Cuộc thi AI học sinh: định nghĩa một thế hệ học qua thực chiến
Cuộc thi AI học sinh là những sân chơi trí tuệ nơi học sinh phổ thông tiếp cận, ứng dụng và tranh luận về công nghệ trí tuệ nhân tạo thông qua các bài toán đời sống cụ thể, được tổ chức với cấu trúc thi cử rõ ràng để đánh giá không chỉ kiến thức mà cả tư duy phản biện, năng lực làm việc nhóm và trách nhiệm khi sử dụng công nghệ. Những sân chơi này đang âm thầm định nghĩa lại cách chúng ta nhìn nhận phát triển tài năng công nghệ: không phải điểm số lý thuyết, mà là kỹ năng AI thực chiến, khả năng giải quyết vấn đề và bản lĩnh kiến tạo tương lai. Đó là lý do các mô hình cuộc thi mới xuất hiện ngày càng dày đặc ở các cấp từ THCS tới THPT, trở thành một đường ống tuyển chọn nhân tài thay cho các bài kiểm tra trên lớp.
Nếu trước đây, học sinh mê công nghệ thường chỉ có lựa chọn là tham gia các câu lạc bộ tin học hoặc các kỳ thi lập trình thiên về thuật toán, thì làn sóng sân chơi AI đang mở ra một hệ quy chiếu mới: học đi đôi với trải nghiệm, viết mã đi đôi với khảo sát thực tế, và sáng tạo mô hình đi đôi với trách nhiệm xã hội. Cuộc chơi vì thế không chỉ dành cho những bạn "đỉnh" về kỹ thuật, mà cho cả những nhóm biết nhìn ra vấn đề, đặt câu hỏi và dám biến ý tưởng thành sản phẩm kiểm chứng được.
Hải Phòng AI Challenge: từ nhận diện tin giả đến cộng đồng sáng tạo số
Ở bậc THCS, Hải Phòng chọn một hướng đi đáng chú ý: đưa học sinh lớp 6–9 vào sân chơi trí tuệ với chủ đề “REAL OR AI? - THẬT HAY GIẢ?”. Thay vì ép các em học thuật toán phức tạp, chương trình tập trung giúp các em tiếp cận trí tuệ nhân tạo một cách trực quan, gắn với tình huống thực tế, đồng thời trang bị kỹ năng nhận diện sản phẩm do AI tạo ra, kiểm chứng thông tin, phát hiện tin giả, deepfake và sử dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm. Đây là lựa chọn mang tính quan điểm: xây nền tảng dân trí số rộng trước khi nuôi dưỡng một số ít lập trình viên giỏi.
Theo kế hoạch, Hải Phòng AI Challenge được triển khai theo lộ trình “HIỂU AI - NGHĨ CÙNG AI - TẠO CÙNG AI”, gồm 3 vòng thi, trong đó vòng 1 “HIỂU AI” diễn ra trực tuyến từ 16 đến 30/11/2026 tại phòng máy các trường. Nội dung các vòng thi được thiết kế phù hợp từng khối lớp, không đặt nặng kỹ thuật lập trình mà đánh giá khả năng hiểu, ứng dụng và kiểm soát công nghệ. Điều quan trọng hơn là mục tiêu dài hạn: chương trình góp phần phát hiện, bồi dưỡng những học sinh có năng khiếu, đam mê công nghệ và xây dựng cộng đồng học sinh sáng tạo số trong nhà trường. Đây không chỉ là một cuộc thi AI học sinh, mà là bước đầu của chiến lược phát triển tài năng công nghệ từ sớm.
AI Thực chiến: nơi kỹ năng thực chiến gặp chuẩn quốc tế
Nếu Hải Phòng AI Challenge nhấn vào phổ cập tư duy, thì cuộc thi AI Thực chiến lại thể hiện một tầng khác của hệ sinh thái: tuyển chọn nhân tài đã ở mức cận chuyên nghiệp. Từ gần 1.000 đội đăng ký, 100 đội được lựa chọn vào vòng Chung khảo toàn quốc diễn ra từ ngày 6–8/10/2026. Trong số này, hơn 80% từng đạt giải quốc gia, quốc tế, nhiều giải pháp đã được triển khai thực tế. Đây là phát biểu dữ liệu hiếm có, cho thấy mặt bằng thí sinh không còn dừng ở "tiềm năng" mà đã bước vào vùng chuẩn quốc tế về nghiên cứu, thi đấu, phát triển sản phẩm và mã nguồn mở.
Trong Top 100, có đội phát triển hệ thống AI y tế đạt chứng nhận FDA 510(k) của Mỹ và công nghệ xác thực khuôn mặt đạt chuẩn iBeta/ISO 30107-3 Level 2, đang được vận hành trong hệ thống ngân hàng. Ở nhóm sản phẩm, có đội sở hữu nền tảng phục vụ hơn 350.000 người dùng, mô hình AI tiếng Việt đạt hàng chục nghìn lượt tải mỗi tháng và hệ thống Agentic AI hỗ trợ hơn 10.000 nhân sự ngân hàng. Định dạng thi cũng buộc thí sinh trổ hết kỹ năng AI thực chiến: sau Chung khảo, 12 đội bước vào Bán kết để giải các bài toán thực tiễn, chọn 4 đội vào Chung kết, nơi họ mô hình hóa AI cho những lĩnh vực trọng điểm quốc gia. Các sản phẩm phải đáp ứng yêu cầu an toàn, bảo mật dữ liệu cá nhân, không xâm phạm an ninh quốc gia và bảo đảm tính nhân văn, bền vững khi triển khai.
