Kế hoạch vận hành phải tính cả đường đi của điện
Cung ứng điện là khả năng đáp ứng nhu cầu sử dụng bằng cách phối hợp nguồn phát, lưới truyền tải và phương thức vận hành, để điện đến được các khu vực cần dùng đúng lúc. Đây là thước đo thực tế hơn việc chỉ nhìn vào tổng công suất nguồn điện đã được quy hoạch.
Ngày 7/11/2026, Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng chủ trì cuộc họp trực tuyến với các địa phương, tập đoàn và tổng công ty để bàn phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia, cân đối cung cầu theo tháng và theo miền, đồng thời chuẩn bị kịch bản cho mùa khô 2027. Hội nghị cũng rà soát tiến độ các dự án nguồn và lưới điện, cho thấy nguy cơ thiếu hụt không thể xử lý bằng một giải pháp đơn lẻ.
Dự báo nhu cầu tiếp tục tăng, nên yêu cầu chuẩn bị nhiên liệu, tích nước thủy điện, nâng độ sẵn sàng của tổ máy và đẩy nhanh công trình phải bắt đầu từ những tháng cuối năm 2026. Đây là hướng đi đúng: vận hành tốt có thể phân bổ nguồn điện hiệu quả hơn, nhưng không thể thay thế hạ tầng còn thiếu.
Miền Bắc chịu sức ép từ phụ tải và giới hạn truyền tải
Nguy cơ thiếu điện miền Bắc không chỉ nằm ở việc có đủ nhà máy phát điện hay không, mà còn ở khả năng đưa điện tới các trung tâm phụ tải khi nhu cầu tăng mạnh. Trong các tháng nắng nóng cao điểm tháng 5 và 6/2026, công suất truyền tải trên các giao diện 500 kV Trung–Bắc và Trung–Trung có lúc gần chạm giới hạn tính toán; một số máy biến áp cấp điện cho Hà Nội và khu vực lân cận cũng mang tải trên 90% định mức.
Những con số này không khẳng định chắc chắn sẽ xảy ra thiếu điện vào mùa hè 2027, nhưng cho thấy dư địa vận hành không lớn nếu phụ tải tiếp tục tăng. Nguồn điện ở xa trung tâm tiêu thụ chỉ phát huy tác dụng khi lưới truyền tải đủ sức chuyển công suất. Vì vậy, kế hoạch điều độ và đầu tư lưới phải được xem như hai phần của cùng một bài toán, thay vì chờ đến khi căng thẳng mới tìm cách ứng phó.
Trong năm 2026, EVNNPT lắp đặt 15 giàn tụ bù ngang 110 kV–50 MVAr, góp phần cải thiện chất lượng điện áp miền Bắc và tăng khả năng truyền tải điện từ miền Trung ra miền Bắc. Đây là biện pháp có ích, nhưng không thể thay thế các dự án đường dây và trạm biến áp cần hoàn thành đúng hạn.
Tiến độ công trình quyết định mức an toàn của kế hoạch
EVNNPT đang huy động vật tư, đôn đốc nhà thầu và tháo gỡ vướng mắc để đẩy nhanh các dự án được đề xuất nhằm tăng khả năng cung cấp điện trong năm 2027. Khối lượng còn lại đáng kể: đến cuối tháng 10/2026, đơn vị đã khởi công 23 dự án và đóng điện 23 dự án, trong khi mục tiêu cả năm lần lượt là 38 và 43 dự án. Khoảng cách tiến độ ấy khiến những tháng cuối năm trở thành giai đoạn không thể để chậm trễ.
Trong số các công trình trọng điểm phía Bắc, EVNNPT phấn đấu đưa các trạm biến áp 500 kV Thái Bình và Hải Phòng vào vận hành trong tháng 4/2027. Mốc này có ý nghĩa trực tiếp với khả năng cấp điện khi nhu cầu mùa hè tăng. Tuy nhiên, kế hoạch chỉ đáng tin khi công tác mặt bằng, thủ tục đầu tư, vốn và thiết bị được xử lý đồng bộ; tiến độ trên giấy không làm giảm tải cho đường dây.
Các công trình đã hoàn thành, như đường dây 500/220 kV Nho Quan–Phủ Lý–Thường Tín và việc nâng công suất một số trạm biến áp, góp phần tăng khả năng cấp điện cho các trung tâm phụ tải. Điều đó cho thấy đầu tư truyền tải có thể chuyển thành lợi ích cụ thể cho sản xuất và sinh hoạt, nhất là trong những ngày nắng nóng.
Nguồn điện, điều độ và lưới phải tiến cùng nhau
Kế hoạch cung ứng điện 2027 sẽ chỉ vững nếu ba khâu cùng sẵn sàng: nhà máy có nhiên liệu và vận hành ổn định, đơn vị điều độ có kịch bản theo từng miền, còn lưới điện đủ khả năng chuyển điện đến nơi cần. Thiếu một khâu, công suất trên quy hoạch có thể không trở thành nguồn cung hữu dụng trong giờ cao điểm.
Bộ Công Thương đã yêu cầu triển khai đồng bộ giải pháp từ cuối năm 2026, gồm chuẩn bị nhiên liệu, tích nước hồ thủy điện, nâng độ sẵn sàng của tổ máy và đẩy nhanh dự án nguồn, lưới; đồng thời khuyến khích hệ thống lưu trữ năng lượng để giảm phụ tải giờ cao điểm và tăng tự chủ tại chỗ. Đây là cách tiếp cận hợp lý, nhưng ưu tiên phải là biến các kế hoạch thành công trình vận hành đúng thời điểm.
Kết luận không nên là miền Bắc chắc chắn thiếu điện, mà là rủi ro sẽ tăng nếu tiến độ truyền tải không theo kịp nhu cầu và nguồn phát. Điều độ tốt giúp khai thác phần năng lực hiện có; chỉ lưới được hoàn thành đúng hạn mới mở rộng khả năng đưa điện đến người dân và doanh nghiệp. Vì thế, tiến độ công trình là phép thử quan trọng nhất của cam kết bảo đảm điện an toàn, liên tục trong năm 2027.
