Lịch sử THPT là gì trong chương trình giáo dục phổ thông hiện hành?
Môn Lịch sử THPT trong chương trình giáo dục phổ thông hiện hành là một môn học bắt buộc, có cấu trúc gồm phần kiến thức cốt lõi chung cho tất cả học sinh và phần chuyên đề học tập lựa chọn phục vụ định hướng nghề nghiệp, với thời lượng được điều chỉnh để phù hợp khả năng nhận thức ở cấp trung học phổ thông.
Điểm mấu chốt cần nhấn mạnh ngay: Lịch sử không hề bị biến thành môn tự chọn, và mọi tranh luận trên mạng xã hội dựa trên giả định này đều đứng trên một nền tảng sai lệch. Bộ GD-ĐT đã khẳng định Lịch sử thuộc nhóm môn học bắt buộc đối với toàn bộ học sinh THPT, với thời lượng 52 tiết mỗi năm học. Việc cố tình cắt xén thông tin, chỉ nói về "chuyên đề lựa chọn" rồi suy diễn thành "môn tự chọn" là cách làm thiếu trách nhiệm, kéo theo sự hoang mang không cần thiết cho phụ huynh và học sinh. Nếu không đối diện thẳng với sự thật là Lịch sử vẫn là trụ cột bắt buộc, mọi cuộc tranh cãi về chất lượng dạy – học chỉ là tiếng ồn.
Ngày 11/8: Bộ Giáo dục phải lên tiếng vì tin giả lan tràn
Thông tin sai lệch giáo dục về việc “môn Lịch sử được đưa vào nhóm môn tự chọn ở bậc THPT” đã lan truyền trên mạng xã hội đến mức Bộ GD-ĐT buộc phải chính thức lên tiếng vào ngày 11/8. Đây không chỉ là một lần “đính chính kỹ thuật”, mà là ví dụ điển hình cho cách tin đồn trên mạng có thể phá vỡ sự ổn định của một chính sách vốn đã được quy định rõ trong Thông tư 13/2022/TT-BGDĐT và triển khai từ năm học 2022-2023.
Bộ GD-ĐT nêu thẳng: thông tin cho rằng Lịch sử là môn tự chọn ở cấp THPT là không chính xác, và Lịch sử vẫn là môn học bắt buộc đối với tất cả học sinh THPT. Câu chuyện này cho thấy một thực tế đáng báo động: chỉ cần vài dòng status thiếu kiểm chứng, cả hệ thống nhà trường, phụ huynh, học sinh lập tức bị kéo vào trạng thái hoài nghi, tranh cãi. Trong khi đó, quy định đã rất cụ thể: Lịch sử bắt buộc 52 tiết/năm, được điều chỉnh từ 70 tiết/năm để bảo đảm dung lượng phù hợp và vẫn giữ vững vai trò cốt lõi trong chương trình.
Vị trí thực tế của môn Lịch sử trong chương trình THPT mới
Điều cần làm rõ, và cũng là điểm nhiều người dễ hiểu nhầm, là cấu trúc hai phần của môn Lịch sử trong chương trình giáo dục phổ thông hiện hành. Theo quy định, Lịch sử là môn học bắt buộc đối với tất cả học sinh THPT, với thời lượng 52 tiết/năm học. Đồng thời, chương trình còn có các chuyên đề học tập lựa chọn với 35 tiết/năm. Chính phần chuyên đề này khiến nhiều người tưởng rằng toàn bộ môn Lịch sử là tự chọn – một suy diễn sai.
Trong bức tranh tổng thể, Lịch sử đứng cùng nhóm với Ngữ văn, Toán, Ngoại ngữ 1, Giáo dục thể chất, Giáo dục quốc phòng và an ninh, Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp và Nội dung giáo dục địa phương – tức là nhóm môn và hoạt động giáo dục bắt buộc. Ngược lại, phần “tự chọn” của học sinh nằm ở 9 môn khác: Địa lí, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Công nghệ, Tin học, Âm nhạc, Mĩ thuật; mỗi học sinh chọn 4 trong 9 môn này. Nói cách khác, lựa chọn nằm ở môn khác, không nằm ở việc có học Lịch sử hay không.
Khi chuyên đề bị nhầm thành môn tự chọn: gốc rễ của hiểu lầm
Theo chính Bộ GD-ĐT, thông tin gây hiểu nhầm bắt nguồn từ việc chương trình môn Lịch sử bên cạnh nội dung bắt buộc còn có các chuyên đề học tập lựa chọn. Ở đây, sự thiếu phân biệt giữa “môn học” và “chuyên đề trong môn học” đã bị nhiều bài đăng trên mạng bỏ qua, cố tình hoặc vô tình. Người đọc chỉ thấy cụm từ “chuyên đề lựa chọn Lịch sử 35 tiết/năm” rồi gắn nhãn ngay “Lịch sử là môn tự chọn”, dù phần kiến thức bắt buộc 52 tiết/năm vẫn tồn tại rõ ràng.
Cách xây dựng chương trình mới hướng tới hai mục tiêu: giữ phần kiến thức lịch sử dân tộc cơ bản cho tất cả học sinh và mở thêm các chuyên đề chuyên sâu cho những em có định hướng nghề nghiệp liên quan. Điều chỉnh này vẫn bảo đảm mục tiêu, cấu trúc và lộ trình của Chương trình giáo dục phổ thông 2018, đồng thời giảm tải hợp lý khi thời lượng bắt buộc từ 70 tiết/năm được điều chỉnh còn 52 tiết/năm. Thay vì nhìn đây như một “âm mưu loại bỏ Lịch sử”, cần nhìn đúng đó là nỗ lực cân bằng giữa bắt buộc chung và lựa chọn chuyên sâu.
Bài học từ một tin đồn: quản lý thông tin và trách nhiệm của người lớn
Câu chuyện môn Lịch sử THPT bị gán nhãn “tự chọn” là lời nhắc nhở không dễ chịu về cách xã hội đối xử với thông tin giáo dục. Khi một tin sai được chia sẻ liên tục, nó không chỉ làm lệch nhận thức mà còn đe giá trị của cả chương trình giáo dục phổ thông, đặc biệt là những môn mang tính nền tảng như Lịch sử. Bộ GD-ĐT đã bác bỏ thẳng thắn thông tin sai lệch này và khẳng định Lịch sử là môn bắt buộc, học sinh chỉ chọn 4 môn trong số 9 môn lựa chọn khác.
Về phía hệ thống, Bộ tiếp tục tập huấn giáo viên cốt cán để triển khai đại trà chương trình đã điều chỉnh, bảo đảm việc thực thi quy định 52 tiết/năm khả thi và thống nhất. Nhưng về phía xã hội, phụ huynh và học sinh cũng phải học một “môn bắt buộc” khác: kỹ năng kiểm chứng thông tin. Một chương trình dù thiết kế khoa học đến đâu cũng có thể bị bóp méo nếu người lớn dễ dàng tin vào tin đồn hơn là văn bản chính thức. Bảo vệ vị trí của môn Lịch sử trong nhà trường, vì thế, không chỉ là việc của Bộ, mà là trách nhiệm chung với sự thật.