The NextX: đấu trường AI kinh doanh và bài học ngoài sách giáo khoa
Nếu chỉ nhìn vào kỹ thuật, dễ quên rằng AI không sống trong phòng lab mà trong doanh nghiệp và đời sống. The NextX – đấu trường AI kinh doanh – đi thẳng vào khoảng trống đó. Nằm trong khuôn khổ Chương trình Kiến tạo Tư duy và Bản lĩnh Lãnh đạo cho Thế hệ Kế cận, chương trình được thiết kế riêng cho thế hệ trẻ trong các gia đình khách hàng hội viên Techcombank Private và Priority. The NextX thu hút hơn 21.000 lượt đăng ký và hơn 8.300 học viên tham gia tích cực trên toàn quốc, phía sau là 60 dự án AI với hàng nghìn giờ làm việc nhóm, khảo sát thực tế, tranh luận và thử nghiệm để biến ý tưởng thành giải pháp có thể kiểm chứng. Đây là con số cho thấy người trẻ không thiếu hứng thú với AI – điều họ thiếu là một sân chơi để rèn bản lĩnh kiến tạo.
Cốt lõi tư duy của The NextX khá rõ: thay vì hỏi “AI có thể làm được gì?”, học viên được gợi mở bắt đầu bằng câu hỏi “vấn đề nào thực sự cần được giải quyết” trong lời khuyên từ các chuyên gia phát triển sản phẩm tại những tổ chức như Google Brain, xAI và OpenAI. Một ý tưởng AI không được đánh giá bằng độ phức tạp công nghệ, mà bằng việc xác định người dùng, nhu cầu, tính khả thi và cách đo lường hiệu quả. Học viên bước vào môi trường doanh nghiệp tại FPT Software, One Mount Group, VNG để quan sát quy trình nhận diện nhu cầu khách hàng, thử nghiệm và điều chỉnh sản phẩm. Vì vậy, chương trình không dừng ở kiến thức tài chính, kinh doanh hay công nghệ; các hoạt động trải nghiệm và làm việc cùng chuyên gia giúp học viên thực hành khả năng hợp tác, tư duy giải quyết vấn đề và đưa kiến thức vào tình huống cụ thể. Techcombank còn dự kiến mở rộng chương trình thực tập cho thế hệ 18–22 tuổi như một bước tiếp theo trong việc phát triển tài năng công nghệ.
Đường ống tuyển chọn nhân tài AI: vì sao cần bắt đầu từ sân chơi học sinh
Các cuộc thi AI học sinh và đấu trường cho người trẻ không xuất hiện trong chân không. Cuộc thi AI Thực chiến diễn ra khi trong nước đang đẩy mạnh thực hiện một nghị quyết về đột phá phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số quốc gia, trong đó trí tuệ nhân tạo được xác định là một trong 10 nhóm công nghệ chiến lược, gắn với bài toán lớn hơn là làm chủ công nghệ và nâng cao năng lực khoa học, công nghệ của đất nước. Theo lãnh đạo một số chương trình, động lực của The NextX còn đến từ trăn trở thực tế của phụ huynh về hành trang cần thiết cho thế hệ trẻ.
Điểm chung của các sân chơi trí tuệ này là nhìn học sinh, sinh viên không chỉ như thí sinh mà như nguồn nhân lực tương lai. "Trong bối cảnh đó, một lực lượng trẻ có khả năng nghiên cứu, thi đấu và phát triển sản phẩm AI ở chuẩn quốc tế không chỉ là nguồn thí sinh cho một cuộc thi. Đó là nguồn nhân lực cần được nhận diện, tập hợp và tạo điều kiện để tiếp tục phát triển". AI Thực chiến hướng tới tìm kiếm đội ngũ nhân lực AI trẻ có năng lực chuyên môn và ý thức trách nhiệm với công nghệ mình tạo ra, đồng thời tạo cơ hội để họ được kết nối với cơ quan, doanh nghiệp, từ đó phát huy năng lực trong thực tiễn. Sau lễ ký kết ở Hải Phòng, Ban Tổ chức sẽ ban hành hướng dẫn, công bố thể lệ và chuẩn bị điều kiện để học sinh tham gia sân chơi; The NextX chuẩn bị mở rộng bằng chương trình thực tập; AI Thực chiến tiếp tục chọn lọc 12 đội, rồi 4 đội vào những vòng gắn trực tiếp với bài toán quốc gia. Câu chuyện nhân tài AI vì thế không bắt đầu trong phòng họp chính sách, mà trên chính những sân chơi học sinh đang càng ngày càng thực chiến hơn.
