Từ trách nhiệm môi trường đến điều kiện vào chuỗi
Logistics xanh là cách tổ chức vận chuyển, lưu kho và phân phối nhằm giảm phát thải, sử dụng nguồn lực hiệu quả, đồng thời kết nối minh bạch các mắt xích từ nơi sản xuất đến thị trường tiêu thụ.
Đó không còn là việc riêng của một doanh nghiệp hay cơ quan quản lý, mà là trách nhiệm chung của toàn bộ chủ thể trong chuỗi cung ứng. Tại phiên chuyên đề về chuỗi giá trị toàn cầu bền vững trong Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 ngày 27/10, các chuyên gia bàn giải pháp nâng vị thế hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế. Bối cảnh đã đổi khác: chuỗi cung ứng toàn cầu chịu sức ép giảm phát thải carbon, chuyển đổi số, tăng khả năng chống chịu và đáp ứng tiêu chuẩn mới. Vì vậy, xem logistics xanh như một khoản tuân thủ phụ trợ là cách nhìn thiển cận. Xanh hóa và minh bạch hóa ngày càng là điều kiện để tiếp cận thị trường, nguồn vốn; doanh nghiệp đáp ứng tốt có cơ hội giữ vị trí trong mạng lưới sản xuất tương lai.
Dữ liệu và công nghệ phải đi cùng hạ tầng
Muốn chuyển cam kết thành kết quả, doanh nghiệp cần dữ liệu phát thải đáng tin cậy và cách đo thống nhất. Hiện nhiều đơn vị vẫn chú trọng giá trị hàng hóa, sản lượng, trong khi dữ liệu CO₂ chưa được quan tâm tương xứng; chia sẻ thông tin chính xác, đúng thời điểm giữa nhà sản xuất, đơn vị vận tải, cảng và cơ quan quản lý là nền tảng để nhìn rõ tác động của từng phương thức vận chuyển. Nếu mỗi mắt xích giữ dữ liệu riêng, doanh nghiệp khó chứng minh tiêu chuẩn và khó phát hiện nơi phát sinh chờ đợi, lãng phí.
Công nghệ logistics chỉ phát huy giá trị khi liên thông với hạ tầng và hoạt động thực tế. Gemalink vận hành Smartport trực tuyến 100% để kết nối chủ hàng xuất nhập khẩu, đồng thời cho phép nhà vận tải nội thủy đăng ký sà lan qua Rivergate. Đây là hướng đi đúng: số hóa không phải để thêm một lớp phần mềm, mà để phối hợp luồng hàng, cảng, kho và vận tải. Cải cách thông quan, chứng từ điện tử và kết nối dữ liệu cũng có thể giảm thời gian chờ, chi phí lưu kho cùng những chuyến vận chuyển không cần thiết. Muốn nâng sức cạnh tranh, cả hệ sinh thái phải kết nối, không thể trông chờ từng doanh nghiệp tự xoay xở.
Tiết kiệm chi phí nhưng phải đo được lợi ích xanh
Điểm thuyết phục nhất của logistics xanh là lợi ích kinh tế có thể đi cùng giảm phát thải. Doanh nghiệp không cần bắt đầu bằng khoản đầu tư lớn: tối ưu tuyến đường, hạn chế xe chạy rỗng, ghép tải, tiết kiệm năng lượng trong kho và dùng phần mềm quản lý vận chuyển đều giúp giảm tiêu hao nhiên liệu lẫn chi phí. Tuy nhiên, tiết kiệm trước mắt mà không đo lường phát thải chỉ là tối ưu một nửa. Kết nối dữ liệu và đánh giá cụ thể hiệu quả xanh mới giúp doanh nghiệp vừa kiểm soát chi phí, vừa chứng minh khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Cách tiếp cận này đặc biệt có ý nghĩa với hộ nông dân và doanh nghiệp nhỏ chưa đủ hàng đóng nguyên container. Smartport của Gemalink hiện mở quyền truy cập miễn phí, hỗ trợ gom hàng lẻ, kết nối vận tải và làm thủ tục hải quan nhanh hơn. Khi những chủ thể nhỏ có thể tiếp cận dịch vụ và thông tin logistics, lợi ích không chỉ dừng ở giảm trở ngại cho một lô hàng: đó còn là cơ hội để nhiều nhà cung cấp tham gia mạng lưới xuất khẩu. Cam kết bền vững vì thế cần được thể hiện bằng dữ liệu và hành động, thay vì chỉ bằng tuyên bố.
Cảng nước sâu là cửa ngõ, không phải mắt xích đơn lẻ
Cảng nước sâu có thể tạo lợi thế khu vực khi được nối liền với vùng sản xuất, kho bãi và vận tải đa phương thức. Cụm Cái Mép – Thị Vải có tiềm năng trở thành mắt xích kết nối sản xuất, xuất khẩu với các tuyến vận tải quốc tế; Gemalink tại đây đón những thế hệ tàu container lớn nhất thế giới, tải trọng lên tới 250.000 DWT. Nhưng quy mô tàu hay vị trí cảng không tự động tạo ra cạnh tranh hàng hóa. Nếu luồng tuyến, bến bãi, điểm gom hàng và dữ liệu sau cảng không đồng bộ, lợi thế hạ tầng sẽ bị triệt tiêu bởi thời gian chờ và khâu phối hợp đứt đoạn.
Bước tiếp theo nên là thí điểm trên hành lang Cái Mép – Thị Vải kết nối trực tiếp với các trung tâm sản xuất công nghiệp ở TP.HCM và Bình Dương, xây dựng chuẩn dữ liệu, đo lường và tối ưu luồng hàng trước khi nhân rộng. Một hướng cụ thể khác là thử nghiệm nền tảng dữ liệu kết nối vận chuyển container lạnh từ Đồng bằng sông Cửu Long đến cảng Cái Mép – Thị Vải. Đầu tư cảng cần đi cùng hạ tầng phía sau cảng, số hóa và phối hợp giữa các chủ thể. Đó mới là cách biến cửa ngõ cảng thành lợi thế logistics xanh thực chất cho doanh nghiệp Việt và khu vực.
