Rối loạn lo âu và cái giá ngoại hình khi dùng thuốc
Rối loạn lo âu là một dạng rối loạn tâm thần khiến người bệnh bị ám ảnh bởi nỗi sợ, căng thẳng và hoảng hốt kéo dài, thường phải điều trị rối loạn lo âu bằng thuốc và liệu pháp tâm lý, song việc dùng thuốc có thể dẫn đến các tác dụng phụ thuốc lo âu như tăng cân, thay đổi ngoại hình và ảnh hưởng sâu sắc đến lòng tự trọng. Đây không phải câu chuyện lý thuyết trong sách, mà là trải nghiệm bằng xương bằng thịt của nhiều nghệ sĩ phải đối mặt với tăng cân điều trị tâm thần giữa ánh đèn sân khấu. Điều đáng nói là chúng ta gần như không nói về cái giá này, trong khi chính nó có thể khiến người bệnh bỏ dở liệu trình vì mặc cảm, dù sức khỏe tinh thần đang trên đà hồi phục.
Lê Khánh: hồi phục tinh thần nhưng đối mặt cân nặng
Câu chuyện của diễn viên Lê Khánh cho thấy điều trị rối loạn lo âu là hành trình dài, nhiều lớp cảm xúc hơn người ngoài tưởng tượng. Cô đang ở giai đoạn cuối đợt điều trị kéo dài 9 tháng, sức khỏe thể chất lẫn tinh thần gần như trở lại bình thường, chỉ còn cân nặng là vấn đề khiến cô phải băn khoăn. Trước đó, các triệu chứng rối loạn lo âu xuất hiện từ sau khi sinh con đầu lòng, cộng thêm quá khứ hiếm muộn, lo toan thai kỳ và nuôi con nhỏ khiến tình trạng nặng lên. Thuốc giúp cô ăn ngon, ngủ sâu, cảm thấy dễ chịu, nhưng đồng thời dẫn tới tăng cân nhanh – một tác dụng phụ thuốc lo âu điển hình mà đa số bệnh nhân ít được chuẩn bị tâm lý. Sự đồng hành của người chồng và việc học cách chấp nhận bệnh, không hoảng loạn khi triệu chứng quay lại, là điểm tựa để cô tiếp tục liệu trình, thay vì dừng thuốc vì lo ngoại hình.
Điều đáng chú ý là Lê Khánh vẫn nhận một vai nặng tâm lý trong phim kinh dị Ma Xó, trong khi đang kiểm soát rối loạn lo âu. Thay vì để cảm xúc nhân vật kéo mình trở lại hố lo âu, cô chọn tách bạch rõ ràng giữa cảm xúc cá nhân và cảm xúc nhân vật. Đây là một thông điệp mạnh mẽ: người đang điều trị tâm thần không phải lúc nào cũng yếu đuối, họ vẫn có thể làm nghề, sáng tạo, đóng những vai phức tạp, miễn là biết bảo vệ mình. Việc cô dự định điều chỉnh chế độ ăn và duy trì yoga sau khi kết thúc liệu trình để lấy lại vóc dáng cho thấy quản lý tăng cân điều trị tâm thần là việc có thể lên kế hoạch, chứ không phải án chung thân.
Ảnh hậu Mã Tư Thuần: tăng cân mất kiểm soát rồi "lột xác"
Trong thế giới hào nhoáng của giải trí, ít ai dám công khai mình vào viện tâm thần, nhưng Mã Tư Thuần đã làm điều đó. Tháng 8/2020, cô phải nhập viện vì stress nặng, mắc rối loạn lo âu và trầm cảm. Những ảnh hưởng của thuốc khiến cô tăng cân mất kiểm soát, gương mặt phá nét, đến mức chính cô thừa nhận không dám soi gương. Đây là minh họa rõ ràng cho tác dụng phụ thuốc lo âu và các thuốc điều trị bệnh tâm lý nói chung: chúng có thể cứu người bệnh khỏi ý nghĩ tiêu cực, nhưng đồng thời xô họ vào cuộc khủng hoảng hình ảnh bản thân – nhất là với nghề sống bằng ngoại hình. Khán giả vốn khắt khe, showbiz càng tàn nhẫn, song cái tàn nhẫn nhất đôi khi lại là tiếng nói phán xét trong đầu người đang tăng cân điều trị tâm thần.
Điểm tích cực là Mã Tư Thuần đã không chấp nhận nhìn cơ thể nặng nề như một sự đầu hàng. Sau một thời gian dài nỗ lực, cô giảm được 25 kg nhờ chế độ 30% tập luyện, 70% ăn uống, hiện cân nặng ổn ở mức 50 kg. "Sau một thời gian dài nỗ lực, Mã Tư Thuần giảm được 25kg nhờ áp dụng chế độ 30% tập luyện, 70% ăn uống" là câu nói cho thấy sự kiên trì có thể đảo ngược phần nào tác động của thuốc. Quan trọng hơn, cô cho biết mình đã thoát khỏi trầm cảm, rối loạn lo âu, và vẻ đẹp hiện tại được nhận xét là khỏe khoắn, rạng rỡ. Đây là mô hình phục hồi đáng suy ngẫm: ưu tiên chữa lành tâm trí trước, chấp nhận tăng cân như tác dụng phụ tạm thời, rồi từng bước điều chỉnh lối sống khi đã an toàn hơn về mặt tinh thần.
Tác dụng phụ phổ biến của thuốc lo âu và cách đối phó thực tế
Hai câu chuyện trên cho thấy tác dụng phụ phổ biến nhất khi dùng thuốc trong điều trị rối loạn lo âu là tăng cảm giác thèm ăn, ngủ tốt hơn dẫn đến tăng cân nhanh, thậm chí tăng cân mất kiểm soát. Vấn đề nằm ở chỗ nhiều người chỉ nghe về lợi ích kiểm soát triệu chứng, mà ít được cảnh báo trước về thay đổi ngoại hình. Họ dễ rơi vào vòng xoáy: uống thuốc thì bớt lo âu nhưng lại hoảng hốt vì cân nặng, ngừng thuốc thì tinh thần sa sút. Cách tiếp cận thực tế hơn là nhìn tăng cân điều trị tâm thần như một tác dụng phụ có thể quản lý, chứ không phải thất bại cá nhân. Lên kế hoạch dinh dưỡng, tập luyện từ sớm, chia sẻ với bác sĩ khi cân nặng tăng quá nhanh, và chấp nhận rằng giai đoạn đầu đôi khi phải ưu tiên ổn định tâm trí trước khi đòi hỏi một thân hình hoàn hảo.
Cả Lê Khánh và Mã Tư Thuần đều cho thấy việc điều chỉnh liệu trình hoặc lối sống sau khi tình trạng tinh thần ổn định là bước ngoặt giúp "lột xác". Một người lên kế hoạch siết lại chế độ ăn, duy trì yoga để dần lấy lại vóc dáng, người kia gắn bó với công thức 30% tập, 70% ăn để giảm 25 kg. Nếu người bệnh được tư vấn rõ về tác dụng phụ thuốc lo âu ngay từ đầu, họ sẽ bớt sốc, ít tự trách, và có đủ thông tin để cùng bác sĩ tìm giải pháp. Xã hội cũng cần thay đổi góc nhìn: thay vì chê bai cơ thể "phát tướng", hãy hiểu đó là dấu vết của một cuộc chiến tinh thần mà người bệnh đang cố thắng. Ngoại hình có thể chỉnh sửa dần, nhưng mạng sống và sức khỏe tâm thần là thứ không được đánh đổi.
