loạn tuần hoàn. Hội chứng động mạch mạc treo tràng trên và kẹp hạt dẻ có tỉ lệ mắc 13/10.000 và 6/1.000 nhưng thường được phát hiện muộn vì biểu hiện giống bệnh tiêu hóa,. Điểm chung đáng sợ: khi ta mặc định "đầy bụng, khó tiêu" là bệnh dạ dày, ta có thể bỏ lỡ cả bệnh tim lẫn bệnh mạch máu nghiêm trọng.
Nhóm nguy cơ cao: phải nghi ngờ hơn là yên tâm
Từ góc độ bác sĩ tim mạch, mọi bệnh nhân trung niên, lớn tuổi với tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, đái tháo đường hoặc đã từng mắc ung thư, phẫu thuật lớn cần được xem là nhóm nguy cơ cao, bất kể họ trình bày bằng đau ngực hay đau bụng. Trường hợp bệnh nhân 56 tuổi tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, từng điều trị ung thư bàng quang là minh chứng: đau thượng vị của ông không hề là "đau dạ dày đơn thuần" mà là nhồi máu cơ tim cấp không ST chênh. Bác sĩ điều trị đã nhấn mạnh: "Đau thượng vị không phải lúc nào cũng là bệnh dạ dày… khi triệu chứng chưa được giải thích rõ ràng, đặc biệt ở người có yếu tố nguy cơ tim mạch như tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, cần khám và đánh giá kỹ lưỡng". Thẳng thắn mà nói, nếu chúng ta vẫn dùng tiêu chí "phải đau ngực" mới cho làm điện tâm đồ, men tim, chúng ta đang đặt bệnh nhân vào thế rủi ro.
Vai trò quyết định của điện tâm đồ, men tim và cảnh giác lâm sàng
Ở nhồi máu cơ tim âm thầm, điện tâm đồ và men tim không chỉ là xét nghiệm hỗ trợ mà là “phao cứu sinh”. Bệnh nhân 56 tuổi được làm điện tâm đồ, men tim, siêu âm tim ngay khi vào viện nhưng kết quả đầu chưa rõ ràng. Nhờ tiếp tục theo dõi, lặp lại điện tâm đồ và men tim khi đau thượng vị vẫn chưa giải thích được, bác sĩ mới phát hiện dấu hiệu tổn thương cơ tim cấp. Sau chụp mạch vành, người bệnh được phát hiện tổn thương nhiều nhánh, có chỗ hẹp tới 90–95% và được đặt hai stent phủ thuốc ở hệ mạch vành trái, sau đó cải thiện rõ rệt. Câu chuyện này cho thấy chẩn đoán sớm bệnh tim không phải là “xa xỉ” mà là bắt buộc, nhất là khi triệu chứng không điển hình. Thông điệp cuối cùng rất đơn giản: nếu bạn hoặc người thân đau bụng vùng thượng vị kéo dài, có bệnh nền tim mạch, hãy yêu cầu được khám tim, làm điện tâm đồ và xét nghiệm men tim, thay vì chỉ nhận một toa thuốc dạ dày rồi ra về.
