Mốc 24/12 là mục tiêu, không phải phần việc đã hoàn tất
Sân bay Long Thành là cảng hàng không quốc tế mới tại Đồng Nai, được chuẩn bị để tiếp nhận chuyến bay thương mại sau khi hoàn thiện công trình, thử nghiệm hệ thống và đáp ứng đầy đủ điều kiện an toàn, pháp lý. Đây là dự án chỉ có thể mở cửa đúng hạn nếu các khâu xây dựng và chuẩn bị vận hành cùng về đích.
Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) báo cáo Cục Hàng không Việt Nam phương án đưa cảng vào khai thác từ 0 giờ ngày 24/12/2026, đồng thời đề nghị các hãng hàng không chủ động xây dựng kế hoạch bay và phối hợp chuẩn bị. Ngày 5/11, chỉ đạo của Chính phủ yêu cầu rà soát điều kiện để đưa giai đoạn 1 vào vận hành trước ngày 31/12/2026.
Hai mốc này tạo áp lực rõ ràng nhưng không đồng nghĩa mọi hạng mục đã sẵn sàng. Mốc 24/12 là kế hoạch khai thác do ACV đề xuất; yêu cầu trước ngày cuối năm là đích chỉ đạo. Khoảng cách giữa lịch dự kiến và khả năng vận hành thực tế sẽ được quyết định bởi nghiệm thu, cấp phép và việc xử lý những phần việc còn dang dở.
Thử nghiệm và cấp phép phải chạy song song với hoàn thiện
Các việc cấp bách không dừng ở xây dựng: sân bay còn phải vận hành thử, hoàn tất giấy phép chuyên ngành, chuẩn bị nhân lực và bảo đảm dịch vụ. Chương trình ORAT gồm 55 kịch bản, chia thành ba đợt từ tháng 9 đến tháng 12/2026, nhằm kiểm tra hệ thống, quy trình phối hợp và khả năng xử lý tình huống trước khi đón khách. Đây là phép thử thực chất; một nhà ga hoàn thiện về hình thức chưa đủ chứng minh dây chuyền khai thác hoạt động đồng bộ.
Lộ trình thủ tục cũng dồn vào tháng 12: các điều kiện như môi trường, phòng cháy chữa cháy và kế hoạch ứng phó khẩn nguy được đặt hạn trước ngày 1/12; phương tiện chuyên ngành cần kiểm định trước ngày 15/12; các chứng nhận, tài liệu phục vụ hoạt động bay và thủ tục chứng nhận cảng tiếp tục phải hoàn tất trước khi khai thác. Nhân sự, thẻ kiểm soát an ninh và ấn phẩm thông tin hàng không cũng là những mắt xích không thể bỏ qua.
Với hành khách, chất lượng vận hành sân bay sẽ thể hiện ngay ở những việc tưởng nhỏ: làm thủ tục, soi chiếu, xử lý hành lý và hỗ trợ khi chuyến bay chậm hoặc hủy. Việc bố trí nơi lưu trú cho khách quá cảnh, tổ bay và người cần hỗ trợ cũng cần được tính trong phương án khai thác. Chạy kịp ngày mở cửa mà thiếu phương án cho các tình huống này sẽ khiến trải nghiệm ngày đầu trở thành bài kiểm tra khó khăn.
Đường găng công trường và kết nối vẫn là điểm cần soi sát
Tiến độ sân bay có dấu hiệu tích cực ở một số hạng mục, nhưng bức tranh chưa đồng đều. Đến giữa tháng 10/2026, sản lượng dự án thành phần 3 đạt 85,55% giá trị hợp đồng; đường cất hạ cánh, đường lăn và sân đỗ đạt 99,5%. Tuy nhiên, nhà ga hành khách, giao thông nội cảng và hạ tầng kỹ thuật, nhà ga hàng hóa số 1 cùng nhà để xe vẫn nằm trên đường găng.
Một rủi ro đáng chú ý là nhà ga hàng hóa số 1 mới đạt khoảng 50% khối lượng, trong khi thiết bị vận hành hàng hóa tự động dự kiến về công trường vào tháng 2/2027. Phương án khai thác từng phần, xử lý thủ công một số công đoạn đang được tính đến. Cùng lúc, chênh lệch giữa sản lượng và giải ngân tạo áp lực cho nhà thầu; chỉ đạo của Chính phủ yêu cầu ACV xử lý vướng mắc thanh toán, rà soát nguồn lực và báo cáo tiến độ hằng tuần.
Hạ tầng tiếp cận cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hành khách. Nếu sân bay hoạt động trước khi các tuyến kết nối hoàn tất, lưu lượng có thể dồn lên cao tốc TP. Hồ Chí Minh – Long Thành – Dầu Giây và quốc lộ 51. Vì vậy, khai thác Long Thành không thể được đánh giá chỉ bằng ngày chuyến bay đầu tiên cất cánh: khả năng đến sân bay thuận tiện và an toàn cũng là một phần của mức độ sẵn sàng.
Mở cửa theo lộ trình mới là phép thử bền vững
ACV dự kiến khai thác ở mức 6–10% công suất từ tháng 12/2026 đến tháng 3/2027, tăng lên khoảng 50% từ tháng 4 đến tháng 10/2027, rồi hướng tới 100% từ tháng 10/2027. Cách tăng dần công suất là hợp lý nếu giúp các đơn vị có thời gian điều chỉnh quy trình và khắc phục điểm nghẽn. Nhưng lộ trình chỉ đáng tin khi giai đoạn đầu đủ an toàn, dịch vụ hoạt động ổn định và năng lực kết nối không bị xem nhẹ.
Điều cần theo dõi từ nay đến ngày dự kiến khai thác không chỉ là phần trăm khối lượng xây dựng. Nghiệm thu, kết quả 55 kịch bản thử nghiệm, giấy phép, nhân lực, phương tiện, thanh toán cho nhà thầu và tiến độ các tuyến kết nối sẽ cho thấy liệu mốc 24/12 có cơ sở thực chất hay mới dừng ở lịch trình. Yêu cầu đưa giai đoạn 1 vào khai thác trước 31/12 là đích quan trọng, nhưng không nên biến ngày mở cửa thành lý do để đánh đổi sự an toàn.
Kết luận: Long Thành đang tiến gần thời điểm khai thác, song phần quyết định nằm ở sự đồng bộ giữa công trình, con người, thủ tục và giao thông bên ngoài sân bay. Nếu các điều kiện ấy không cùng sẵn sàng, một ngày khai trương đúng lịch vẫn chưa đồng nghĩa với một sân bay vận hành tốt.
