Nhà thầu Việt Nam đang ở điểm ngoặt của chu kỳ xây dựng mới
Nhà thầu Việt Nam là nhóm doanh nghiệp thi công các công trình dân dụng và hạ tầng giao thông, hiện đang bước vào giai đoạn tăng tốc khi đầu tư công và thị trường bất động sản cùng hồi phục, tạo ra khối lượng công việc lớn nhưng cũng đặt họ trước sức ép chi phí, dòng tiền và yêu cầu nâng cấp năng lực kỹ thuật để tham gia các dự án hạ tầng công nghệ cao và cạnh tranh khu vực.Đầu tư công và sự phục hồi của thị trường bất động sản được đánh giá đang mở ra một chu kỳ tăng trưởng mới cho toàn bộ chuỗi giá trị xây dựng - vật liệu. Tuy nhiên, bức tranh này không đồng màu: trong khi nhà thầu phải chấp nhận biên lợi nhuận bị bào mòn bởi chi phí nguyên vật liệu, nhân công và quản lý, doanh nghiệp vật liệu – đặc biệt là thép – lại hưởng lợi rõ rệt từ mặt bằng giá bán cải thiện và nhu cầu nội địa gia tăng. Sự phân hóa này buộc nhà thầu Việt Nam phải tư duy lại chiến lược, nếu muốn bước ra "sân chơi" các dự án tỷ USD trong khu vực.
Đầu tư công tăng tốc: cơ hội lớn nhưng không tự động biến thành lợi nhuận
Câu chuyện đầu tư công đang là nền tảng cho tham vọng vươn lên của nhà thầu Việt Nam. Theo ước tính của SSI Research, tổng vốn đầu tư công kế hoạch năm 2026 dự kiến tăng 12%, lên 1,08 triệu tỷ đồng. Đây không chỉ là con số ấn tượng, mà là tín hiệu cho thấy Nhà nước tiếp tục mở rộng chi tiêu hạ tầng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. song cơ hội công việc dồi dào không đồng nghĩa lợi nhuận nhảy vọt. Từ quý II, căng thẳng tại Trung Đông đã đẩy giá nhiều loại nguyên liệu và nhiên liệu tăng mạnh, kéo theo chi phí thi công leo thang. Cùng lúc, việc đồng loạt triển khai dự án hạ tầng trên cả nước khiến tình trạng thiếu hụt lao động xây dựng trở nên rõ nét hơn, tạo áp lực lên chi phí nhân công. Nhà thầu Việt Nam vì vậy rơi vào nghịch lý: backlog cao, dòng việc đầy, nhưng biên lợi nhuận lại bị co hẹp nhanh hơn kỳ vọng.
Chuỗi giá trị xây dựng phân hóa: nhà thầu chịu sức ép, vật liệu khởi sắc
Sự phân hóa trong chuỗi giá trị xây dựng đang nói rất nhiều về vị thế của nhà thầu Việt Nam lúc này. Chuỗi giá trị xây dựng đang phân hóa rõ khi doanh nghiệp vật liệu hưởng lợi từ giá bán cải thiện, trong khi các nhà thầu vẫn chịu sức ép lớn từ chi phí và dòng tiền. Sau nửa đầu năm 2026, nhiều doanh nghiệp xây dựng ghi nhận doanh thu tăng, nhưng lợi nhuận suy giảm vì chi phí nguyên vật liệu, nhân công và chi phí quản lý đồng loạt gia tăng. Ngược lại, các doanh nghiệp thép cho thấy bức tranh tích cực hơn khi biên lợi nhuận gộp được cải thiện đáng kể và lợi nhuận tăng trưởng trong bối cảnh cầu nội địa tăng nhờ giải ngân đầu tư công. Đến tháng 5/2026, giải ngân đầu tư công đạt hơn 219.000 tỷ đồng, tăng 10% so với cùng kỳ và hoàn thành 21,6% kế hoạch năm. Nếu xu hướng này tiếp diễn, nhà thầu sẽ có công việc đều đặn, nhưng chỉ những đơn vị biết chia sẻ lợi ích với nhà cung cấp, tái cơ cấu tài chính và kiểm soát chi phí mới chuyển được cơ hội thành lợi nhuận bền vững.
Backlog kỷ lục và tham vọng hạ tầng công nghệ cao: cơ hội để vươn tầm khu vực
Đằng sau sức ép ngắn hạn, tham vọng dài hạn của nhà thầu Việt Nam lại đang nổi lên rõ hơn. Ở mảng xây dựng dân dụng, việc tháo gỡ các nút thắt pháp lý và chương trình phát triển nhà ở xã hội được kỳ vọng sẽ khiến nhu cầu xây dựng phục hồi rõ rệt trong năm 2026. Khi các chủ đầu tư từng bước tái khởi động dự án, lượng công việc dành cho doanh nghiệp xây dựng tăng lên, tạo nền backlog dày cho chiến lược mở rộng sang các mảng hạ tầng công nghệ cao. Tại một doanh nghiệp đầu ngành như Coteccons, quý II niên độ 2025-2026 ghi nhận thêm 18.000 tỷ đồng giá trị hợp đồng mới, nâng tổng backlog lên mức kỷ lục 62.500 tỷ đồng. Cùng lúc, Việt Nam đặt mục tiêu mở rộng mạng lưới đường cao tốc lên hơn 5.000 km trong giai đoạn 2026-2030, so với khoảng 3.300 km vào cuối năm 2025. Các dự án dài hạn này là “sân tập luyện” bắt buộc nếu nhà thầu Việt Nam muốn nâng chuẩn quản trị, công nghệ và tài chính để trở thành tổng thầu đủ năng lực cạnh tranh với các dự án tỷ USD trong khu vực.
Kết luận: muốn bước vào cuộc đua khu vực, nhà thầu phải tự nâng cấp
Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc đầu tư hạ tầng với hàng loạt dự án trọng điểm, đồng thời các chủ đầu tư bất động sản đẩy nhanh tiến độ sau khi pháp lý được tháo gỡ, mở ra dư địa tăng trưởng đáng kể cho doanh nghiệp xây dựng từ dân dụng đến hạ tầng giao thông. Xu hướng này nhiều khả năng sẽ còn tiếp diễn trong các quý tới; doanh nghiệp vật liệu có thể hưởng lợi sớm hơn, còn nhà thầu cần thêm thời gian để chuyển hóa lượng backlog lớn thành lợi nhuận bền vững. Nếu nhà thầu Việt Nam chỉ coi đây là chu kỳ việc làm mới, họ sẽ tiếp tục mắc kẹt trong vòng xoáy doanh thu tăng nhưng lợi nhuận mỏng. Ngược lại, nếu nhìn đây là thời điểm để tái cơ cấu tài chính, chuẩn hóa quản trị, đầu tư vào năng lực thi công hạ tầng công nghệ cao, họ có cơ hội biến thị trường nội địa đang nóng lên thành bàn đạp vươn ra cuộc chơi cạnh tranh khu vực – nơi những dự án tỷ USD không chờ những người đi chậm.
