Nhồi máu cơ tim không đau ngực: định nghĩa lại vùng nguy hiểm thượng vị
Nhồi máu cơ tim không đau ngực là tình trạng cơ tim bị hoại tử do tắc nghẽn động mạch vành nhưng bệnh nhân không xuất hiện đau ngực điển hình, thay vào đó có thể chỉ thấy đau thượng vị, đầy bụng, khó tiêu hoặc khó chịu mơ hồ vùng bụng trên, khiến các triệu chứng dễ bị quy về bệnh dạ dày hay tiêu hóa và dẫn tới chẩn đoán bệnh tim muộn, tăng nguy cơ biến chứng nặng. Trường hợp bệnh nhân TVT, 56 tuổi, nhập viện vì đau thượng vị tại một bệnh viện đa khoa đã cho thấy điều này rất rõ: ông không hề đau ngực, không khó thở khi vào viện. Nếu bác sĩ mặc định đau thượng vị và tim không liên quan, ca bệnh này có thể đã trượt qua “cửa sổ vàng” cấp cứu.
Ca bệnh 56 tuổi: vì sao đau thượng vị lại là triệu chứng nhồi máu tim atypical
Điểm khiến ca của bệnh nhân TVT gây tranh luận là tất cả đều giống một cơn đau dạ dày: đau thượng vị, không đau ngực, không khó thở, tiền sử tăng huyết áp và rối loạn mỡ máu nhưng lại vừa điều trị ung thư bàng quang, nên mọi nghi ngờ dễ nghiêng về tiêu hóa hoặc ung thư tái phát. Tuy nhiên, êkip tim mạch đã không chấp nhận lối suy luận “đau thượng vị là bệnh dạ dày”, mà cho làm điện tâm đồ, men tim, siêu âm tim. Lần đầu, kết quả hầu như bình thường; nhưng bác sĩ kiên trì theo dõi, làm lại xét nghiệm khi triệu chứng chưa được giải thích, và phát hiện men tim tăng, điện tâm đồ thay đổi, chẩn đoán nhồi máu cơ tim không ST chênh. Đây chính là bản chất của triệu chứng nhồi máu tim atypical: đến âm thầm, kiểm tra ban đầu không rõ ràng, rất dễ bị bỏ qua nếu bác sĩ thiếu cảnh giác.
Tắc động mạch mạc treo tràng trên, kẹp hạt dẻ và cái bẫy “bệnh tiêu hóa”
Không chỉ tim mạch, nhiều bệnh mạch máu nguy hiểm khác cũng đội lốt bệnh tiêu hóa, kéo dài hành trình chẩn đoán. Bà Phương, 67 tuổi, đầy bụng, khó tiêu suốt 10 năm, liên tục uống thuốc dạ dày nhưng không cải thiện, sụt cân còn chưa tới 40 kg. Chỉ đến khi chụp CT bụng tại một bệnh viện chuyên khoa, bác sĩ mới phát hiện dạ dày phình to, giãn lớn xuống tận vùng chậu do thức ăn ứ lại vì hội chứng động mạch mạc treo tràng trên, đồng thời tĩnh mạch thận bị chèn ép do hội chứng kẹp hạt dẻ. Hai bệnh này có tỷ lệ mắc lần lượt 13/10.000 và 6/1.000, triệu chứng chủ yếu là khó tiêu, đầy hơi, đau vùng thượng vị, rất giống bệnh dạ dày thông thường. Việc chẩn đoán thường chỉ được đặt ra ở giai đoạn muộn, sau khi đã loại trừ hầu hết nguyên nhân tiêu hóa khác, cho thấy hệ thống y tế vẫn mang nặng thói quen “thượng vị = dạ dày” thay vì nghĩ tới mạch máu và tim.
Nguy cơ chẩn đoán bệnh tim muộn: cái giá phải trả cho sự chủ quan với đau thượng vị
Trong ca bệnh nhồi máu cơ tim không đau ngực ở Vĩnh Long, chụp mạch vành cho thấy bệnh nhân có tổn thương nhiều nhánh: động mạch liên thất trước hẹp lan tỏa khoảng 90–95%, động mạch mũ hẹp 60–70% và động mạch vành phải hẹp 70–80%. Đây là mức hẹp nặng, đe dọa tính mạng nếu chẩn đoán bị trì hoãn. Êkip buộc phải đặt hai stent phủ thuốc ở hệ mạch vành trái để tái thông dòng máu nuôi tim, sau đó bệnh nhân mới ổn định nhưng vẫn cần được theo dõi và điều trị nội khoa tiếp tục. Trong trường hợp của bà Phương, chỉ sau hơn hai giờ phẫu thuật nội soi giải phóng chèn ép, đường lưu thông máu từ thận về tim được khôi phục, ruột non mở rộng, bệnh nhân hồi phục nhanh, ít đau và xuất viện sau ba ngày. Những con số này là bằng chứng sống động cho thấy chẩn đoán muộn không chỉ khiến triệu chứng kéo dài, mà còn đẩy bệnh nhân đến sát ranh giới biến chứng nặng như hoại tử cơ tim, tổn thương thận, thuyên tắc phổi.
Bác sĩ phải đổi tư duy: từ “dạ dày” sang “tim và mạch máu” khi gặp đau thượng vị
Thông điệp quan trọng nhất từ hai ca bệnh này là: đau thượng vị không còn được phép mặc định là bệnh dạ dày. Bác sĩ tim mạch ở Vĩnh Long đã cảnh báo rằng “đau thượng vị không phải lúc nào cũng là vấn đề của dạ dày”, có thể gặp trong nhiều tình trạng khác nhau, đặc biệt ở người mang yếu tố nguy cơ tim mạch như tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu. Tương tự, các chuyên gia mạch máu cho biết chẩn đoán hội chứng động mạch mạc treo tràng trên và kẹp hạt dẻ rất khó vì triệu chứng dễ nhầm lẫn với bệnh tiêu hóa, thường chỉ được phát hiện muộn. Điều bác sĩ cần làm không phải là yêu cầu thêm vô số xét nghiệm một cách máy móc, mà là nâng cao nhận thức về triệu chứng nhồi máu tim atypical, biết đặt câu hỏi: bệnh nhân này đau thượng vị và tim có thể liên quan không, có yếu tố nguy cơ nào buộc mình phải nghĩ đến nhồi máu cơ tim không đau ngực. Với người bệnh, bất cứ cơn đau vùng thượng vị kéo dài, khó tiêu, đầy hơi, sụt cân không chủ đích đều là lý do chính đáng để đi khám sớm và tầm soát tim mạch định kỳ.
