Học sinh vùng sâu: từ định kiến yếu thế đến minh chứng về nội lực
Câu chuyện học sinh vùng sâu, vùng rẻo cao Nghệ An vượt khó học tập là hiện tượng giáo dục trong đó con em đồng bào dân tộc thiểu số ở những bản làng xa xôi, điều kiện thiếu thốn, đã chứng minh rằng xuất phát điểm khó khăn không đồng nghĩa với kết quả học tập thấp mà ngược lại, với định hướng đúng, tinh thần hiếu học và sự đồng hành của nhà trường, gia đình, xã hội, các em có thể đạt thành tích xuất sắc, trở thành tấm gương sáng cho giáo dục vùng cao lẫn đô thị. Trong một thời gian dài, học sinh vùng sâu thường bị nhìn như nhóm yếu thế của hệ thống giáo dục. Thế nhưng những lễ tuyên dương học sinh xuất sắc gần đây ở Nghệ An cho thấy bức tranh khác: tỷ lệ giải quốc gia, quốc tế và điểm thi tốt nghiệp thuộc nhóm dẫn đầu cả nước lại có đóng góp rõ rệt từ chính những rẻo cao từng bị xem là “vùng trắng” về thành tích học tập.
Lễ tuyên dương 162 học sinh xuất sắc: ánh đèn thành phố soi lên rẻo cao
Tối 25/8, UBND tỉnh Nghệ An tổ chức Lễ tuyên dương, khen thưởng 162 học sinh đạt giải quốc tế, quốc gia và điểm cao trong kỳ thi tốt nghiệp THPT. Đây không chỉ là nghi thức vinh danh mà còn là lời khẳng định: ranh giới giữa miền núi và đồng bằng đang được thu hẹp bằng chất lượng giáo dục. Năm học 2025–2026, Nghệ An xếp thứ 3 cả nước về kết quả điểm thi tốt nghiệp THPT, đồng thời có 113 học sinh đạt giải tại kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, 2 học sinh giành 3 huy chương Olympic quốc tế và khu vực châu Á – Thái Bình Dương, 4 giải nghiên cứu khoa học kỹ thuật, 23 giải về ý tưởng khởi nghiệp. Điều đáng nói là trong số những gương mặt được xướng tên có nhiều em là học sinh vùng sâu, dân tộc thiểu số, gia cảnh hết sức khó khăn nhưng bằng ý chí và tinh thần hiếu học đã bứt phá, trở thành tấm gương vượt khó học tập cho cả tỉnh.
Trường THPT Quế Phong: mô hình trường THPT vùng cao biến bất lợi thành lợi thế
Trong bức tranh giáo dục vùng cao, Trường THPT Quế Phong nổi lên như một ví dụ trực diện cho khả năng bứt phá của học sinh vùng sâu khi được tổ chức dạy học hiệu quả. Hai năm liên tiếp, nhà trường có lớp đạt tỷ lệ 100% học sinh trúng tuyển đại học – lớp 12A1 năm học 2023–2026 và một lớp tương tự năm học 2024–2025. Theo lãnh đạo nhà trường, điều đáng quý không chỉ là con số đỗ đại học tuyệt đối, mà là nghị lực vượt khó của tập thể học sinh: phần lớn các em là con em dân tộc thiểu số, nhà cách trường hàng chục km, phải ở trọ, thiếu thốn điều kiện học tập nhưng chưa bao giờ nghĩ đến chuyện bỏ cuộc. Câu nói của thầy Nguyễn Hồng Tư – Phó Hiệu trưởng – là một nhận định đáng trích dẫn: “Kết quả của lớp 12A1 cho thấy học sinh vùng cao nếu được định hướng đúng, trao niềm tin và tạo cơ hội hoàn toàn có thể đạt thành tích tốt”. Quế Phong vì thế không chỉ là một trường THPT vùng cao, mà là lời phản biện sống động trước định kiến về chất lượng giáo dục miền núi.
Bí quyết thành công: đặt học sinh vùng cao vào trung tâm chiến lược phát triển
Điều làm nên sự khác biệt ở những điểm sáng giáo dục vùng cao Nghệ An không chỉ nằm ở nỗ lực cá nhân, mà ở cách hệ thống đặt học sinh vùng sâu vào đúng vị trí trung tâm. Tại Quế Phong, từ khi triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018, nhà trường chủ động định hướng học sinh lựa chọn môn học phù hợp năng lực, sở trường, đồng thời tăng cường gặp gỡ, động viên, củng cố kiến thức và xây dựng niềm tin vào khả năng bản thân. Ở tầm tỉnh, lãnh đạo Nghệ An nhấn mạnh phương châm “Lấy học sinh, sinh viên làm trung tâm, chủ thể – Thầy cô giáo là động lực – Nhà trường là bệ đỡ – Gia đình là điểm tựa – Xã hội là nền tảng” cùng yêu cầu ngành Giáo dục nâng cao chất lượng toàn diện, chú trọng giáo dục mũi nhọn, tư duy phản biện, sáng tạo và đạo đức số. Khi học sinh vùng cao được tiếp cận định hướng này, khoảng cách về tri thức không chỉ được san bằng mà còn có nguy cơ đảo chiều: nơi khó khăn trở thành cái nôi của những tấm gương học tập xuất sắc.
Từ những tấm gương rẻo cao đến bài toán chính sách cho giáo dục vùng cao
Nhìn từ Nghệ An, bài học quan trọng cho giáo dục vùng cao là: đừng xem học sinh vùng sâu như nhóm cần cứu trợ, mà phải coi họ như nguồn nhân lực tiềm năng cần đầu tư dài hạn. Những tấm gương học sinh dân tộc thiểu số vượt khó đạt giải quốc gia, quốc tế, đạt điểm cao tốt nghiệp và đỗ đại học chính là minh chứng thuyết phục rằng nếu chính sách coi trọng định hướng, bồi dưỡng, hỗ trợ tinh thần, thì bản lĩnh và ý chí của các em sẽ tự biến nghịch cảnh thành lợi thế cạnh tranh. Khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển dựa trên khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, những học sinh đi lên từ rẻo cao chính là lực lượng có khả năng thích ứng tốt nhất: họ quen với khó khăn, hiểu rõ bất bình đẳng vùng miền và vì thế, nếu được trang bị tri thức, họ sẽ trở thành nhân tố quan trọng để thu hẹp chênh lệch phát triển. Câu chuyện từ Nghệ An vì vậy không dừng ở một tỉnh, mà là lời nhắc hệ thống giáo dục: nơi bị xem là “vùng bất lợi” có thể trở thành điểm xuất phát của những bước tiến dài nếu chúng ta đặt niềm tin đúng chỗ.
